Rijksmonumentenregister · Netherlands
Werk-woonhuis, Markt bij 2
Axel, Zeeland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Werk-woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1909
- Address
- Markt bij 2, 4571 BG Axel (Terneuzen 29)
- Place
- Axel
- Municipality
- Terneuzen
- Province
- Zeeland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.26526, 3.90899
- Monument number
- 531514
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1908 map "54 Neuzen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het WOONHUIS uit 1909 staat in het centrum van Axel, haaks achter het rijksmonument Markt 2. Het betreft het voormalige woonhuis met schilderswinkel van Clement Benedictus Antheunis (Terneuzen 1975-Axel 1952). Antheunis was ook de bouwheer van het in 1919 in een overgangsstijl tussen Art Nouveau en Art Deco gebouwde rijksmonument Markt2. Het huis Markt 2a werd vanaf toen geheel als woonhuis in gebruik genomen. De familie Antheunis heeft de panden in bezit gehouden tot de verkoop aan de gemeente Terneuzen in de jaren tachtig van de twintigste eeuw. Na diverse ideeën over sloop en herbestemming maken beide panden vanaf 2012 deel uit van het Streekmuseum Land van Axel. Het interieur van het woonhuis Markt 2a is in verschillende vertrekken overdadig voorzien van schilderingen en decoraties van de hand van Clement Benedictus Antheunis. Hij was opgeleid tot meester-schilder en meester decoratieschilder in Gent, Zelzate en Brugge. Antheunis werkte vooral in Zeeuws Vlaanderen en Noord Brabant. Voor zover bekend had zijn echtgenote een belangrijke stem in het iconografisch programma in het woonhuis en werden de decoraties in de avonduren vervaardigd nadat het werk in de winkel gedaan was. Het is bekend dat Antheunis zeer belezen was. Uit het werk in Markt 2, grotendeels in een stijl op het snijvlak van art-nouveau en art-deco, spreekt een grote kennis van actuele stijlontwikkelingen, de kunstgeschiedenis en de klassieken. Het werk is met groot vakmanschap in uiteenlopende technieken vervaardigd en kan als kenmerkend voor met name de Brusselse opleiding van Antheunis worden gezien. Bij het vervaardigen van deze redengevende omschrijving waren nog niet alle decoraties en schilderingen blootgelegd. Datgene wat zichtbaar is wordt omschreven, maar het gehele pand valt juridisch onder de bescherming.
Omschrijving
Exterieur
WOONHUIS op vierkante plattegrond, anderhalve bouwlaag hoog en voorzien van een afgeknot schilddak, dat is gedekt met gesmoorde Tuiles du Nord. De voorgevel is gebouwd in een eenvoudige neorenaissancetrant en nagenoeg symmetrisch ingedeeld. Het brede venster aan de rechterzijde geeft de plaats aan van de voormalige schilderwinkel. Karakteristiek is de bakstenen dakkapel met gepleisterde gevelbekroningen. De vensters en alle glas-in-lood bovenlichten dateren uit de bouwtijd, alleen de voordeur is vernieuwd.
Interieur
Het pand is qua indeling een eenvoudig woon-winkelhuis. De oorspronkelijke structuur van middengang met zijkamers, kelder en zolder, is nog geheel intact. Zeer uitzonderlijk zijn de muur- en plafondschilderingen en decoraties die tussen circa 1910 en 1920 zijn aangebracht door eigenaar en bewoner Clement Benedictus Antheunis.
Begane grond: De middengang is voorzien van een decoratieve terracotta tegelvloer, beschilderde wanden en een beschilderd, kartonnen plafond met koven van carton pierre. De stijl is art-nouveau en het kleurgebruik voornamelijk in pastel, uitgezonderd de felle kleuren zoals paars en geel van de lambriseringen. De schilderingen bestaan, voor zover bloot gelegd, in de lambrisering uit een nachttafereel met fraai geschilderde uiltjes en sterren. Boven de lambrisering zijn schilderingen van planten en dieren (dode eenden) zichtbaar en aan het einde van de gang, bij de trap zijn pauwenveren zichtbaar. Boven aan de trap bevindt zich een fraaie band van polderlandschapjes met zwaluwen. De rest van de schildering op de lange wanden is (december 2011) nog niet blootgelegd. Van de deuromlijstingen is een deel van de oorspronkelijke afwerking bloot gelegd, bestaande uit tamponeertechnieken in grijstinten. De kooflijst langs het plafond is voorzien van bloemen. Het kartonnen plafond heeft zweepslagmotieven. Halverwege de gang zijn in het plafond twee consoles in de vorm van beschilderde vrouwkopjes aangebracht. Vermoedelijk hing hier in het verleden een gordijn.
De kamer aan de rechterzijde is de voormalige schilderswinkel. Deze is na de bouw van de nieuwe winkel Markt 2 in 1920, als woonruimte in gebruik genomen. Er is een houten vloer met sjabloontechnieken die een karpet suggereren en een kooflijst in de vorm van een eierlijst in carton-pierre-techniek. In het kartonnen plafond zijn verschillende tafereeltje geschilderd in marouflé-techniek (schilderwerkjes op linnen). Van deze tafereeltje was er in 2011 één blootgelegd, voorstellende een bosje rode anemonen. De restanten van de papieren behangsels, de oudste behangsels in het huis, laten een totaalprogramma van wanden en plafond in deze kamer zien. Alle kleuren en motieven sluiten geheel op elkaar aan. Ook de ondertekening op de muur is zichtbaar, waaruit duidelijk wordt hoe Antheunis de overgangen tussen koven, borders en stroken nauwkeurig uittekende voordat hij de wanden heeft behangen.
De kamer aan de linkerzijde is de voormalige kamer-en-suite. De voorkamer is waarschijnlijk de voormalige 'goeie' of representatieve kamer. Hier resteert alleen het kartonnen plafond met de kooflijst in carton-pierre-techniek. Het plafond is voorzien van geschilderde engelen en sterretjes in goud, wit en blauw en een bloemvormige midden decoratie. De kooflijst heeft een klassieke Dorische opbouw, onderbroken door strikjes in een Empire-trant. De wand- en vloerdecoraties zijn in deze ruimte verdwenen, evenals de oorspronkelijke suite. De voormalige achterkamer is voorzien van decoratief beschilderde balken met daartussen beschilderd karton. Ook resteren hier nog de beschilderde wanden en haardpartij. Groentinten overheersen. Opvallend zijn de oud-hollandse spreuken in art-nouveau typografie en de Egyptisch aandoende bloemmotieven. Twee muurschilderingen met huiselijke taferelen in een meer academische stijl zijn bloot gelegd, evenals een stilleven boven de deur naar de gang. De vloer is voorzien van zware terracotta tegels met bloemmotieven. Er is een aantal oorspronkelijke deuren van de voor- en achterkamer behouden, onder andere voorzien van bloemmotieven die aansluiten bij de overige schilderingen.
Verdieping: De schilderingen op de wanden van de overloop zijn aangebracht op stuc met een rieten ondergrond. De voorstellingen betreffen tien arcadische tafereeltjes van levensgrote, halfnaakte kinderen (putti) die tegen een achtergrond van ranken en vruchten met dieren spelen en muziek maken. Als omkadering voor tafereeltjes zijn Dorische zuilen en friezen met ramskoppen en sinaasappels toegepast. De koven in carton-pierre techniek hebben een voorloper van de eierlijst als motief. De deuren op de overloop zijn voorzien van de oorspronkelijke imitatiehouten beschildering. Opvallend zijn de contrasten tussen de zwarte omkadering van bijvoorbeeld de zuilen en deuren en de pasteltinten van de figuren. Dit brengt een duidelijke dieptewerking met zich mee. Op het kartonnen plafond zijn naast allerlei decoratieve elementen en de vier jaargetijden afgebeeld. De houten vloer is voorzien van wit imitatiemarmer.
Aan de rechterzijde is een kamer met een zeer bijzondere muurschildering, die achter boekenkasten op deze slaapkamer verborgen was: een boslandschap met boerderij en beekje, in een meer academische stijl en voorzien van de handtekening '1917-28-3 C.B Antheunis'.
De voor- en achterkamer aan de linkerzijde hebben haardjes met klassieke motieven, waarvan (nog) niet bekend is welke afwerking deze oorspronkelijk hadden. Ook zijn enkele papieren behangsels aangetroffen uit vermoedelijk de tweede helft van de twintigste eeuw.
De zolder heeft een beschoten kap van onbehandeld hout.
Waardering
Het WOONHUIS met schilderingen en decoraties van C.B. Antheunis uit omstreeks 1910-1920 is van algemeen belang uit oogpunt van architectuurhistorie, stedenbouw en cultuurhistorie:
- als gaaf bewaard woonhuis in eenvoudige neorenaissancetrant uit 1909;
- vanwege de zeer gaaf bewaarde decoraties en schilderingen in een stijl op het snijvlak van art-nouveau en art-deco, en enkele meer academische stukken van de hand van bewoner en eigenaar, de in Gent, Zelzate en Brussel opgeleide meester-schilder en meester-decoratieschilder C.B. Antheunius; naast de technische beheersing spreekt een grote kennis van de kunstgeschiedenis en de klassieken uit het Gesamtkunstwerk;
- vanwege het uitzonderlijke feit dat gehele huis in een vergelijkbare stijl door één kunstenaar in één bijzonder totaalprogramma is vervaardigd en tot op heden nagenoeg ongeschonden is behouden, hetgeen landelijk uniek genoemd mag worden, zeker uit deze periode;
- als staalkaart van hoogwaardig uitgevoerde schilder- en decoratietechnieken uit de vroege twintigste eeuw, dat het werk van veel andere decoratieschilders representeert maar waarvan weinig werk behouden of zichtbaar is gebleven;
- als zeer zeldzaam voorbeeld van decoratie- en schildertechnieken van Vlaams / Brusselse origine en als kenmerkend voorbeeld van de 'kruisbestuiving' tussen Zeeuws en Belgisch Vlaanderen, zoals die ook heden te dage ook nog aanwezig is;
- vanwege de relatie met de naastgelegen winkel Markt 2 (rijksmonument), die eveneens eigendom was van Antheunis en waarin eveneens schilderingen en decoraties van zijn hand aanwezig zijn;
- als onderdeel van de plaatselijke geschiedenis van Axel en één van de rooms-katholieke ondernemersfamilies aldaar.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The DWELLING HOUSE from 1909 stands in the centre of Axel, at right angles behind the national monument Markt 2. It concerns the former dwelling house with painter's shop of Clement Benedictus Antheunis (Terneuzen 1875-Axel 1952). Antheunis was also the builder of the national monument Markt 2, built in 1919 in a transitional style between Art Nouveau and Art Deco. The house Markt 2a was from then on used entirely as a dwelling house. The Antheunis family kept possession of the properties until the sale to the municipality of Terneuzen in the nineteen-eighties of the twentieth century. After various ideas about demolition and redevelopment, both properties have formed part of the Streekmuseum Land van Axel since 2012. The interior of the dwelling house Markt 2a is abundantly provided with paintings and decorations by Clement Benedictus Antheunis in various rooms. He was trained as master painter and master decorative painter in Ghent, Zelzate and Bruges. Antheunis worked mainly in Zeeuws Vlaanderen and North Brabant. As far as is known, his wife had an important say in the iconographic programme in the dwelling house and the decorations were executed in the evenings after the work in the shop was done. It is known that Antheunis was very well read. From the work in Markt 2, largely in a style at the intersection of art nouveau and art deco, there speaks a great knowledge of current stylistic developments, art history and the classics. The work was executed with great craftsmanship in diverse techniques and can be seen as characteristic, in particular of Antheunis's Brussels training. In the preparation of this explanatory description, not all decorations and paintings had yet been uncovered. That which is visible is described, but the entire property falls legally under protection.
Description
Exterior
DWELLING HOUSE on square plan, one and a half storeys high and provided with a cut-off hipped roof, which is covered with suppressed Tuiles du Nord. The front facade is built in a simple neo-Renaissance manner and arranged almost symmetrically. The broad window on the right-hand side indicates the location of the former painter's shop. Characteristic is the brick roof dormer with plastered gable crests. The windows and all leaded-light fanlights date from the time of construction; only the front door has been renewed.
Interior
The property is in plan a simple dwelling-shop house. The original structure of central passage with side rooms, cellar and attic, is still entirely intact. Highly exceptional are the wall and ceiling paintings and decorations which were applied between approximately 1910 and 1920 by owner and resident Clement Benedictus Antheunis.
Ground floor: The central passage is provided with a decorative terracotta tile floor, painted walls and a painted, cardboard ceiling with coving of carton pierre. The style is art nouveau and the use of colour mainly in pastel, except for the bright colours such as purple and yellow of the dados. The paintings consist, as far as uncovered, in the dado of a nocturnal scene with finely painted little owls and stars. Above the dado are paintings of plants and animals (dead ducks) visible and at the end of the passage, by the staircase are peacock feathers visible. Above the staircase is a fine band of polder landscapes with swallows. The rest of the painting on the long walls is (December 2011) still not uncovered. Of the door surrounds, part of the original finish has been uncovered, consisting of tampon techniques in grey tones. The cornice along the ceiling is provided with flowers. The cardboard ceiling has whip-stroke motifs. Halfway along the passage are two consoles in the form of painted female heads set in the ceiling. Presumably a curtain hung here in the past.
The room on the right-hand side is the former painter's shop. This was taken into use as living space after the construction of the new shop Markt 2 in 1920. There is a wooden floor with stencil techniques that suggest a carpet and a cornice in the form of an egg-and-dart moulding in carton-pierre technique. In the cardboard ceiling various little scenes are painted in marouflage technique (small paintings on linen). Of these little scenes, one had been uncovered in 2011, depicting a bunch of red anemones. The remains of the paper wall coverings, the oldest wall coverings in the house, show a total programme of walls and ceiling in this room. All colours and motifs connect entirely to each other. Also visible is the signature on the wall, making clear how Antheunis carefully outlined the transitions between coving, borders and strips before he hung the walls.
The room on the left-hand side is the former en-suite room. The front room is probably the former 'good' or representative room. Here only the cardboard ceiling with the cornice in carton-pierre technique remains. The ceiling is provided with painted angels and little stars in gold, white and blue and a flower-shaped central decoration. The cornice has a classical Doric structure, interrupted by bows in an Empire manner. The wall and floor decorations have disappeared in this room, as has the original suite. The former back room is provided with decoratively painted beams with cardboard painted between them. Paper wall coverings also remain here on the painted walls and fireplace section. Green tones predominate. Striking are the old Dutch sayings in art-nouveau typography and the Egyptian-seeming flower motifs. Two wall paintings with domestic scenes in a more academic style have been uncovered, as well as a still life above the door to the passage. The floor is provided with heavy terracotta tiles with flower motifs. A number of original doors of the front and back room have been preserved, among other things provided with flower motifs that match the other paintings.
First floor: The paintings on the walls of the landing are applied to stucco with a wicker base. The representations concern ten Arcadian scenes of life-sized, half-naked children (putti) who play and make music with animals against a background of tendrils and fruits. As a frame for the scenes Doric columns and friezes with ram's heads and oranges are used. The coving in carton-pierre technique has a forerunner of the egg-and-dart moulding as motif. The doors on the landing are provided with the original imitation-wood painting. Striking are the contrasts between the black framing of, for example, the columns and doors and the pastel tones of the figures. This creates a clear sense of depth. On the cardboard ceiling, alongside various decorative elements, the four seasons are depicted. The wooden floor is provided with white imitation marble.
On the right-hand side is a room with a very special wall painting, which was hidden behind bookshelves on this bedroom: a woodland landscape with farmstead and stream, in a more academic style and provided with the signature '1917-28-3 C.B Antheunis'.
The front and back rooms on the left-hand side have fireplaces with classical motifs, of which (as yet) nothing is known about what their original finish was. Also some paper wall coverings have been found from presumably the second half of the twentieth century.
The attic has a boarded roof truss structure of untreated wood.
Valuation
The DWELLING HOUSE with paintings and decorations by C.B. Antheunis from approximately 1910-1920 is of general interest from the point of view of architectural history, urban planning and cultural history:
- as a well-preserved dwelling house in simple neo-Renaissance manner from 1909;
- because of the very well-preserved decorations and paintings in a style at the intersection of art nouveau and art deco, and some more academic pieces by the hand of resident and owner, the master painter and master decorative painter C.B. Antheunis trained in Ghent, Zelzate and Brussels; aside from technical mastery, great knowledge of art history and the classics speaks from the Gesamtkunstwerk;
- because of the exceptional fact that the entire house is decorated in a comparable style by one artist as one particular total programme and has been preserved to this day almost completely intact, which can be called nationally unique, certainly from this period;
- as a sample card of high-quality executed painter and decoration techniques from the early twentieth century, which represents the work of many other decorative painters but of which little work has been preserved or has remained visible;
- as a very rare example of decoration and painting techniques of Flemish / Brussels origin and as a characteristic example of the 'cross-pollination' between Zeeuws and Belgian Flanders, as is also present to this day;
- because of the relationship with the adjacent shop Markt 2 (national monument), which was also owned by Antheunis and in which paintings and decorations by his hand are also present;
- as part of the local history of Axel and one of the Roman Catholic entrepreneur families there.
Nearby in the register
- Winkel (G2), Markt 2Winkelunder 1 mi
- Archeologie, BY Burchtlaan AxelArcheologieunder 1 mi
- Molen, Molenstraat 72Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Woonhuis, Stationsstraat 3Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.