TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Fort, vesting en -onderdelen, Lingesluizen bij Asperen Asperen (West Betuwe 25)

Asperen, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Fort, vesting en -onderdelen
Category
onroerend gebouwd
Address
Lingesluizen bij Asperen Asperen (West Betuwe 25)
Place
Asperen
Municipality
West Betuwe
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.87662, 5.11712
Part of complex
531825
Monument number
531835

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 601.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

WESTER INUNDATIE- EN KEERSLUIS / WAAIERSLUIS en SCHOTBALKOPSLAG onder de dekking van een rond het midden van de 19de eeuw aangelegde aarden wapenplaats, die mede diende ter verdediging van het rivieracces van de Linge. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Tot de laatste categorie behoren de inundatiesluizen bij de Wapenplaats bij Asperen. Tot de laatste categorie behoren de vier inundatiesluizen in en langs de Linge bij het Fort bij Asperen. Het betreft twee waaiersluizen in de beide Lingedijken en twee gecombineerde schutsluizen en inundatiesluizen, waarin waaierdeuren én puntdeuren. Via deze sluis kon water uit de Linge worden ingelaten ter inundatie van delen van de rivierpolders tussen de Nieuwe Zuiderlingedijk (aangelegd in 1809) en de Waal. Minstens zo belangrijk was de echter de functie als keersluis: de sluis was onder normale omstandigheden gesloten en was dan onderdeel van de linker Lingedijk. De oorspronkelijke deuren van de inundatiesluis in de zuidelijke of linker Lingedijk waren uitgevoerd in hout, maar deze zijn later - blijkens opschrift in 1924 - vervangen door ijzeren exemplaren. Deze zijn rond 2012 gerestaureerd. Waaiersluizen zijn meerdere keren toegepast als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ze zijn rond 1800 geïntroduceerd door A.F. Goudriaan en J. Blanken Jzn. en waren voorzien van waaiervormige deuren die het via een ingenieus systeem mogelijk maakten ze tegen de stroom in en tegen hoog water in te bedienen. Dit was uiteraard van groot belang in geval van (oorlogs)dreiging. Over de sluis ligt een latere, gewapend betonnen plaatbrug.

Omschrijving

De WESTER INUNDATIE- EN KEERSLUIS / WAAIERSLUIS in de zuidelijke of linker Lingedijk ten noorden van de Wapenplaats bij Asperen is een relatief kleine, in baksteen en natuursteen uitgevoerde sluis, met aan weerszijden hellende en iets uitlopende vleugelmuren. In de beide hoofden zijn schotbalksponningen aangebracht, waartussen overkapte houten schotbalken die door middel van twee gietijzeren windwerken op- en neer bewogen kunnen worden. Ongeveer halverwege de kolk zijn aan weerszijden vrijwel kwartcirkelvormige, van een houten afdekking voorziene waaierkassen aangebracht, waarin de beide waaierdeuren kunnen worden ondergebracht. De oorspronkelijke deuren van de inundatiesluis in de zuidelijke of linker Lingedijk waren uitgevoerd in hout, maar deze zijn later - blijkens opschrift in 1924 - vervangen door de huidige ijzeren exemplaren. Behalve de waaierdeuren zijn - als borg - overkapte, houten schotbalken in de kolk geplaatst; een tweede set schotbalksponningen dateert van 1882-1883. De plaat- en vakwerkijzeren waaierdeuren kunnen door middel van twee kleinere windwerken worden bewogen. De sluis, die ook een civiele functie heeft als waterkering voor de Linge, dateert uit 1815 (voorzien van datumsteen) en behoort daarmee tot de oudste nog bestaande sluizen van dit type. De inundatiesluis / waaiersluis in de Noordelijke Lingedijk, ten noorden van het Fort bij Asperen, is vrijwel identiek met dit exemplaar. De later over de inundatiesluis gelegde betonnen plaatbrug, waarlangs in 2012 geconstrueerde houten leuningen, is van bescherming uitgesloten.

De SCHOTBALKOPSLAG aan de noordzijde van de sluis bestaat uit een uit spoorrails samengestelde, licht hellende, open berging.

Waardering

De WESTER INUNDATIE- EN KEERSLUIS / WAAIERSLUIS en de SCHOTBALKOPSLAG zijn van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw).

Het betreft hier een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, dienende als waterinlaat en waterkering, namelijk een inundatie- en waaiersluis en een schotbalkopslag.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.

* Het onderdeel is vrij zeldzaam (geworden) en representatief omdat het een compleet - zij het niet meer geheel uit authentiek materiaal bestaand - voorbeeld is van een voor defensieve doeleinden gebouwde, vroeg-19e-eeuwse waaiersluis.

* Het onderdeel is tamelijk gaaf bewaard omdat (vrijwel) alle 19e- en vroeg-20e-eeuwse onderdelen van de sluis in hun samenhang herkenbaar zijn gebleven.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 601.

NEW HOLLANDIC WATERLINE

Introduction

WESTERN INUNDATION AND SLUICE GATE / FAN SLUICE and STOP LOG STORAGE under the cover of an earthen gun emplacement laid out around the middle of the 19th century, which also served to defend the river access of the Linge. The defensive system of the New Hollandic Waterline was primarily based on the controlled flooding of (large) areas of land. Controlled inundation required an ingenious system of water works, such as sluices, weirs and canals, by means of which the necessary water level could be set and maintained quickly and within narrow limits. Many different types of sluices were applied, depending on the location where they functioned in the system. Sometimes already existing navigation, outflow or sluice gates were used, but many new ones were also built or existing ones were (significantly) adapted. The latter category includes the inundation sluices at the Gun Emplacement near Asperen. The latter category includes four inundation sluices in and along the Linge at the Fort near Asperen. These comprise two fan sluices in both Linge embankments and two combined lock sluices and inundation sluices, with fan gates and pointed gates. Through this sluice water from the Linge could be let in to flood parts of the river polders between the New South Linge Embankment (laid out in 1809) and the Waal. At least as important, however, was its function as a sluice gate: the sluice was closed under normal circumstances and was then part of the left Linge embankment. The original doors of the inundation sluice in the southern or left Linge embankment were made of wood, but these were later - as evidenced by an inscription in 1924 - replaced by iron examples. These were restored around 2012. Fan sluices were applied multiple times as part of the New Hollandic Waterline. They were introduced around 1800 by A.F. Goudriaan and J. Blanken Jzn. and were equipped with fan-shaped doors that made it possible through an ingenious system to operate them against the current and against high water. This was of course of great importance in the event of (wartime) threat. A later reinforced concrete plate bridge spans the sluice.

Description

The WESTERN INUNDATION AND SLUICE GATE / FAN SLUICE in the southern or left Linge embankment north of the Gun Emplacement near Asperen is a relatively small sluice built in brick and natural stone, with sloping and slightly flaring wing walls on either side. In both ends, stop log grooves are provided, between which covered wooden stop logs can be moved up and down by means of two cast iron winches. Approximately halfway along the chamber, nearly quarter-circular fan cases provided with wooden covering are installed on either side, in which the two fan gates can be housed. The original doors of the inundation sluice in the southern or left Linge embankment were made of wood, but these were later - as evidenced by an inscription in 1924 - replaced by the current iron examples. Besides the fan gates, covered wooden stop logs are placed in the chamber as a safeguard; a second set of stop log grooves dates from 1882-1883. The plate and lattice iron fan gates can be moved by means of two smaller winches. The sluice, which also has a civil function as a water barrier for the Linge, dates from 1815 (provided with a date stone) and is therefore among the oldest still existing sluices of this type. The inundation sluice / fan sluice in the Northern Linge Embankment, north of the Fort near Asperen, is virtually identical to this example. The concrete plate bridge laid later over the inundation sluice, along which wooden railings were constructed in 2012, is excluded from protection.

The STOP LOG STORAGE on the north side of the sluice consists of an open storage facility composed of rail tracks, slightly sloping.

Valuation

The WESTERN INUNDATION AND SLUICE GATE / FAN SLUICE and the STOP LOG STORAGE are of general interest because of:

* Cultural-historical values as part of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially built from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building engineering, which is based on the system of inundation and access defence (19th century).

This concerns an expression of historical water engineering related to military-strategic building, serving as water inlet and water barrier, namely an inundation and fan sluice and a stop log storage.

* Ensemble value and situational values as part of the New Hollandic Waterline and because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.

* The component is relatively rare (become) and representative because it is a complete - albeit no longer entirely of authentic material - example of a fan sluice built for defensive purposes, early 19th century.

* The component is fairly well preserved because (virtually) all 19th and early 20th century components of the sluice have remained recognizable in their coherence.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map