TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Boschoord

Sint Nicolaasga, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Woonhuis
Category
onroerend gebouwd
Built
1870 - 1871
Address
Huisterheide 1, 8521 NC Sint Nicolaasga (De Fryske Marren 21)
Place
Sint Nicolaasga
Municipality
De Fryske Marren
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
52.93252, 5.75524
Part of complex
528681
Monument number
528682

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

TU Delft Library

4 historical maps cover this location, the earliest the 1863 map "Niederlande und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Enkellaags eclectische zomer- en wintervilla met souterrain, verhoogd middendeel en overdekt bordes. Boschoord werd in 1871 gebouwd als villa voor zomer- en winterverblijf in opdracht van burgemeester Bernhard van Welderen baron Rengers (1868-1896), een volle neef van de eigenaar van het omringende landgoed jhr. F.J. J van Eysinga. Huize Boschoord heeft van 1896 tot 1968 als buitenhuis gefungeerd, terwijl het huis daarna weer permanent werd betrokken. Het huis heeft in de twintigste eeuw een aantal verbouwingen gekend. In 1910 werd het gevelwerk gemoderniseerd, waarbij de oorspronkelijke pleisterornamentiek nagenoeg geheel werd verwijderd om plaats te maken voor baksteenornamenten. Ook werd ten noorden van de suite een biljartkamer aangebouwd. Rond 1968 werd het huis geschikt gemaakt voor permanente bewoning met modern wooncomfort. Daarbij werden behalve verwarming en elektra ook de interieurs gemoderniseerd. De zolders werden ingebouwd met extra kinderkamers en badkamers; ten behoeve van extra zonlicht in de slaapkamers zijn ronde raampjes in de zijwangen van de middenbouw en extra dakvensters aangebracht; de biljartkamer werd keuken met bijkeuken en van drie kamers op de bel-etage werd een grote salon gemaakt.

Omschrijving

Exterieur

Het oorspronkelijke bouwvolume heeft een achthoekig grondplan en behelst een souterrain, etage en verdieping onder een kap. De VILLA BOSCHOORD is opgetrokken in een rode baksteen in kruisverband voorzien van gesneden voegwerk. Het oorspronkelijke pleisterwerk met blokgeleding aan het souterrain is op een stuk onder het eetkamerraam na verwijderd en waarschijnlijk in 1910 vernieuwd met meerkleurig metselwerk. Het muurwerk gaat nagenoeg geheel schuil achter klimop. De schuine dakvlakken van de kap zijn voorzien van een bruin geglazuurde platte Friese pan. Het platte middenvlak van het dak is bekleed met bitumineuze dakdekking. Alle gevels van het oorspronkelijke bouwvolume zijn symmetrisch van opbouw. De oostelijke voorgevel heeft een verhoogde middenrisaliet, welke wordt geaccentueerd door een risalietbreed overdekte dubbele verhoogde stoep. Bij een renovatie in de topgevel van Boschoord is de gevel boogvormig afgerond en witgepleisterd, en zijn het familiewapen en aanzetkrullen van een achttiende-eeuwse halsgevel aangebracht. Een ijzeren gevelbekroning is verplaatst van de achterzijde naar de voorzijde. Aan weerszijde van de middenrisaliet een venster in het rechte en schuine muurvlak. De westelijke achtergevel heeft in de basis dezelfde gevelopbouw als de oostelijke voorgevel. De achteringang heeft een enkele verhoogde stoep, waaronder de trap naar de dienstingang in het souterrain. Boven de achterdeur een balkon. De zuidgevel heeft een nieuw raam in een oorspronkelijke omlijsting gevat. Oorspronkelijk was dit een gedeeltelijk blind venster. Het oorspronkelijke alkoofraam ter grootte van een souterrainraam is als interieurelement in het souterrain opgenomen.

Ten noorden van het oorspronkelijke bouwvolume een uit 1910 daterende aanbouw ten behoeve van een biljartkamer. Een van de drie oorspronkelijke ramen aan de noordzijde is omgebouwd tot keukendeur met trap. In de westgevel het oorspronkelijke ingle nook met glas-in-lood-venster. In de oorspronkelijk blinde door hoge sparren verborgen westgevel een raam uit 1931. Op het dak werd in 1910 een luidklok geplaatst uit 1653 afkomstig van het in 1881 gesloopte Friesma State. Het klokhuis is rond 1970 vernieuwd. Deze klok is niet opgenomen in het overzichtswerk klokkenvordering 1942-3 door Van Nieuwenhoven, uitgegeven door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. De tekst luidt:

* IVRIEN BALTHASAR ME FECIT 1653 * SVVM CVIQ * C V ROORDA GRIETM VAN IDAERD

Interieur

De plattegrond van Boschoord is bijzonder: de behouden achthoekige structuur van de buitenmuren wordt herhaald in de trap, uitkomend in een achthoekige overloop op de verdieping met achthoekig bovenlicht. Het interieur van Boschoord bevat nog zeer veel oorspronkelijke elementen, mede doordat de oorspronkelijke structuur, op een enkele uitzondering na, onberoerd is gelaten. Met name de overloop op de verdieping en de traditionele middengang van de beletage met de trap zijn tot en met het schilderwerk geheel in oorspronkelijke staat. In het algemeen hebben alle vertrekken in het huis nog hun oorspronkelijke binnenluiken.

Het souterrain heeft de oorspronkelijke functie verloren, maar is structureel in tact en bevat nog veel interieurelementen uit de bouwtijd. Met name de voormalige keuken heeft nog een zeer authentiek interieur. Het bevat een origineel aanrecht met kranen voor regenwater en grondwater, tegen de noordwand een originele schouw. De vloer is belegd met hardsteen zerken. De oostelijke wand bestaat uit een uit de bouwtijd daterende kastenwand, met de originele verflaag uit 1870, op enkele met blauw overschilderde lijstjes na. De overige wanden zijn betegeld. Het plafond is nog origineel geïsoleerd met turf.

De beletage van Boschoord is bijzonder, doordat bij een aantal verbouwingen unieke elementen zijn ingebracht. De middengang verkeert tot en met het schilderwerk in volledig originele staat. De vloer is gelegd met marmertegels. Enig ingebracht element (1955) is een achttiende-eeuws fonteintje. De ontvangstsuite rechts van de gang heeft nog de oorspronkelijke betimmering en stucplafonds. De interieurs van de originele ontvangstsuite zijn met de plattegrondstructuur van het huis geharmoniseerd met behulp van een ingebouwde schuine servieskast in de voormalige eetkamer aan de voorzijde en een vanuit de middengang toegankelijk schuin closet aan de achterzijde. De oorspronkelijke haard uit 1871 in de voorkamer heeft een haardstuk ingebracht in 1931. In die tijd was deze kamer als salon in gebruik. Het betreft een kinderportret van de nieuwe zomerbewoner prof. Jhr. mr. W.J.M. van Eysinga. Het origineel als groepsportret geschilderde haardstuk is van de hand van Thérèse Schwartze (1851-1918). De eetkamer aan de achterzijde kreeg in 1968 een schouw uit het 1806-gedeelte van het voormalige Eysingahuis te Leeuwarden, het Fries Museum. In de schouw een kopie-portret (vermoedelijk de Friese stadhouder Johan Willem Friso) van elders ingebracht. Vanuit de eetkamer is de biljartkamer toegankelijk via een voormalige kastdeur in de betimmering. Deze biljartkamer heeft ondanks de ombouw tot keuken en bijkeuken nog de originele betimmering behouden. De oorspronkelijke toegang via de voorkamer is als kast in gebruik en toont de oorspronkelijke donkere kleurstelling van de betimmering.

Aan de overzijde van de gang ligt de grote salon. Deze is in 1968 vormgegeven door samenvoeging van drie vertrekken. De grote salon heeft Régence-betimmeringen uit het in 1863 en 1953 herbouwde huis Offem te Noordwijk. Uitzonderlijk is de ingebrachte schouw die oorspronkelijk in ca. 1731 is vervaardigd voor een salon in de Princessehof te Leeuwarden door de hofarchitect van prinses Maria Louise van Hessen-Kassel, Anthonie Coulon (ca. 1682-1753). In de schouw een bloemstilleven door Adrienne Jacqueline 's Jacob (1857-1920). Het vernieuwde raam tegenover de schouw biedt zicht op een in 1968 aangelegde parterre de broderie in de tuin. De salon biedt tevens aan de achterzijde (de voormalige slaapkamer) zicht op de oorspronkelijke tuinaanleg uit 1871met het tuinprieel op een opgeworpen heuvel uit 1871, en via het hoekraam een doorkijk naar de na 1968 aangelegde grote vijver.

Ten aanzien van de zolderverdieping dient met name de oorspronkelijke staat verkerende achthoekige overloop en de twee oorspronkelijke hoofdslaapkamers genoemd worden.

Waardering

VILLA BOSCHOORD vertegenwoordigt algemeen belang en is beschermingswaardig op basis van

-de uitzonderlijke interieurelementen van nationale betekenis waaronder de schouw van de hand van Anthonie Coulon en het haardstuk van Thérèse Schwartze;

-de unieke achthoekige structuur van de plattegrond;

-de gaafheid van het oorspronkelijke interieur en de opbouwende kwaliteit van het historisch gegroeide interieur;

-de cultuurhistorische nationale betekenis, als Fries-adellijke villa in tijden van laatste bloei en het terugtrekken op het land met inbreng van relicten en betimmeringen uit states, buitens en stadswoningen elders;

-de landschappelijke context: de ligging op een markant punt in het Eysinga-landgoed in tijdsgebonden samenhang met het kortstondig opleven van het adellijk buitenleven te Sint Nicolaasga.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Single-storey eclectic summer and winter villa with basement, raised central section and covered porch. Boschoord was built in 1871 as a villa for summer and winter residence commissioned by mayor Bernhard van Welderen baron Rengers (1868-1896), a first cousin of the owner of the surrounding estate jhr. F.J. J van Eysinga. Huize Boschoord served as a country house from 1896 to 1968, after which the house was again occupied permanently. The house underwent several alterations in the twentieth century. In 1910 the facade work was modernised, whereby the original plaster ornamentation was almost entirely removed to make way for brick ornamentation. A billiard room was also added to the north of the suite. Around 1968 the house was made suitable for permanent residence with modern amenities. Besides heating and electricity, the interiors were also modernised. The attics were fitted out with additional children's bedrooms and bathrooms; in order to provide extra daylight in the bedrooms, round windows were installed in the side walls of the central structure and additional roof windows; the billiard room became a kitchen with scullery and three rooms on the piano nobile were converted into a large salon.

Description

Exterior

The original building volume has an octagonal ground plan and comprises a basement, piano nobile and upper storey beneath a roof truss. VILLA BOSCHOORD is constructed in red brick in stretcher bond with cut jointing. The original plasterwork with rustication on the basement, except for a section below the dining room window, has been removed and probably renewed in 1910 with multicoloured brickwork. The masonry is almost entirely hidden behind ivy. The sloping roof surfaces are covered with a brown glazed flat Frisian tile. The flat central section of the roof is covered with bituminous roofing. All facades of the original building volume are symmetrical in composition. The eastern front facade has a raised central risalit, which is accentuated by a risalit-width covered double raised porch. During a renovation of the gable of Boschoord, the facade was rounded in an arch and rendered white, and the family coat of arms and scroll work of an eighteenth-century neck gable were applied. An iron facade crown was moved from the rear to the front. On either side of the central risalit a window in the straight and sloping wall surface. The western rear facade has the same basic facade composition as the eastern front facade. The rear entrance has a single raised porch, beneath which the stair to the service entrance in the basement. Above the rear door a balcony. The southern facade has a new window set in an original surround. Originally this was a partially blind window. The original alcove window the size of a basement window has been incorporated as an interior element in the basement.

To the north of the original building volume is an extension dating from 1910 for a billiard room. One of the three original windows on the north side was converted into a kitchen door with stairs. In the west facade the original ingle nook with a leaded window. In what was originally a blind west facade hidden by tall rafters, a window from 1931. A bell from 1653, originating from the Friesma State demolished in 1881, was placed on the roof in 1910. The bell house was renewed around 1970. This bell is not included in the survey work klokkenvordering 1942-3 by Van Nieuwenhoven, published by the Rijksdienst voor de Monumentenzorg. The text reads:

* IVRIEN BALTHASAR ME FECIT 1653 * SVVM CVIQ * C V ROORDA GRIETM VAN IDAERD

Interior

The ground plan of Boschoord is exceptional: the preserved octagonal structure of the outer walls is repeated in the staircase, leading to an octagonal landing on the upper storey with an octagonal fanlight. The interior of Boschoord contains very many original elements, partly because the original structure has been left largely undisturbed, with one or two exceptions. In particular the landing on the upper storey and the traditional central corridor of the piano nobile with the staircase are entirely in their original state, including the paintwork. In general all rooms in the house still have their original interior shutters.

The basement has lost its original function, but is structurally intact and contains many interior elements from the time of construction. In particular the former kitchen has a very authentic interior. It contains an original sink with taps for rainwater and groundwater, against the north wall an original chimney. The floor is laid with hardstone tomb slabs. The eastern wall consists of a cabinet wall dating from the time of construction, with the original paint layer from 1870, except for a few sections overpainted in blue. The other walls are tiled. The ceiling is still originally insulated with peat.

The piano nobile of Boschoord is exceptional in that unique elements have been introduced during a number of alterations. The central corridor is in completely original state, including the paintwork. The floor is laid with marble tiles. A single introduced element (1955) is an eighteenth-century small fountain. The reception suite to the right of the corridor still has the original panelling and stucco ceilings. The interiors of the original reception suite are harmonised with the ground plan structure of the house by means of a built-in sloping china cabinet in the former dining room at the front and a sloping closet accessible from the central corridor at the rear. The original fireplace from 1871 in the front room has a chimney piece inserted in 1931. At that time this room was in use as a salon. The original group portrait chimney piece is by Thérèse Schwartze (1851-1918). A portrait of a child by the new summer resident prof. Jhr. mr. W.J.M. van Eysinga. The dining room at the rear received a chimney in 1968 from the 1806 part of the former Eysingahuis in Leeuwarden, the Fries Museum. In the chimney a copy portrait (presumably the Frisian stadtholder Johan Willem Friso) brought in from elsewhere. From the dining room the billiard room is accessible via a former cabinet door in the panelling. This billiard room still retains the original panelling despite conversion to a kitchen and scullery. The original access via the front room is now used as a cabinet and shows the original dark colour scheme of the panelling.

On the other side of the corridor lies the large salon. This was created in 1968 by combining three rooms. The large salon has Régence panelling from the house Offem in Noordwijk, rebuilt in 1863 and 1953. Exceptional is the introduced chimney which was originally created around 1731 for a salon in the Princessehof in Leeuwarden by the court architect of princess Maria Louise van Hessen-Kassel, Anthonie Coulon (ca. 1682-1753). In the chimney a floral still life by Adrienne Jacqueline 's Jacob (1857-1920). The renewed window opposite the chimney offers a view of a parterre de broderie laid out in 1968 in the garden. The salon also offers a view to the rear (the former bedroom) of the original garden layout from 1871 with the garden pavilion on an artificial mound from 1871, and through the corner window a view through to the large pond laid out after 1968.

As regards the attic storey, particular mention should be made of the original octagonal landing and the two original master bedrooms.

Valuation

VILLA BOSCHOORD is of general interest and worthy of protection on the basis of

-the exceptional interior elements of national significance including the chimney by Anthonie Coulon and the chimney piece by Thérèse Schwartze;

-the unique octagonal structure of the ground plan;

-the integrity of the original interior and the cumulative quality of the historically developed interior;

-the cultural historical national significance, as a Frisian aristocratic villa in times of final flourishing and withdrawal to the countryside with the introduction of relics and panelling from estates, country houses and urban dwellings elsewhere;

-the landscape context: the location at a distinctive point in the Eysinga estate in time-bound connection with the brief revival of aristocratic country life at Sint Nicolaasga.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map