Rijksmonumentenregister · Netherlands
Hoofdgebouw
Bunnik, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kasteel, buitenplaats
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Koningslaan 1, 3981 HD Bunnik
- Place
- Bunnik
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.07080, 5.15753
- Part of complex
- 526661
- Monument number
- 526660
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesNationaal Archief, the NetherlandsDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 1: HOOFDGEBOUW (Nieuw Amelisweerd).
Van de vroegste bebouwing op Nieuw Amelisweerd is vrijwel niets bekend. In 1538 werden huis en goed als ridderhofstad erkend, wat betekent dat er op dat moment een omgracht versterkt huis moet hebben gestaan. De basis van het tegenwoordige Nieuw Amelisweerd kwam in het laatste kwart van de 17de eeuw tot stand in opdracht van Hendrik baron van Utenhove. Het huis werd niet op de plaats van de (voormalige) omgrachte ridderhofstad opgetrokken, maar buiten de gracht, vermoedelijk op de plaats van een aldaar gelegen bouwhuis. Het huis heeft in de loop der tijd nogal wat veranderingen ondergaan. Tekeningen uit de eerste helft van de 18de eeuw tonen een huis met een 11 traveeën brede voorgevel. De drie traveeën brede middenpartij wordt bekroond door een fronton. In deze middenpartij centraal een toegangsdeur, geflankeerd door kruisvensters. De gevelvlakken ter linker en rechter zijde zijn elkaars spiegelbeeld. Beide gevelvlakken zijn voorzien van kruisvensters en een toegangsdeur. Op de oudste tekening (Rademaker, vòòr 1735) bestaat het huis uit twee bouwlagen onder een schilddak, terwijl het huis op een latere tekening (De Beijer, circa 1745) bestaat uit één bouwlaag onder een zadeldak. Omstreeks 1800 waren zowel de hoge, risalerende middenpartij als de kruisvensters verdwenen. Volgens een aquarel uit die tijd telde het huis twee bouwlagen, werd het gedekt door een schilddak en was de voorgevel acht vensterassen breed. Op beide verdiepingen waren empirevensters aangebracht en er was in ieder geval één excentrisch geplaatste toegangsdeur aanwezig. In grote lijnen is in deze periode het huidige beeld ontstaan. Tussen 1800 en 1864 werden er persiennes en een veranda aangebracht. Gedurende de jaren 1864 en 1865 werd het huis in opdracht van de toenmalige eigenaar Jhr. Henricus Paulus Cornelis Bosch van Drakenstein verbouwd naar een ontwerp van S.A. van Lunteren. De bakstenen gevels werden wit gepleisterd en in de voorgevel werden schijnvoegen aangebracht. De voorgevel werd bovendien bekroond met een balustrade, waarin de (verplaatste) dakkapellen waren opgenomen. De balustrade is thans niet meer aanwezig, verder is er sinds de verbouwing door Van Lunteren weinig meer aan het huis veranderd.
Het wit gepleisterde pand met U-vormige plattegrond bestaat uit twee bouwlagen en een kapverdieping onder een met gesmoorde Hollandse pannen gedekt omlopend schilddak met vier schoorstenen op de nokeinden. De symmetrische voorgevel is acht traveeën breed en voorzien van een licht risalerende middenpartij met twee brede schuifvensters, waarvoor een houten veranda is geplaatst. De 19de eeuwse veranda heeft een zwart/rode tegelvloer, het platte dak wordt gedragen door gekoppelde ranke zuiltjes op een basement met L-vormige plattegrond. Tussen de ionische kapitelen van de zuiltjes en het hoofdgestel met tandlijst bevindt zich een omlopend raamwerk met kleine ruitjes. De veranda reikt tot de verdieping. Ter weerszijden van de veranda een dubbele toegangsdeur met bovenlicht, geflankeerd door schuifvensters met ruiten zonder roedenverdeling. Op de verdieping acht empirevensters. Alle vensters en deuren zijn voorzien van persiennes. Op het dak twee eenvoudige kapellen met wangen, waarin een empirevenster is opgenomen.
Aan de achterzijde twee uitspringende vleugels van verschillende breedte en diepte. Links één centrale vensteras met een dubbele deur op de begane grond, een gedeeld venster op de verdieping en een dakkapel als aan de voorzijde, voorzien van een hijsbalk. Rechts twee vensterassen met empirevensters op de begane grond, gedeelde vensters op de verdieping en een dakkapel als aan de voorzijde. De gevels rond de U-vormige cour kennen een onregelmatige verdeling van vensters en een toegangsdeur. Centraal in de achtergevel op de verdieping een venster in serliana-omlijsting. Voorts in één van de hoeken een brandtrap. De dakschilden zijn voorzien van tuimelramen. In de linker en rechter zijgevel verschillende onregelmatig geplaatste vensters (vnl. gedeeld en empire-) en daarbij in de rechter zijgevel nog een deur.
De plattegrond en indeling zijn nagenoeg gaaf bewaard gebleven. Aan de voorzijde een enfilade van vertrekken over de gehele breedte van het huis, bestaande uit een vestibule, salon en zaal. Links van de vestibule een klein vertrek dat dienst heeft gedaan als kantoor (18de eeuw) en opkamer (19de eeuw). Achter de enfilade een vrij smalle gang. Aan de achterzijde van het huis bevindt zich in de rechter vleugel een voormalige eetzaal; in de linker vleugel waren oorspronklijk de personeelsvertrekken en een keuken gesitueerd. De vertrekken op de verdieping zijn voormalige slaap- en kleedkamers. In 1983-84 heeft er een consoliderende restauratie plaats gevonden onder leiding van architect Hoogenberk. In verband met de bestemming van het huis, verschillende wooneenheden voor verschillende huishoudens, zijn destijds enkele doorgangen dicht gemaakt en werden er nieuw sanitair en nieuwe keukens geplaatst. In veel vertrekken zijn nog historische interieurdelen aanwezig (o.m. binnenluiken).
Waardering
Het HOOFDGEBOUW (Nieuw Amelisweerd) is van algemeen belang:
- vanwege de ouderdom;
- vanwege de ontwikkelingsgeschiedenis van ridderhofstad tot laat 19de-eeuws buitenverblijf;
- als gaaf bewaard voorbeeld van een laat-17de eeuws huis dat in de loop der tijd verschillende keren werd gemoderniseerd en sinds de verbouwing in 1864-65 door S.A. van Lunteren tot het huidige landhuis met karakteristiek 19de-eeuws uiterlijk in- en uitwendig vrij gaaf bewaard is gebleven;
- vanwege de kenmerkende ligging binnen de parkaanleg;
- vanwege het landschapsarchitectonisch totaalconcept dat in de tweede helft van de 19de eeuw werd toegepast op huis en park, waarbij onder meer door middel van zichtlijnen een eenheid tot stand kwam;
- vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats;
- als beeldbepalend architectonisch element met bijzondere cultuurhistorische waarde aan de rand van de stad Utrecht.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description component 1: MAIN BUILDING (Nieuw Amelisweerd).
Very little is known of the earliest building on Nieuw Amelisweerd. In 1538 the house and property were recognised as a knight's residence, which means that at that time there must have been a fortified moated house. The basis of the present Nieuw Amelisweerd was established in the last quarter of the 17th century by order of Hendrik Baron van Utenhove. The house was not built on the site of the (former) moated knight's residence, but outside the moat, presumably on the site of a building shed located there. The house underwent considerable changes over time. Drawings from the first half of the 18th century show a house with a façade 11 bays wide. The three-bay-wide central section is crowned by a pediment. In this central section is a central entrance door, flanked by cross windows. The façade surfaces on the left and right sides are mirror images of each other. Both façade surfaces are provided with cross windows and an entrance door. On the oldest drawing (Rademaker, before 1735) the house consists of two storeys under a hipped roof, whilst on a later drawing (De Beijer, circa 1745) the house consists of one storey under a gabled roof. Around 1800 both the high, projecting central section and the cross windows had disappeared. According to a watercolour from that time the house had two storeys, was covered by a hipped roof and the façade was eight window axes wide. On both floors Empire-style windows had been installed and there was at least one eccentrically placed entrance door. In broad outline the present appearance originated in this period. Between 1800 and 1864 shutters and a veranda were added. During the years 1864 and 1865 the house was rebuilt by order of the then owner Jhr. Henricus Paulus Cornelis Bosch van Drakenstein to a design by S.A. van Lunteren. The brick façades were rendered white and false joints were added to the façade. The façade was moreover crowned with a balustrade, in which the (relocated) roof dormers were incorporated. The balustrade is no longer present; furthermore, since the rebuilding by Van Lunteren little has been changed to the house.
The white-rendered building with U-shaped floor plan consists of two storeys and an attic storey under a hipped roof covered with suppressed Dutch pantiles with four chimney stacks at the ridge ends. The symmetrical façade is eight bays wide and provided with a slightly projecting central section with two broad sash windows, in front of which a wooden veranda has been placed. The 19th-century veranda has a black/red tile floor, the flat roof is supported by paired slender columns on a basement with L-shaped floor plan. Between the Ionic capitals of the columns and the main entablature with dentil moulding is a surrounding framework with small panes. The veranda extends to the first floor. On either side of the veranda a double entrance door with fanlight, flanked by sash windows with panes without glazing bars. On the first floor eight Empire-style windows. All windows and doors are provided with shutters. On the roof two simple dormers with cheeks, in which an Empire-style window is incorporated.
On the rear side two projecting wings of different width and depth. On the left one central window axis with a double door on the ground floor, a divided window on the first floor and a roof dormer as on the front, provided with a hoist beam. On the right two window axes with Empire-style windows on the ground floor, divided windows on the first floor and a roof dormer as on the front. The façades around the U-shaped courtyard have an irregular distribution of windows and an entrance door. Centrally in the rear façade on the first floor a window in Serliana framing. Furthermore in one of the corners a fire escape. The roof sections are provided with roof lights. In the left and right side façades various irregularly placed windows (mainly divided and Empire-style) and furthermore in the right side façade another door.
The floor plan and layout have been preserved virtually intact. On the front side an enfilade of rooms across the full width of the house, consisting of a vestibule, salon and hall. To the left of the vestibule a small room that served as an office (18th century) and dressing room (19th century). Behind the enfilade a relatively narrow corridor. On the rear side of the house in the right wing is a former dining room; in the left wing were originally the staff rooms and a kitchen located. The rooms on the first floor are former bedrooms and dressing rooms. In 1983-84 a consolidating restoration took place under the direction of architect Hoogenberk. In connection with the use of the house, different residential units for different households, several passages were then closed and new sanitary facilities and new kitchens were installed. In many rooms historical interior elements are still present (including interior shutters).
Valuation
The MAIN BUILDING (Nieuw Amelisweerd) is of general importance:
- on account of its age;
- on account of the development history from knight's residence to late 19th-century country retreat;
- as a well-preserved example of a late 17th-century house which was modernised several times over the course of time and since the rebuilding in 1864-65 by S.A. van Lunteren has been preserved virtually intact up to the present country house with characteristic 19th-century appearance both inside and outside;
- on account of the characteristic location within the park layout;
- on account of the landscape-architectural total concept that was applied to house and park in the second half of the 19th century, whereby a unity was created inter alia by means of sight lines;
- on account of the functional-spatial relationship with the other components of the country estate;
- as a characteristic architectural element with particular cultural-historical value at the edge of the city Utrecht.
Nearby in the register
- Bergschuurtje en TuinmuurTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinvazen en PiedestalTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Zuil op piedestalTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Koetshuis/ tuinmanswoningBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.