Rijksmonumentenregister · Netherlands
Open verdedigingswerk, Klopvaart Utrecht
Utrecht, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Open verdedigingswerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Klopvaart Utrecht
- Place
- Utrecht
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.12383, 5.09662
- Part of complex
- 532302
- Monument number
- 532303
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 29. Klopvaart en Klopdijk.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
De KLOPVAART EN KLOPDIJK dienden respectievelijk als inundatiekanaal voor het aangrenzend gedeelte van het poldergebied ten oosten van de Vecht en als toegangsweg van de Vechtdijk tot het Fort de Gagel. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen, vaarten en kanalen, waarmee het peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. De vaarten en kanalen waren vaak reeds ter plaatse aanwezig en vergden dan hoogstens enige aanpassing. Voor wat betreft de Klopvaart betekende dit verbreding en toevoeging van enkele (sluis)werken. Dit was ook het geval bij de Klopvaart en de aan de noordwestzijde hiermee parallel lopende Klopdijk die in de twaalfde eeuw tot stand zijn gekomen bij de ontginning van het veen in dit gebied. De dijk bestaat vooral uit het bij het graven van de vaart uitgekomen bodemmateriaal. De Klopvaart diende aanvankelijk voor ontwatering van het veen, maar kreeg ook een functie voor scheepvaart; hiertoe kwam een (schut)sluisje aan de Vechtmonding te liggen. In het begin van de negentiende eeuw, is de Klopvaart aangepast om te dienen als inundatiekanaal voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De verruimde vaart diende om water vanuit de Vecht in te laten, zodat het poldergebied ten oosten van de Vecht in geval van gevaar onder water gezet kon worden. De vaart reikt van het Fort aan de Klop tot (voorbij) het Fort de Gagel, en omvat bezuiden dit laatste fort enkele sluisjes. Voorbij Fort de Gagel heten Klopvaart en Klopdijk verder Kerkhovensche Vaart en Kerkhovensche Dijk. De Klopdijk was een waterkering met een functie bij de ontwatering van het veen en was tevens een landweg in dit gebied. In de negentiende eeuw kreeg deze functie een extra dimensie doordat de dijk betekenis kreeg als militaire toegangsweg tot het Fort de Gagel. Hiernaast fungeerde de as Klopdijk-Kerkhovensche Dijk als komkering tussen de inundatiekommen N 2 en N 3. Deze aanduidingen staan voor 'Kom II, respectievelijk Kom III benoorden de Lek'. In het begin van de twintigste eeuw kwam het zuidelijk deel van Kom III onder zogenoemde 'Bijzondere instructie' te liggen en was de Klopdijk een (relatief zeldzame) grens tussen een inundatiepolder en een behalve in geval van 'Bijzondere instructie' niet te inunderen polder. De verruiming van de Klopvaart leverde het materiaal voor ophoging en versterking van de dijk. De voorheen ver buiten Utrecht gelegen vaart is inmiddels ingehaald door de stedelijke bebouwing. De Klopvaart maakt nu deel uit van de groenstructuur van de wijk Overvecht. Het dijklichaam is grotendeels benut als fietspad; hier en daar wijkt het fietspad enigszins af van het dijktracé, dat mogelijk ook enige hoogteaanpassing onderging. Op meerdere plaatsen zijn in de laatste decennia moderne bruggen over de vaart gebouwd.
Omschrijving
De KLOPVAART EN KLOPDIJK vormen een lineaire structuur van ongeveer 1,4 kilometer lengte, reikend van de Vecht tot aan het Fort de Gagel. De breedte van de vaart bedraagt ongeveer 18 meter; de dijkkruin ligt enkele meters boven het waterpeil in de vaart. De vaart kreeg in het kader van de Nieuwe Hollandse Waterlinie een functie als inundatiekanaal en werd in die hoedanigheid afsluitbaar om terugstromen van ingelaten water te voorkomen. De Klopdijk diende als toegangsweg tot het Fort de Gagel en was tevens scheiding tussen de inundatiekommen N 2 en N 3, waarvan respectievelijk deel uitmaakten de Polder Buitenweg en de Polder Rozendaal. Samen vormen de Klopvaart en de Klopdijk een uit de middeleeuwen daterend, aangepast infrastructureel werk dat typerend is voor dit noordelijk deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Additionele werken - met name sluizen en bruggen - zijn in hoofdzaak nog aanwezig.
Waardering
De KLOPVAART EN KLOPDIJK als onderdelen van het complex Klopvaart zijn van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende meer dan 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Krijgshistorische en systeemwaarden als onderdeel van een aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings-)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting en verdediging van niet te inunderen terreinen of andere accessen.
Het betreft hier onderdelen uit de middeleeuwen die in de negentiende eeuw zijn hergebruikt en aangepast voor gebruik binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie en voorbeelden zijn van aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde historische waterbouwkunde en die onder meer dienden als waterinlaat, respectievelijk verbindingsweg en kering tussen twee inundatiekommen.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* De onderdelen zijn grotendeels goed herkenbaar als weg en inundatiekanaal in de Nieuwe Hollandse Waterlinie en zijn als zodanig representatief (karakteristiek) voor dit type werken.
* De onderdelen zijn - ondanks hun opname in de lokale, stedelijke groenstructuur - tamelijk goed bewaard omdat ook nog meerdere additionele elementen die tot de structuur behoorden in meer of minder authentieke en herkenbare vorm en functie aanwezig zijn.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 29. Klopvaart and Klopdijk.
NEW HOLLAND WATER LINE
Introduction
The KLOPVAART AND KLOPDIJK served respectively as an inundation canal for the adjacent polder area east of the Vecht and as an access route from the Vechtdijk to Fort de Gagel. The defence system of the New Holland Water Line was based primarily on the controlled flooding of (large) terrain areas. Controlled inundation required an ingenious system of water works, such as locks, weirs, channels and canals, by means of which the water level could be rapidly set and maintained within narrow limits. The channels and canals were often already present on site and required at most some adaptation. For the Klopvaart, this meant widening and the addition of some (lock) works. This was also the case for the Klopvaart and the Klopdijk running parallel to it on the northwest side, which came into existence in the twelfth century during the reclamation of the peat in this area. The dike consists mainly of the bottom material extracted during the excavation of the channel. The Klopvaart initially served for drainage of the peat, but also acquired a function for navigation; a (sluice) lock was installed at the mouth of the Vecht for this purpose. In the early nineteenth century, the Klopvaart was adapted to serve as an inundation canal for the New Holland Water Line. The widened channel was intended to allow water from the Vecht to enter, so that the polder area east of the Vecht could be flooded in case of danger. The channel extends from Fort aan de Klop to (beyond) Fort de Gagel, and includes some small locks south of this latter fort. Beyond Fort de Gagel, the Klopvaart and Klopdijk are further called Kerkhovensche Vaart and Kerkhovensche Dijk. The Klopdijk was a water barrier with a function in the drainage of the peat and was also a land road in this area. In the nineteenth century, this function gained an extra dimension as the dike acquired significance as a military access route to Fort de Gagel. Furthermore, the axis Klopdijk-Kerkhovensche Dijk functioned as a rim dike between the inundation areas N 2 and N 3. These designations stand for 'Area II, respectively Area III north of the Lek'. In the early twentieth century, the southern part of Area III came under so-called 'Special instruction' and the Klopdijk was a (relatively rare) boundary between an inundation polder and a polder that was not to be flooded except in case of 'Special instruction'. The widening of the Klopvaart provided the material for raising and strengthening the dike. The channel, which formerly lay far outside Utrecht, has meanwhile been reached by urban development. The Klopvaart now forms part of the green structure of the Overvecht district. The dike body is largely used as a cycle path; in several places the cycle path deviates somewhat from the dike line, which may also have undergone some height adjustment. In recent decades, modern bridges over the channel have been built in several places.
Description
The KLOPVAART AND KLOPDIJK form a linear structure of approximately 1.4 kilometres in length, extending from the Vecht to Fort de Gagel. The width of the channel is approximately 18 metres; the dike crown lies several metres above the water level in the channel. As part of the New Holland Water Line, the channel acquired the function of an inundation canal and in that capacity was lockable to prevent the reflux of admitted water. The Klopdijk served as an access route to Fort de Gagel and was also a boundary between the inundation areas N 2 and N 3, which respectively included the Polder Buitenweg and the Polder Rozendaal. Together, the Klopvaart and the Klopdijk form a piece of infrastructure dating from the Middle Ages and adapted as such, which is characteristic of this northern part of the New Holland Water Line. Additional works - namely locks and bridges - are still largely present.
Valuation
The KLOPVAART AND KLOPDIJK as components of the Klopvaart complex are of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially realised from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus, and subsequently strengthened and improved by others for more than 125 years.
* Military-historical and systemic values as part of a continuous military defence line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation facilities and shooting fields. This system was supplemented with various types of built or constructed (defence) works from different periods that served to or contributed to the closure and defence of non-inundable terrains or other accesses.
These are components from the Middle Ages that were reused and adapted in the nineteenth century for use within the New Holland Water Line and are examples of historical water engineering related to military-strategic construction, serving inter alia as a water inlet, respectively a connecting route and a boundary between two inundation areas.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The components are largely clearly recognisable as a road and inundation canal in the New Holland Water Line and are in this respect representative (characteristic) of this type of works.
* The components are - despite their incorporation into the local, urban green structure - fairly well preserved because several additional elements that belonged to the structure are also present in more or less authentic and recognisable form and function.
Nearby in the register
- Versperring, Gageldijk bij 165Versperringunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Vechtdijk 152Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Bijgebouwen, 1e Polderweg bij 4Bijgebouwenunder 1 mi
- Militair verblijfsgebouw, Gageldijk 161Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.