Rijksmonumentenregister · Netherlands
Neercanne
Maastricht, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1695 - 1705
- Address
- von Dopfflaan bij 10, 6213 NG Maastricht
- Place
- Maastricht
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 50.81976, 5.66629
- Part of complex
- 527873
- Monument number
- 527875
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1673 map "[Plan van Maastricht geheel omsingeld door Fransche troepen met Engelsche hulpbenden onder den Hertog van Monmoulle 1673] COLLBN Port 48 N 111" (Leiden University Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2: HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Neercanne.
Op de centrale hoofdas van de aanleg, die op het oosten is geprojecteerd (vermoedelijk op de toren van kasteel Lichtenberg), is aan het einde van de 17de eeuw een terrassenaanleg met een hoog-, midden- en laagterras gerealiseerd in formele classicistische stijl. Het kasteel is halverwege de helling (dalwand van rivier de Jeker) gelegen met de terrassenaanleg aan de oostzijde en een plateau met loofbos (hakhout) aan de westzijde. De buitenplaats wordt ontsloten door twee toegangswegen die niet speciaal zijn aangelegd, maar deel uitmaken van de gegeven laat 17de-eeuwse situatie. Aan de zuidelijke kant passeert men eerst de ommuurde moestuin/boomgaard en het oude poortgebouw om bij het voorplein uit te komen, vermoedelijk was dit de diensttoegang. Een meer representatieve toegang wordt gevormd door een met lindebomen beplante laan die vanaf de Cannerweg naar de noordelijke toegangspoort leidt. Deze lindenlaan had een vierrijig plantverband, thans is de rijstrook 10 meter breed en staan de bomen onderling op 7 meter afstand. Via de terrassen is het ook mogelijk het kasteel te bereiken.
Aansluitend op de voorgevel ligt het bovenste terras, de buitenkamer, zo genoemd omdat het bedoeld was als voortzetting van de binnenruimte van het huis. Dit besloten terras, aan de westzijde begrensd door het huis en aan de oostzijde door de verdedigingsmuur die in de aanleg was opgenomen, strekt zich uit tussen de twee hoekpaviljoens van het kasteel. In het midden lag een klein bassin. Oorspronkelijk was het terras niet breder dan het huis, maar is later bij de bouw van de achthoekige tuinhuisjes op de keermuur aan weerszijden uitgebreid.
Aan de voet van de keermuur ligt een ondiep tweede terras waar tegen de muur in de 18de eeuw latwerk was aangebracht voor abrikozen, perziken, druiven en rozen. Bovendien stonden op dit terras potten met kuipplanten. De begrenzing van dit terras en tevens de volle breedte van de rest van de tuin wordt gemarkeerd door kabinetjes (of volières). Vanaf deze punten werden zichtassen getrokken tot de beëindiging van de lanen aan weerszijden van het vierde terras. Dit smalle terras functioneerde vermoedelijk als wandelgang boven de grote parterre (derde terras), die van de hoogte goed bekeken kon worden.
Het derde terras, dat in zijn geheel wordt omsloten door een manshoge muur voorzien van drie toegangshekken, had een parterre de broderie met een bassin in het midden. Bij opgravingen is dit bassin met piramidevormig spuitstuk teruggevonden evenals de fundering van een achthoekig muurtje rondom de fontein. Het terras grenst aan de openbare weg (Cannerweg).
Aan de overzijde van de weg ligt het vierde terras dat in 1705 bij de aanleg werd gevoegd. Het terras had aan weerszijden lanen van lindebomen die naar de rivier de Jeker voerden en een derde laan op de middenas. Aarden wallen markeren thans nog de plek van de vroegere lindelanen. Vrijwel het gehele terras werd in beslag genomen door een grote verdiept liggende spiegelvijver. Bij opgravingen zijn acht treden die naar het water leidden teruggevonden. Centraal in de vijver een eilandje waarop oorspronkelijk een Neptunusbeeld heeft gestaan. De spiegelvijver werd gevoed door water uit de rivier de Jeker; tussen de vijver en de Jeker ligt een duiker uitgevoerd als een gemetseld tongewelf in mergel.
Aan weerszijden van deze terrassenaanleg zijn de boomgaarden en moestuinen gesitueerd, ook voorzien van kleine terrassen. Op de kadastrale minuut uit circa 1822 blijkt dat aan de noordzijde een groot aantal percelen als lusttuin en tuin in gebruik waren. Ook hier een langgerekt perceel dat vermoedelijk als wandelgang functioneerde.
Achter het huis ligt een hellingbos voor hakhout, Cannerbos genaamd, dat in rond 1700 als een sterrenbos is aangelegd. De hoofdstructuur is in het huidige bos nog enigszins te zien aan enkele oude eiken. Daarnaast herinneren taxusbomen, beuken en kastanjes aan de aanleg, waarbij de laan die het middelpunt van het bos met het kasteel verbond nog herkenbaar is aan de plantlijn van de taxusbomen. Het middelpunt wordt thans gemarkeerd door enkele mergelstenen blokken als laatste restanten van het fundament van een obelisk.
In de noordwesthoek van het bos is een heuveltje, waar een prieel heeft gestaan. Vanaf dit punt was er oorspronkelijk een weids uitzicht over het Jekerdal, de St-Pietersberg en het plateau van Wolder, dit is thans dicht begroeid. Ook is in deze hoek een aarden wal zichtbaar, die vermoedelijk in de 17de eeuw als verschansing is opgeworpen.
Onder de Cannerberg bevinden zich tien groeven; waarvan de Fallenberggroeve (thans aangeduid met de naam Jezuïetenberg) een gangenstelsel van 18 kilometer heeft. Tussen 1891 en 1894 werd dit stelsel door enkele paters in kaart gebracht. In deze periode werden er muurschilderingen aangebracht en reliëfs uitgesneden. De toegang tot de grotten werd in 1906 dichtgemetseld in verband met vernielingen; vervolgens stortte in 1920 een deel van de groeve in. Tussen 1927-1930 werd het Alhambra naar tekeningen in Moorse stijl op de wanden van de groeve gekopieerd.
Waardering
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Neercanne is van algemeen belang:
- vanwege de ouderdom;
- vanwege de 17de-eeuwse terrassenaanleg die geënt is op Italiaanse (huis als meest representatieve standpunt om overzicht over de zichtas te verkrijgen) en Franse voorbeelden (lanenstelsel, symmetrische ontwerp);
- vanwege kenmerken die wijzen op een militaire iconografie;
- vanwege de functioneel-ruimtelijke samenhang.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description of component 2: HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Neercanne.
On the central main axis of the layout, which is oriented to the east (presumably directed towards the tower of castle Lichtenberg), a terraced layout with an upper, middle and lower terrace was realized at the end of the 17th century in formal classicist style. The castle is situated halfway down the slope (valley wall of the river Jeker) with the terraced layout on the east side and a plateau with deciduous woodland (coppice) on the west side. The country estate is accessed by two approach roads which were not specially laid out, but form part of the given late 17th-century situation. From the south one first passes the walled kitchen garden/orchard and the old gate building before reaching the forecourt, this was presumably the service entrance. A more representative access is formed by a lane planted with lime trees which leads from the Cannerweg to the northern entrance gate. This lime-tree avenue had a four-row planting scheme; currently the row is 10 metres wide and the trees stand 7 metres apart from one another. It is also possible to reach the castle via the terraces.
Adjacent to the front façade lies the upper terrace, the outdoor room, so called because it was intended as a continuation of the interior space of the house. This enclosed terrace, bounded on the west side by the house and on the east side by the retaining wall which was incorporated in the layout, extends between the two corner pavilions of the castle. In the middle lay a small basin. Originally the terrace was no wider than the house, but was later extended on either side of the retaining wall by the construction of octagonal garden houses.
At the foot of the retaining wall lies a shallow second terrace where lattice-work was attached to the wall in the 18th century for apricots, peaches, grapes and roses. Moreover, pots with tubbed plants stood on this terrace. The boundary of this terrace and also the full width of the rest of the garden is marked by cabinets (or aviaries). From these points sight lines were drawn to the termination of the lanes on either side of the fourth terrace. This narrow terrace presumably functioned as a walkway above the large parterre (third terrace), which could be well viewed from the height.
The third terrace, which is entirely enclosed by a man-high wall provided with three access gates, had a parterre de broderie with a basin in the middle. Excavations revealed this basin with a pyramid-shaped fountain jet as well as the foundation of an octagonal wall around the fountain. The terrace adjoins the public road (Cannerweg).
On the opposite side of the road lies the fourth terrace which was added to the layout in 1705. The terrace had lanes of lime trees on either side leading to the river Jeker and a third lane on the middle axis. Earthen banks now still mark the site of the former lime-tree lanes. Almost the entire terrace was occupied by a large sunken mirror pond. Excavations revealed eight steps which led down to the water. Central in the pond an islet on which originally a Neptune statue stood. The mirror pond was fed by water from the river Jeker; between the pond and the Jeker lies a culvert executed as a vaulted tunnel in marl.
On either side of this terraced layout are situated the orchards and kitchen gardens, also provided with small terraces. On the cadastral plan of around 1822 it appears that on the north side a large number of plots were in use as pleasure garden and kitchen garden. Here also a long plot which presumably functioned as a walkway.
Behind the house lies a slope woodland for coppice, called Cannerbos, which was laid out around 1700 as a star-shaped wood. The main structure can still be somewhat seen in the current woodland in several old oak trees. Furthermore, yew trees, beeches and chestnuts recall the layout, whereby the lane which connected the centre of the wood with the castle is still recognizable from the line of yew trees. The centre is now marked by several blocks of marl stone as the last remains of the foundation of an obelisk.
In the northwestern corner of the wood is a small hill where a gazebo stood. From this point there was originally a wide view over the Jeker valley, the St-Pietersberg and the plateau of Wolder, this is now overgrown. Also visible in this corner is an earthen bank, which was presumably thrown up in the 17th century as a fortification.
Beneath the Cannerberg are ten quarries; of which the Fallenberggroeve (now designated by the name Jezuïetenberg) has a passage system of 18 kilometres. Between 1891 and 1894 this system was mapped by several priests. During this period wall paintings were applied and reliefs cut out. Access to the caves was sealed in 1906 due to vandalism; subsequently part of the quarry collapsed in 1920. Between 1927-1930 the Alhambra was copied according to drawings in Moorish style on the walls of the quarry.
Valuation
The HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Neercanne is of general interest:
- because of its age;
- because of the 17th-century terraced layout which is based on Italian (the house as the most representative vantage point from which to obtain an overview of the sight line) and French examples (lane system, symmetrical design);
- because of features which indicate a military iconography;
- because of the functional-spatial coherence.
Nearby in the register
- Bijgebouw, von Dopfflaan bij 10Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Terraspartij, von Dopfflaan bij 10Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- JezuïetenbergVergadering en verenigingunder 1 mi
- NeercanneKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.