Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gemeenteflat
Maastricht, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Appartementengebouw
- Function
- Flatgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1948 - 1950
- Address
- Koningsplein flat 101, 6224 EH Maastricht (and others)
- Place
- Maastricht
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 50.84899, 5.71163
- Monument number
- 530717
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1917 map "Bl. 35 Maastricht, 1917" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
FLATGEBOUW, genaamd Gemeenteflat, in de jaren 1948 -1950 in twee fasen tot stand gekomen. De architect was F.C.J. (Frans) Dingemans (1905-1961), destijds directeur stadsontwikkeling en later stadsarchitect van Maastricht. De flat is in opdracht van de gemeente gebouwd. In de verpauperde industriestad heerste grote woningnood. Het is daarom opmerkelijk te noemen dat de gemeente in dit geval toch subsidie heeft gegeven voor de bouw van deze flat, die niet bedoeld was voor de huisvesting van kinderrijke gezinnen, maar voor 'onvolledige gezinnen' dat wil zeggen alleenstaanden en oudere echtparen. Ook het feit dat nadrukkelijk voor hoogbouw is gekozen is opmerkelijk. De flat is daarmee de eerste hoogbouw in de stad Maastricht en heette sindsdien de Gemeenteflat.
Voor de bouw is gebruikgemaakt van het zogeheten Bouwsysteem Bartels, een techniek met pre-fab bekisting. Hierdoor kon het beton glad en slank worden geprofileerd. Daarnaast werden voor die tijd moderne voorzieningen in het gebouw aangebracht zoals een centrale verwarming, twee liften en vuilstortkokers.
De Gemeenteflat is in architectuur en als stedenbouwkundig accent duidelijk geënt op het Koningsplein en omgeving. In de uitbreidingsplannen (1947) voor Maastricht-Oost was het Koningsplein als verblijfsplein gedacht. (Samen met de President Rooseveltlaan en het Oranjeplein (verkeersplein) bepalend door de stedenbouwkundige opzet van Maastricht-Oost.) Door de aanleg van de A2 is deze situatie echter ingrijpend veranderd.
Het gebouw heeft dankzij de verschillende woningtypen die erin zijn ondergebracht redelijk tot goed kunnen blijven functioneren. Er zijn in de loop van de tijd verschillende wijzigingen opgetreden. Zo zijn aan de westzijde de meeste vensterpartijen in kunststof vernieuwd. In de woningen zijn badkamers en keukens vernieuwd. In veel gevallen is een slaapkamer opgeofferd ter vergroting van de woonkamer.
In de eerste jaren van de 21ste eeuw werd het voortbestaan van de flat bedreigd. Voor de naastgelegen drukke verkeersroute A2 werden plannen voor ondertunneling gemaakt, waarbij de flat mogelijkerwijs zou moeten worden gesloopt. Uiteindelijk bleek ondertunneling ook zonder sloop mogelijk. Op 22 maart 2007 is in Maastricht het gebied Noordoost (Wyckerpoort, Wittevrouwenveld, Limmel en Nazareth) door de toenmalige minister van Wonen, Werken en Integratie, E. (Ella) Vogelaar aangewezen als zogeheten prachtwijk of krachtwijk. De flat is gelegen in dit gebied (Wittevrouwenveld).
Omschrijving
In 1948 respectievelijk 1950 in twee fasen tot stand gekomen FLATGEBOUW van de hand van architect F.C.J. Dingemans, genaamd Gemeenteflat. De flat is gelegen aan het Koningsplein (oostzijde) op de hoek van de A2 (westzijde) en de Scharnerweg.
De bouwmassa van de Gemeenteflat bestaat uit drie aan elkaar geschakelde volumes. Deze zijn verschillend in hoogte, respectievelijk zeven bouwlagen op de hoek met de Scharnerweg en twee maal vijf bouwlagen. Daaronder een souterrain waarin de bergingen zijn ondergebracht. De flat wordt gedekt met een platdak. Langs de zijde van het Koningsplein wordt de daklijst geritmeerd onderbroken door schoorstenen.
Deze geleding wordt in verticale zin versterkt door verhoogde eindpartijen en trappenhuizen en in horizontale zin door de verbijzondering van de plint en een terugliggende hoogste bouwlaag. In zijn geheel is hierdoor een alzijdige architectuur ontstaan met een gevarieerde ritmiek en plasticiteit.
De flat is een galerijflat met de galerijen aan de oostzijde (horizontale geleding). De gevel aan de westzijde wordt gekarakteriseerd door uitspringende balkons (verticale geleding). Deze beide gevels vertonen een sterk van elkaar verschillend beeld.
De beide kopgevels en de gevels van de trappenhuizen hebben ieder een eigen indeling met vensterreeksen, toegangspartijen in de trappenhuizen en balkons aan de kopgevels.
Het gebouw is opgetrokken in gewapend beton. De gevelvlakken zijn gemetseld van een geelgrijze metselklinker. Dit komt sterk naar voren in de koppen en de geaccentueerde trappenhuizen. In de delen daartussen zijn de pre-fab betonelementen zichtbaar. Ook in de details, balkons en vensteromlijstingen keert het beton terug. De galerijen zijn afgewerkt met stucwerk. De vensters zijn oorspronkelijk alle van hout.
De ontsluiting van de flat geschiedt via de drie trappenhuizen die als 'scharnierpunten' dienen, met geaccentueerde toegangspartijen aan de westzijde. De trappenhuizen zijn uitgevoerd in schoon metselwerk. De individuele woningen worden via de galerijen ontsloten. Het gebouw bevat 90 woningen in acht verschillende typen, variërend met een, twee of drie slaapkamers, een woonkamer, keuken en sanitaire voorzieningen. De woonkamers liggen aan de zijde van het Koningsplein. Iedere woning heeft tenminste één balkon.
Waardering
FLATGEBOUW, genaamd, Gemeenteflat, van algemeen belang vanwege
- Cultuurhistorische waarden als typerend voorbeeld van een bouwwerk tot stand gekomen ten gevolge van de heersende na-oorlogse woningnood, in het bijzonder voor 'onvolledige gezinnen' (sociale huurwoningen in diverse typen). Opmerkelijke voorzieningen als cv, lift en vuilstortkokers. Eerste hoogbouwflat in Maastricht;
- Architectuurhistorische waarden als voorbeeld van een essentieel toonbeeld van wederopbouwarchitectuur in de traditie van het Nieuwe Bouwen in alzijdige architectuur in een hoogwaardige compositie door onder andere de afwisseling in kleur- en materiaalgebruik, ritmiek en plasticiteit. Daarbij gebruikmakend van de bouwhistorisch van belangzijnde techniek van het systeem Bartels. Tevens van belang in het oeuvre van architect F.C.J. Dingemans. Typologisch van belang als een mijlpaal in de ontwikkeling van de volkshuisvesting;
- De redelijke gaafheid en goede herkenbaarheid van de architectuur;
- Stedenbouwkundige waarde vanwege de markante ligging aan het Koningsplein en op de hoek A2 en Scharnerweg. Van deze ligging wordt gebruik gemaakt in de architectonische opzet.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
FLAT BUILDING, named Gemeenteflat, built in two phases in the years 1948-1950. The architect was F.C.J. (Frans) Dingemans (1905-1961), then director of urban development and later city architect of Maastricht. The flat was built on commission of the municipality. In the impoverished industrial city there was a serious housing shortage. For this reason it is remarkable that the municipality in this case nevertheless provided a subsidy for the construction of this flat, which was not intended for the housing of large families, but for 'incomplete families', that is to say single persons and elderly couples. Also the fact that high-rise building was deliberately chosen is remarkable. The flat thereby became the first high-rise building in the city of Maastricht and has been called the Gemeenteflat ever since.
For the construction use was made of the so-called Bartels Building System, a technique with prefabricated formwork. This allowed the concrete to be profiled smooth and slender. Furthermore, modern facilities were incorporated in the building for that time, such as central heating, two lifts and rubbish chutes.
The Gemeenteflat is in architecture and as an urban accent clearly modelled on the Koningsplein and its surroundings. In the expansion plans (1947) for Maastricht-East, the Koningsplein was intended as a public square. (Together with the President Rooseveltlaan and the Oranjeplein (traffic square) determining the urban planning layout of Maastricht-East.) However, this situation has been fundamentally changed by the construction of the A2.
The building has been able to continue functioning reasonably to well thanks to the various housing types it contains. Various modifications have occurred over time. For example, most of the window units on the west side have been renewed in plastic. Bathrooms and kitchens have been renewed in the dwellings. In many cases a bedroom has been sacrificed to enlarge the living room.
In the first years of the 21st century the continued existence of the flat was threatened. For the adjacent busy traffic route A2, plans were made for tunnelling, whereby the flat might possibly have to be demolished. Ultimately it proved possible to tunnel without demolition. On 22 March 2007 the area North-East (Wyckerpoort, Wittevrouwenveld, Limmel and Nazareth) in Maastricht was designated by the then minister for Housing, Employment and Integration, E. (Ella) Vogelaar as a so-called showcase district or strengthened neighbourhood. The flat is located in this area (Wittevrouwenveld).
Description
FLAT BUILDING built in two phases in 1948 and 1950 respectively, designed by architect F.C.J. Dingemans, named Gemeenteflat. The flat is situated on the Koningsplein (east side) at the corner of the A2 (west side) and the Scharnerweg.
The building mass of the Gemeenteflat consists of three interconnected volumes. These vary in height, namely seven storeys at the corner with the Scharnerweg and twice five storeys. Below this a basement in which the storage rooms are located. The flat is topped with a flat roof. Along the side of the Koningsplein the roof line is rhythmically interrupted by chimneys.
This articulation is reinforced in the vertical direction by projecting end sections and stairwells and in the horizontal direction by the accentuation of the plinth and a recessed top storey. Overall this has created an all-round architecture with varied rhythm and plasticity.
The flat is a gallery flat with galleries on the east side (horizontal articulation). The facade on the west side is characterised by projecting balconies (vertical articulation). These two facades present a markedly different appearance from each other.
Each of the two end facades and the facades of the stairwells have their own layout with window rows, entrance sections in the stairwells and balconies on the end facades.
The building is constructed of reinforced concrete. The facade surfaces are built of yellow-grey brick masonry. This is strongly in evidence in the ends and the accentuated stairwells. In the sections between them the prefabricated concrete elements are visible. The concrete is also repeated in the details, balconies and window surrounds. The galleries are finished with stucco work. The windows are originally all of wood.
Access to the flat is provided via the three stairwells which serve as 'pivot points', with accentuated entrance sections on the west side. The stairwells are executed in fair-faced masonry. The individual dwellings are accessed via the galleries. The building contains 90 dwellings in eight different types, varying with one, two or three bedrooms, a living room, kitchen and sanitary facilities. The living rooms are located on the Koningsplein side. Each dwelling has at least one balcony.
Valuation
FLAT BUILDING, named Gemeenteflat, of general importance for the reason that:
- Cultural-historical values as a typical example of a building which came into being as a result of the prevailing post-war housing shortage, particularly for 'incomplete families' (social rental housing in various types). Notable facilities such as central heating, lift and rubbish chutes. First high-rise flat in Maastricht;
- Architectural-historical values as an example of an essential exemplary work of reconstruction architecture in the tradition of the New Building in all-round architecture in a high-quality composition through, amongst other things, the alternation in colour and material use, rhythm and plasticity. Using the Bartels system, which is of building-historical importance. Also of importance in the oeuvre of architect F.C.J. Dingemans. Typologically of importance as a milestone in the development of social housing;
- The reasonable integrity and good recognisability of the architecture;
- Urban value due to its prominent location on the Koningsplein and at the corner of the A2 and Scharnerweg. This location is exploited in the architectural design.
Nearby in the register
- Sint AngelaschoolOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- 't SonnehuijsWoonhuisunder 1 mi
- "Ambtenarenwoningen ""Woningzorg"""Woonhuisunder 1 mi
- Schakelstation StaatsmijnenIndustrieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.