Rijksmonumentenregister · Netherlands
Tuin- en parkaanleg
Bunnik, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Koningslaan bij 1, 3981 HD Bunnik
- Place
- Bunnik
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.06980, 5.15827
- Part of complex
- 526661
- Monument number
- 526662
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesNationaal Archief, the NetherlandsDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2: HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Nieuw Amelisweerd.
Het park van Nieuw Amelisweerd kent een lange geschiedenis. De middeleeuwse, omgrachte ridderhofstad werd in de jaren '80 van de 17de eeuw vervangen door een nieuw huis, dat buiten de gracht verrees op de plaats van het oude bouwhuis. De gracht met daarin de ruïne van het oude huis werd tot in de 19de eeuw gehandhaafd als een vijver met een klein eiland erin. De ruïne was blijkens oude afbeeldingen ingericht als tuin, met talrijke potten op de resten van het muurwerk. Met de bouw van een nieuw huis werd ook de omgeving rond het huis (opnieuw) ingericht. Voor en achter het huis werden bossen aangelegd, doorsneden door rechte lanen. Het lanenstelsel in het voorbos aan de overzijde van de Kromme Rijn (thans Markiezenbos geheten) had een zogenaamde ganzenvoetstructuur. Eén van deze lanen was gericht op de Domtoren. De oorspronkelijke toegangslaan maakte ook deel uit van deze structuur, deze is (deels) omgevormd tot een landschappelijke laan en nog steeds als toegangslaan in gebruik. De beide andere lanen zijn nagenoeg verdwenen, alleen van de zuidwestelijke laan resteren nog enkele laanbomen.
In opdracht van Henri Maximilien de St. Simon, markies de Sandricourt werden gedurende de tweede helft van de 18de eeuw "de Hoven en Plantaadjen nog zeer aanmerkelyk verbeterd en verfraaid". De aanleg van de zogenaamde sneeuwklokjeslaan, een zichtlaan door het voorbos in de as van het huis en parallel aan de oude toegangslaan (nog aanwezig, maar door overwoekering bedreigd), wordt aan de St. Simon toegeschreven, evenals enkele vroeg-landschappelijke elementen zoals de kleine slingerpaadjes door het voorbos, een open veld terzijde van de zichtlaan en de niet meer bestaande Zwitserse brug in het achterbos. Vermoedelijk werden ook de wilde hyacinten en sneeuwklokjes door De St. Simon geïntroduceerd en hij is mogelijk verantwoordelijk geweest voor de aanleg en transformatie van verschillende waterpartijen en voor de realisatie van het eilandje in de Kromme Rijn ten zuidwesten van het huis.
Een verkoopadvertentie uit 1810 geeft een gedetailleerd beeld van de buitenplaats op dat moment. Naast een tuinmanswoning met oranjerie wordt er gesproken over "Groote en wel aangelegde moestuinen, voorzien van vele en exquise vruchtbomen twee kribben tot broeijerije. Een Wijngaard Bak en Menagerie geextendeerde Plantagien met zware opgaande bomen en hakhout. Twee Karssen en Appelboomgaarden. Twee Goudviskommen Vischrijke Gragten en Vijvers en fraaie Engelsche partijen groot tesamen 13 morgen 219 roeden." De moestuinen zijn nog steeds in gebruik, ze liggen op enige afstand ten zuiden van het huis en worden door een muur van het park gescheiden.
Omstreeks 1860 kreeg de buitenplaats in opdracht van Jhr. Henricus Paulus Cornelis Bosch van Drakestein haar huidige gedaante. Het huis werd verbouwd en verfraaid en de tuin- en parkaanleg werd volgens de laatste mode omgevormd in de late landschapsstijl, waarbij veel gezichten op schilderachtige plaatsen in de aanleg werden gerealiseerd. De oprijlaan werd iets naar het noorden verlegd. De oude brug die de oprijlaan over de Kromme Rijn voerde werd vervangen door de huidige en voorzien van decoratieve gietijzeren balustrades. Er werd in zuidwestelijke richting een belangrijke zichtas op de Kromme Rijn en het daar gelegen eilandje gerealiseerd. Op dit eilandje, dat bereikbaar was via een brug, werd een landschappelijke tuin aangelegd. Vanuit het huis waren voorts diverse zichtlijnen geprojecteerd over de Rijn (voorzijde) en richting de omringende bouw- en weilanden (achter en opzij). Voor de weilandengroep achter het huis werd in 1889 een nieuw ontwerp gemaakt door Leonard Springer, dit ontwerp is ten dele uitgevoerd.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft het park veel schade opgelopen, de structuur werd echter niet aangetast. Het laat-landschappelijke park, zoals dat in de tweede helft van de 19de eeuw tot stand kwam met de daarin opgenomen formele en vroeg-landschappelijke elementen is vrij gaaf bewaard gebleven. Sinds de aankoop van de buitenplaats door de gemeente Utrecht in 1964 is het beleid gericht geweest op een zogenaamde "natuurlijke" ontwikkeling van grote delen van het park. De oorspronkelijke structuur van slingerende wandelpaden door de bossen rond het huis heeft men met het oog op deze natuurlijke ontwikkeling bewust laten verdwijnen. De overgebleven paden zijn vrij toegankelijk. Sinds de jaren '70 ligt pal ten westen van Nieuw Amelisweerd de A27, als gevolg van de aanleg van deze weg is een deel van het landgoed verloren gegaan. De aanwezigheid van de weg heeft veel geluidsoverlast tot gevolg.
Waardering
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Nieuw Amelisweerd is van algemeen belang:
- als representatief en fraai voorbeeld van een park in late landschapsstijl;
- als fraai voorbeeld van een landschapsarchitectonisch totaalconcept voor huis en park, in de tweede helft van de 19de eeuw onder meer door middel van zichtlijnen gerealiseerd;
- vanwege de vele zichtassen en gezichten vanaf het huis in het park en vice versa;
- vanwege de integratie van formele en vroeg-landschappelijke elementen in de aanleg;
- vanwege de ouderdom van de houtopstand, die deels teruggaat tot eind 17de eeuw;
- vanwege de aanwezigheid van een 18de-eeuwse tuinmuur;
- vanwege de visueel-ruimtelijke samenhang met de andere onderdelen van de buitenplaats;
- vanwege de visueel-ruimtelijke samenhang met de parken van Oud Amelisweerd en Rhijnauwen;
- als onderdeel van een groter groen gebied met belangrijke landschappelijke en cultuurhistorische waarden in de sterk verstedelijkte regio Utrecht.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description component 2: HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Nieuw Amelisweerd.
The park of Nieuw Amelisweerd has a long history. The medieval, moated knight's manor was replaced in the 1680s by a new house, which was built outside the moat on the site of the old service building. The moat with the ruin of the old house was maintained until the 19th century as a pond with a small island in it. According to old depictions, the ruin was laid out as a garden, with numerous pots on the remains of the masonry. With the construction of a new house, the surroundings of the house were (newly) laid out. Forests were planted in front of and behind the house, intersected by straight avenues. The avenue system in the front forest on the far side of the Kromme Rijn (now called Markiezenbos) had a so-called goose-foot structure. One of these avenues was aligned with the Domtoren. The original approach avenue was also part of this structure; it has been (partly) transformed into a landscape avenue and is still in use as an approach avenue. The other two avenues have virtually disappeared; only from the southwestern avenue do a few avenue trees remain.
On the orders of Henri Maximilien de St. Simon, marquis de Sandricourt, during the second half of the 18th century "the Grounds and Plantations were improved and embellished very considerably". The creation of the so-called snowdrop avenue, a sight line through the front forest on the axis of the house and parallel to the old approach avenue (still present, but threatened by overgrowth), is attributed to St. Simon, as are some early-landscape elements such as the small winding paths through the front forest, an open field alongside the sight line and the no longer existing Swiss bridge in the rear forest. It is presumed that the wild hyacinths and snowdrops were also introduced by De St. Simon and he may have been responsible for the creation and transformation of various water features and for the realisation of the small island in the Kromme Rijn to the southwest of the house.
A sales advertisement from 1810 provides a detailed picture of the country estate at that time. In addition to a gardener's dwelling with orangery, there is mention of "Large and well-laid-out vegetable gardens, furnished with numerous and exquisite fruit trees, two breeding cribs. A Vineyard Vat and Menagerie extended Plantations with heavy growing trees and coppice. Two Cherry and Apple Orchards. Two Goldfish Ponds Fish-rich Ditches and Ponds and fine English garden areas totalling 13 morgen 219 roeden in all." The vegetable gardens are still in use; they are situated at some distance to the south of the house and are separated from the park by a wall.
Around 1860, the country estate was given its present appearance on the orders of Jhr. Henricus Paulus Cornelis Bosch van Drakestein. The house was remodelled and embellished and the garden and park layout was transformed according to the latest fashion into the late landscape style, whereby many views of picturesque places in the layout were realised. The drive was moved slightly to the north. The old bridge that carried the drive over the Kromme Rijn was replaced by the present one and provided with decorative cast-iron balustrades. A major sight axis towards the Kromme Rijn and the island located there was realised in a southwestern direction. On this island, which was accessible via a bridge, a landscape garden was laid out. From the house, moreover, various sight lines were projected over the Rhine (front elevation) and towards the surrounding agricultural and meadow lands (rear and side). For the meadow group behind the house, a new design was made in 1889 by Leonard Springer; this design was partly executed.
During the Second World War, the park suffered considerable damage, but its structure was not affected. The late-landscape park, as it came into being in the second half of the 19th century with the formal and early-landscape elements incorporated in it, has been preserved fairly intact. Since the purchase of the country estate by the municipality of Utrecht in 1964, the policy has been directed towards a so-called "natural" development of large parts of the park. The original structure of winding walking paths through the forests around the house has been deliberately allowed to disappear with a view to this natural development. The remaining paths are freely accessible. Since the 1970s, the A27 motorway has run immediately to the west of Nieuw Amelisweerd; as a result of the construction of this road, part of the estate was lost. The presence of the road results in considerable noise nuisance.
Valuation
The HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Nieuw Amelisweerd is of general importance:
- as a representative and fine example of a park in the late landscape style;
- as a fine example of a landscape-architectural total concept for house and park, realised in the second half of the 19th century, among other means through sight lines;
- because of the many sight axes and views from the house in the park and vice versa;
- because of the integration of formal and early-landscape elements in the layout;
- because of the age of the tree stock, which partly dates back to the late 17th century;
- because of the presence of an 18th-century garden wall;
- because of the visual-spatial coherence with the other components of the country estate;
- because of the visual-spatial coherence with the parks of Oud Amelisweerd and Rhijnauwen;
- as part of a larger green area with important landscape and cultural-historical values in the heavily urbanised Utrecht region.
Nearby in the register
- Koetshuis/ tuinmanswoningBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- HoofdgebouwKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Bergschuurtje en TuinmuurTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinvazen en PiedestalTuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.