Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schuilplaats, Fort Jutphaas 3
Nieuwegein, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bomvrij militair object
- Function
- Schuilplaats
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Fort Jutphaas 3, 3439 LX Nieuwegein
- Place
- Nieuwegein
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.03761, 5.10006
- Part of complex
- 531548
- Monument number
- 531550
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesNationaal Archief, the NetherlandsDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 50. Bomvrij wachthuis A.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
BOMVRIJ WACHTHUIS A als aan de keelzijde van het Fort bij Jutphaas gelegen, gebouwd onderdeel van het eerder als aardwerk opgeworpen werk op het acces van de Overeindseweg. Een wachthuis was een verdedigbaar gebouw waarin manschappen en materieel ondergebracht konden worden. Met de toename van de draagwijdte van het geschut, de kracht van de inslagen van projectielen werd het steeds moeilijker weerstand te bieden tegen beschietingen. Verzwaring van het metselwerk, toepassing van schokabsorberende metselsystemen (onder meer door middel van bogen), flauwe hellingshoeken en gebogen of juist puntige vormen, gebruik van beton - en later van gewapend beton - in steeds zwaardere uitvoering, waren manieren om de vestingwerken bestand te houden tegen toenemende aanvalskracht. Bovendien was het aanbrengen van aarddekkingen een goed middel gebleken om de energie van inslagen te absorberen of te dempen. Dit is de reden waarom vele gemetselde of betonnen werken van een aardlaag of een frontbescherming van zand of aarde zijn voorzien. Afhankelijk van de periode van ontstaan - en daarmee van de te verwachten inslagkracht van projectielen - werd van 'bomvrije gebouwen' gesproken, wanneer ze werden geacht bestand te zijn tegen een van tevoren bepaald aantal inslagen van zwaar kaliber. Het bomvrije wachthuis van Fort Jutphaas is van een weinig toegepast type, dat noch een rechthoekige noch een ronde hoofdvorm kent, zoals gebruikelijk was bij verdedigbare gebouwen uit deze periode. Een afzonderlijke gracht rond het wachthuis, die in directe verbinding stond met de hoofdgracht, bestaat niet meer; hier ligt nu een waaiervormige groenaanleg. Het bouwwerk kreeg in de Tweede Wereldoorlog een voltreffer en het dak is hierdoor ernstig verzwakt. Het bouwwerk is in gebruik als wijnopslag van een particulier bedrijf.
Omschrijving
Aan de westzijde op het fort gelegen, onderkelderd en van aarddekking voorzien BOMVRIJ WACHTHUIS A, uit 1846-1848, in hoofdzaak in baksteen opgetrokken op een waaiervormige plattegrond en met de relatief brede gevel aan de oostzijde of frontzijde en de kortere aan de westzijde. De frontgevel van het wachthuis is licht gebogen en bevat schietgaten van verschillend formaat. Door de aanleg van een verdedigingswal op het aardwerk verviel de functie van de schietgaten aan de oostzijde echter ten dele. De gracht aan deze zijde is gedempt. Het geschut werd geplaatst op emplacementen op het aardwerk zelf. De keelzijde van het wachthuis wordt gevormd door twee schuin lopende gevels - waarin dichtgezette bogen - die eindigen op een iets risalerend bouwdeel, dat als hoofdgevel beschouwd kan worden. Deze gevel van het wachthuis ligt in lijn met het aardwerk aan de westzijde van het fort. In het midden van de gevel bevindt zich een dichtgezette, getoogde opening, waarin een latere, rechthoekige, ijzeren deur. Ter weerszijden is een bakstenen trap met smeedijzeren leuningen aangebracht, met in de vooruitstekende geveldelen onder de trappen getoogde toegangen. Voor deze gevel een ruim terrasvormige massa, die met een keermuur, oorspronkelijk van schietgaten voorzien, afdaalt naar de gracht. In de westgevel bevindt zich onder andere een boogvormige toegang met dubbele ijzeren deur. Het interieur bevat onder andere getoogde ruimten die dienst deden als logiesruimten, wachtlokaal, keuken, kruitmagazijn en privaatvertrek.
Waardering
Het BOMVRIJ WACHTHUIS A van het Fort bij Jutphaas is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is aangelegd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen ( 19de eeuw)
Het betreft hier een onderdeel dat een voorbeeld is van een bakstenen verdedigingswerk uit het midden van de 19de eeuw, namelijk een aardgedekt wachthuis.
* Ensemblewaarde en situationele waarden vanwege zijn ligging binnen het systeem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en in het bijzonder in de directe relatie tot overige onderdelen van het complex.
* Archeologische waarden vanwege de mogelijk in de bodem aanwezige resten of sporen van de gracht en dergelijke.
* Het onderdeel is representatief (karakteristiek) omdat het duidelijk herkenbaar als een verdedigbaar bouwwerk uit het midden van de 19de eeuw en het is zeer zeldzaam - zo niet uniek - als voorbeeld van een in waaiervorm uitgevoerd exemplaar.
* Het onderdeel is redelijk goed bewaard omdat het zich, ondanks een beschadiging in het dak, nog goed in het veld laat herkennen en al tientallen jaren een functie bezit die consolidatie waarborgde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 50. Bombproof Guardhouse A.
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
BOMBPROOF GUARDHOUSE A as located on the throat side of the Fort at Jutphaas, built as a component of the earthwork previously raised on the access of the Overeindseweg. A guardhouse was a defensible building in which troops and material could be housed. With the increase in the range of artillery, the force of projectile impacts made it increasingly difficult to withstand bombardments. Reinforcement of masonry, application of shock-absorbing masonry systems (among other means through arches), shallow angles of inclination and curved or pointed forms, use of concrete - and later reinforced concrete - in progressively heavier execution, were ways to keep the fortifications capable of resisting increasing attack force. Moreover, the application of earth coverings had proven to be a good means of absorbing or dampening the energy of impacts. This is the reason why many masonry or concrete works were provided with an earth layer or front protection of sand or earth. Depending on the period of construction - and thus on the expected impact force of projectiles - 'bombproof buildings' were spoken of when they were deemed capable of withstanding a predetermined number of impacts from heavy calibre. The bombproof guardhouse of Fort Jutphaas is of an infrequently applied type, which has neither a rectangular nor a round main form, as was customary in defensible buildings from this period. A separate moat around the guardhouse, which was in direct connection with the main moat, no longer exists; now there is a fan-shaped green area here. The building sustained a direct hit in the Second World War and the roof has been seriously weakened as a result. The building is in use as wine storage by a private enterprise.
Description
Located on the west side of the fort, with a cellar and provided with earth covering, BOMBPROOF GUARDHOUSE A, dating from 1846-1848, constructed principally in brick on a fan-shaped floor plan with the relatively broad facade on the east side or front side and the shorter one on the west side. The front facade of the guardhouse is slightly curved and contains gun embrasures of varying size. However, through the construction of a defensive wall on the earthwork, the function of the gun embrasures on the east side was partly eliminated. The moat on this side has been filled in. The artillery was positioned on emplacements on the earthwork itself. The throat side of the guardhouse is formed by two sloping facades - in which blocked arches - that end on a slightly projecting building component, which can be regarded as the main facade. This facade of the guardhouse is in line with the earthwork on the west side of the fort. In the centre of the facade there is a blocked, arched opening, in which a later rectangular iron door. On either side a brick staircase with wrought-iron railings is arranged, with arched accesses in the projecting facade elements under the stairs. In front of this facade a spacious terrace-like mass, which with a retaining wall, originally provided with gun embrasures, descends to the moat. In the west facade there is, among other things, an arched access with double iron door. The interior contains, among other things, arched spaces that served as sleeping quarters, guardroom, kitchen, powder magazine and private chamber.
Valuation
The BOMBPROOF GUARDHOUSE A of the Fort at Jutphaas is of general interest by reason of:
* Cultural-historical values as a component of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially constructed from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently reinforced and improved by others for approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the competition with increasingly strengthened offensive means (19th century)
This concerns a component that is an example of a brick defensive work from the mid-19th century, namely an earth-covered guardhouse.
* Ensemble value and situational values by reason of its location within the system of the New Hollandic Waterline in general and in particular in the direct relationship to other components of the complex.
* Archaeological values by reason of the possible remains or traces present in the soil of the moat and similar.
* The component is representative (characteristic) because it is clearly recognizable as a defensible building from the mid-19th century and it is very rare - if not unique - as an example of a specimen executed in fan shape.
* The component is reasonably well preserved because it, despite damage to the roof, is still easily recognizable in the field and for decades has had a function that ensured consolidation.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Jutphaas bij 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, Fort Jutphaas bij 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, bij Rond het Fort 22 NieuwegeinTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Fort Jutphaas 1Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.