Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3
Bunnik, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1918 - 1940
- Address
- Vossegatsedijk 3, 3981 HS Bunnik
- Place
- Bunnik
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.07271, 5.17961
- Part of complex
- 531112
- Monument number
- 531243
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1902 map "Chromo-topographische kaart voor het Garnizoen Utrecht / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 40.
Inleiding
De bouw van SCHUILPLAATSEN TYPEN 1918/I (en 1918/II) was een antwoord op de komst van zware projectielen en brisante granaten en maakte tevens deel uit van de deconcentratie van verdedigingswerken. Naar gelang de bescherming tegen vijandelijk vuur bestaat een classificatie in weerstands- of dekkingsklassen, gevormd door twee getallen, bv. W 12-15. Het eerste geeft aan dat de dekking voldoende is voor inslagen van projectielen tot dat kaliber (in cm); het tweede dat ook bescherming bestaat tegen één of ten hoogste enkele inslagen tot dit hogere kaliber. Groepsschuilplaatsen Type 1918/I (en Type 1918/II) zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp in 1918 op meerdere plaatsen in West-Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren in de Nieuwe Hollandse Waterlinie bedraagt ongeveer 225; het merendeel (ca. 165) hiervan bestaat nog. De grootste concentratie van schuilplaatsen Type 1918/I en /II bevindt zich op de Houtense Vlakte, waar er 147 zijn gerealiseerd. De schuilplaats Type 1918/I (ca. 125 stuks) kwam meestal tot stand aan de voorste van dubbele loopgraafstelsels. De schuilplaats Type 1918/II (ca. 100 stuks) is meestal gebouwd langs de achterste loopgraaf. Doordat de loopgraven en andere aardwerken later vrijwel overal zijn geëffend, liggen de (toegangen van de) betonnen schuilplaatsen tegenwoordig bijna altijd voor een deel beneden het maaiveld. De van oudsher geheel gesloten frontzijde van de schuilplaatsen was gewoonlijk geheel gedekt door aardwerken die deel uitmaakten van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of van een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of slechts met moeite herkenbaar. In een aantal gevallen is de aanaarding aan de frontzijde of de flank in de jaren 1936-1938 met opzet (slechts ten dele) verwijderd of opnieuw aangebracht om de toen 20 jaar oude schuilplaatsen Type 1918/I en 1918/II om te vormen tot mitrailleurkazematten. Van dergelijke omgebouwde exemplaren zijn er tientallen aanwezig in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Van de Typen 1918/I en 1918/II bestaan varianten, die zich onder meer laten herkennen in de hellingshoek van de keelzijde en door verschillend uitgevoerde toegangsopeningen. Er is een serie schuilplaatsen Type 1918/I gebouwd in het talud van het glacis van het Fort bij Rijnauwen.
Omschrijving
14 SCHUILPLAATSEN TYPE 1918/I zijn éénlaagse, gewoonlijk in circa 1,00 m dik gewapend gietbeton uitgevoerde, granaatvrije, militaire onderkomens, die beschutting konden bieden aan 8 manschappen infanterie / artillerie, bij dekkingsklasse W 15-21. De schuilplaatsen 1918/I zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan, bij maten van ongeveer 5,00 x 5,50 x 3,70 m, (b x d x h) waarvan de basis zelden zichtbaar is. De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert. De beide blinde zijgevels en de gesloten voorzijde / frontzijde zijn verticaal uitgevoerd, om met een scherpe knik over te gaan in het naar achteren iets oplopende dakvlak. Dit dakvlak daalt na een stompe hoek onder een helling van ongeveer 45 0 naar de vaak niet, of maar ten dele zichtbare, lage, verticale gevel aan de keelzijde. Een variant van Type 1918/I kent hier een minder steile helling. In een aantal gevallen zijn in de gevels ijzeren haken meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. De schuilplaatsen Type 1918/I zijn als monolithische betonnen werken geconstrueerd en zijn slechts via één toegangsopening, aan de loopgraafzijde - de keelzijde - toegankelijk geweest. Deze excentrisch, rechts in de gevel gelegen toegangen zijn omgeven door een verdikte betonnen omlijsting, die in hetzelfde vlak als het achterste, schuin verlopende dakvlak is aangebracht. In deze omlijstingen komen variaties voor, onder meer met een verzwaring aan de bovenzijde. De laag uitgevoerde toegangen zijn later meestal dichtgezet door middel van metselwerk of beton, maar ook met puin volgestopte exemplaren komen voor. In enkele gevallen zijn de schuilplaatsen nog open of opnieuw geopend. (Resten van) deuren of luiken zijn niet aangetroffen; wel bevinden zich nog ijzeren haken in de plafonds bij de toegangen, waarin vermoedelijk ijzeren luiken konden worden gehangen. In een aantal gevallen is in de jaren 1936-1938 aan de voorzijde, overhoeks of opzij een extra gevelopening gemaakt om als schietgat voor een mitrailleur te dienen. Hiermee veranderde de functie van zo'n werk van schuilplaats in die van mitrailleurkazemat. Het interieur van de schuilplaatsen Type 1918/I bestaat uit een ongeveer voor de helft beneden het huidige maaiveld gelegen, rechthoekige ruimte, die in gebukte houding via de in de hoek gelegen */betonnen trap van enkele treden bereikbaar is. De op circa twee meter boven vloerniveau gelegen, ongeveer een meter dikke plafonds lopen aan de voorzijde iets gebogen af. De schuilplaatsen Type 1918/I zijn nog voorzien van een (gedeeltelijke) aarddekking.
Waardering
De SCHUILPLAATSEN TYPE 1918/I op het Fort bij Rijnauwen zijn van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.
* Krijgshistorische waarden als onderdeel van een aaneengesloten militaire verdedigingslinie tussen de voormalige Zuiderzee en de Biesbosch. Deze bestond hoofdzakelijk uit een samenhangend systeem van inundatievelden en bijbehorende inundatiemiddelen en van schootsvelden. Dit systeem werd aangevuld met diverse, uit verschillende perioden daterende typen gebouwde of aangelegde (verdedigings)werken die dienden tot of bijdroegen aan afsluiting van niet te inunderen terreinen of andere accessen.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is - op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de en 20ste eeuw) - en op de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de en 20ste eeuw).
Het betreft hier in het glacis van het fort gelegen voorbeelden van gewapend betonnen schuilplaatsen uit de periode van de Eerste Wereldoorlog, waarvan ten minste een deel met oorspronkelijke aarden dekking.
* Ensemblewaarde en situationele waarden, als onderdelen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en met enige tientallen in de nabijheid van het fort gelegen identieke en vergelijkbare exemplaren.
* De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze duidelijk herkenbaar als onderdeel van een gedeconcentreerde verdediging zijn toegevoegd aan het bestaande fortificatiestelsel.
* De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard omdat ze zich als gebouwde elementen nog goed in het veld laten herkennen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 40.
Introduction
The construction of SHELTER TYPES 1918/I (and 1918/II) was a response to the arrival of heavy projectiles and high-explosive grenades and also formed part of the deconcentration of defensive works. According to the protection against enemy fire, a classification exists in resistance or cover classes, formed by two numbers, for example W 12-15. The first indicates that the cover is sufficient for impacts of projectiles up to that calibre (in cm); the second that protection also exists against one or at most a few impacts up to this higher calibre. Group shelters Type 1918/I (and Type 1918/II) were built according to more or less uniform or standard design in 1918 in several places in West Netherlands. The total number of built examples in the Nieuwe Hollandse Waterlinie amounts to approximately 225; the majority (approximately 165) of these still exist. The largest concentration of shelters Type 1918/I and /II is located on the Houtense Vlakte, where 147 were realised. The shelter Type 1918/I (approximately 125 pieces) was usually constructed at the front of double trench systems. The shelter Type 1918/II (approximately 100 pieces) was mostly built along the rear trench. Because the trenches and other earthworks were subsequently levelled almost everywhere, the (entrances to the) concrete shelters nowadays almost always lie partly below ground level. The entirely closed front side of the shelters was usually completely covered by earthworks that formed part of a glacis to protect the trench or a covered way. These earthworks are now mostly no longer present or only recognisable with difficulty. In a number of cases the earthing on the front side or the flank was deliberately (only partly) removed or newly applied in the years 1936-1938 to convert the then 20-year-old shelters Type 1918/I and 1918/II into machine-gun casemates. There are dozens of such rebuilt examples in the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Variants of Types 1918/I and 1918/II exist, which can be recognised among other things in the slope angle of the gorge side and by differently executed entrance openings. A series of shelters Type 1918/I was built in the slope of the glacis of the Fort at Rijnauwen.
Description
14 SHELTERS TYPE 1918/I are single-storey, usually executed in approximately 1.00 m thick reinforced cast concrete, bomb-proof, military shelters, which could provide shelter for 8 infantrymen / artillerymen, at cover class W 15-21. The shelters 1918/I were built on a rectangular ground plan, with dimensions of approximately 5.00 x 5.50 x 3.70 m, (w x d x h), the base of which is rarely visible. The visible height above ground level varies. Both blind side walls and the closed front side are executed vertically, to transition with a sharp angle into the roof plane sloping slightly backwards. This roof plane descends after a blunt angle at a slope of approximately 45° to the often not, or only partly visible, low, vertical wall on the gorge side. A variant of Type 1918/I has a less steep slope here. In a number of cases iron hooks were cast into the walls which could serve for the attachment of camouflage material. The shelters Type 1918/I were constructed as monolithic concrete works and were accessible only via one entrance opening, on the trench side - the gorge side. These eccentric, right-positioned entrances in the wall are surrounded by a thickened concrete frame, which is arranged in the same plane as the rear, sloping roof plane. Variations occur in these frames, among other things with a thickening at the top. The low-level entrances were later mostly sealed by means of masonry or concrete, but examples stuffed with rubble also occur. In a few cases the shelters remain open or have been reopened. (Remains of) doors or shutters have not been found; however, iron hooks still remain in the ceilings at the entrances, into which iron shutters could presumably be hung. In a number of cases an extra wall opening was made in the years 1936-1938 at the front, diagonally or to the side to serve as a firing port for a machine gun. With this, the function of such a work changed from shelter to that of machine-gun casemate. The interior of the shelters Type 1918/I consists of a rectangular space, located approximately half below the current ground level, which is accessible in a crouching position via the concrete staircase of a few steps located in the corner. The ceilings, located at approximately two metres above floor level and approximately one metre thick, slope slightly at the front. The shelters Type 1918/I are still provided with (partial) earth cover.
Valuation
The SHELTERS TYPE 1918/I at the Fort at Rijnauwen are of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the Nieuwe Hollandse Waterlinie, as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.
* Military-historical values as part of a continuous military defence line between the former Zuiderzee and the Biesbosch. This consisted mainly of a coherent system of inundation fields and associated inundation means and firing fields. This system was supplemented with various types of built or constructed (defensive) works from different periods which served to or contributed to the closure of non-inundatable areas or other accesses.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which was based - on the system of inundation and access defence (19th and 20th century) - and on the race with increasingly strengthening offensive means (19th and 20th century).
These are examples of reinforced concrete shelters from the period of the First World War, located in the glacis of the fort, of which at least part has original earth cover.
* Ensemble value and situational values, as components of the Nieuwe Hollandse Waterlinie. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and with some dozens of identical and comparable examples located in the vicinity of the fort.
* The components are representative (characteristic) because they are clearly recognisable as having been added to the existing fortification system as part of a deconcentrated defence.
* The components are fairly well preserved because they are still easily recognisable in the field as built elements.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Kazemat, Vossegatsedijk 3Kazematunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Vossegatsedijk 3Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.