Rijksmonumentenregister · Netherlands
Wagenmakerij, Bergenstraat 29
Raamsdonk, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Nijverheid
- Function
- Wagenmakerij
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Bergenstraat 29, 4944 XE Raamsdonk (Geertruidenberg 30)
- Place
- Raamsdonk
- Municipality
- Geertruidenberg
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68620, 4.90089
- Monument number
- 526432
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Zeelandiae Comitatus" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige WAGENMAKERIJ, daterend uit XVIIIB en opgetrokken in Ambachtelijk-traditionele bouwtrant. Het pand is gelegen in het buurtschap De Bergen waarvan de lintbebouwing met veelal oude en monumentale boerderijen vrijwel ongemerkt overgaat in die van Raamsdonk. Zoals het merendeel van de bebouwing, ligt het pand met de nok onder een scherpe hoek op de straat. Bovendien valt op dat het op een iets hoger niveau ligt. Het huis is omgeven door gazons met geschoren buxushagen.
Omschrijving
Het eenlaagse pand, dat op rechthoekige plattegrond in verschillende soorten handgevormde baksteen - kruisverband - opgetrokken is, heeft een aan de straatzijde afgewolfd zadeldak met rode Hollandse pannen. Het bedrijfsgedeelte aan de achterzijde heeft een dakschild en is met riet gedekt. Het dakvlak aan de achterzijde is lager aangezet en vertoont boven een strook met pannen ook een spiegel van dakpannen. Op het dak op de uiteinden van de nok, voor zover met pannen gedekt, twee gemetselde schoorstenen. Het achterdakschild en de zijdakvlakken zijn deels voorzien van bakgoten op kleine houten schoren.
De rechts geschouderde voorgevel met vlechtingen, opgetrokken uit geel-oranje IJsselsteen, is asymmetrisch van opzet. Boven een smalle gepleisterde plint bevinden zich aan weerszijden van de oude dichte voordeur met twee panelen en een tweeruits bovenlicht vensters van ongelijke grootte met zesruits schuiframen. De vensters zijn voorzien van vernieuwde opgeklampte luiken. Onder het linker venster sporen van een dichtgezet keldervenster. Uiterst rechts een eenvoudig rooster met ventilatiesleuven ten behoeve van een tweede kelder. Op zolderniveau in de as van het huis een venster met zevenruits schuifraam. Links daarnaast de sporen van een dichtgezet venster. De vensters en deur hebben rollagen. De venster zijn voorzien van vensterbanken, de deur heeft twee stenen treden. Staafankers. De kozijnen zijn crèmekleurig, de ramen wit, de voordeur en luiken standgroen, en de vensterbanken grijs geschilderd.
De linker zijgevel vertoont verschillende bouwsporen, zo uiterst rechts van een voormalig venster en links van een vroegere deuropening ter plaatse van een zesruits klapraam. De gevel wordt gedomineerd door een grote dubbele deur met direct rechts ernaast een zijingang met vijfruits bovenlicht met ruitvormige vulling. Rechts daarvan een groot, dubbel uitgevoerd schuifraam met tweemaal 20 ruiten in gemeenschappelijk kozijn met duimen. Uiterst links, deels onder het lager aangezette achterdakschild onder een schuin aflopend muurvlak met vlechtingen, een van dubbele opgeklampte luiken voorzien venster met negenruits schuifraam.
De rechter zijgevel vertoont eveneens tal van bouwsporen. Zo een naad tussen de voornamelijk uit gele IJsselsteen bestaande voorgevel en de oranje IJsselsteen van de zijgevel. Het woonhuisgedeelte heeft een groot venster met zesruits schuifraam en vernieuwde dubbele opgeklampte luiken met elk een rond lichtgat. Nabij de grens van voorhuis en schuur een grove staande tand. Venster met zesruits schuifraam. In het schuurgedeelte twee kleine vierkante raampjes en laag deurtje, oorspronkelijk ten behoeve van kleinvee. Het achterste gedeelte onder afhangend dak bestaat deels uit hergebruikte en machinale baksteen. Het onregelmatige muurwerk van deze zijgevel vertoont verschillende staafankers.
Achtergevel onder laag afhangend dakschild met kleine aanbouw, daarin een smalle deur en groot negenruits raam onder golfplaten lessenaarsdak. Rechts naast de aanbouw een dichte deur en venster met drieruits klapraam, links een dubbel venster met klapramen met tweemaal twee ruiten en een dichte deur met klein raampje.
Het interieur is in hoge mate gaaf bewaard gebleven. Aan weerszijden van een klein halletje achter de voordeur bevinden zich een kamer met stookplaats en een nieuwe schoorsteenmantel. De kelder die zich onder de kamer links bevond, is volgestort. Rechts bevindt zich boven een kelder met tongewelf, toegankelijk via een luik in de vloer, een eenvoudige bedsteden- en kastenwand in authentieke staat. Daarachter, eveneens aan de rechterzijde van het huis, een grote kamer met rijker uitgevoerde bedsteden- en kastenwand over de gehele breedte. Twee bedsteden met dubbele paneeldeuren worden van elkaar gescheiden door een enkelvoudige kastdeur tussen houten pilasters met geprofileerd lijstwerk dat zich over de gehele wand voortzet. De deuren hebben kleine palmhouten (buxus) klinken. In alle kamers van het woongedeelte oude balkenplafonds, afgetimmerd met boardmateriaal. Oude deurkozijnen. De grote ruimte aan de linkerzijde van het huis die verlicht wordt door een dubbel 20-ruits venster wordt ingenomen door een timmerwerkplaats met werkbank. Het balkenplafond met een moerbalk en opgelegde kinderbalkjes waarop brede delen, alles geschilderd in dodekop, is hier nog geheel in het zicht. De ruimte heeft een stookplaats met houten schoorsteenmantel en een paneeldeur naar de schuur toe.
In het schuurgedeelte onder de rieten kap bevindt zich de wagenwerkplaats. In de hoge open ruimte staan twee onderling niet verbonden eiken stijlen met elk een opgelegde overstekende dekbalk in de lengteas van het gebouw. De dekbalken zijn dubbel afgeschoord op de stijlen, op het overstekende uiteinde rust een gording van het achterdakschild, het andere uiteinde is opgelegd op de wanden van de ingebouwde kamers van het voorhuis. Op de meest naar buiten geplaatste dekbalk rusten de sporen, op de andere staat een kreupel spant met koppelbalk. Er is geen brandmuur. De stijlen staan, als bij de schuur van een Langstraatboerderij, asymmetrisch in de ruimte. In de wagenwerkplaats aandrijfwielen en -assen van een zaagmachine. De zaagmachine zelf staat, vrijwel compleet, in een afgeschoten hoek van de schuur. Boven het woonhuisgedeelte staan drie nieuwe spantparen uit gezaagd grenenhout met twee koppelbalken, gordingen en windschoren.
Waardering
De voormalige wagenmakerij is van algemeen belang. Het pand heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling, als voorbeeld van een inmiddels nagenoeg uitgestorven ambachtelijk bedrijf in casu de wagenmakerij op het platteland. Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de in- en uitwendig gaaf behouden hoofdstructuur en het traditionele materiaalgebruik alsmede vanwege de ornamentiek van onderdelen van het interieur. Het heeft ensemblewaarde wegens de verbondenheid met de historisch-ruimtelijke ontwikkeling van de streek en is straatbeeldbepalend. Als voormalige wagenmakerij vertegenwoordigt het pand mede door de combinatie met onderdelen van het type Langstraatboerderij een typologische zeldzaamheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former WAGON-MAKER'S WORKSHOP, dating from the second half of the 18th century and erected in a craftsman-traditional building tradition. The building is located in the hamlet of De Bergen, whose ribbon development with mostly old and monumental farmhouses passes almost imperceptibly into that of Raamsdonk. Like most of the buildings in the area, the building stands with its ridge at a sharp angle to the street. Furthermore, it is notable that it is situated at a slightly higher level. The house is surrounded by lawns with clipped box hedges.
Description
The single-storey building, erected on a rectangular plan in various types of hand-formed brickwork in English bond, has a gabled roof with curved eaves on the street side, covered with red Dutch tiles. The business section at the rear has a roof slope and is thatched with reed. The roof plane at the rear is set lower and shows above a strip with tiles also a panel of roof tiles. On the roof at the ends of the ridge, insofar as covered with tiles, two brick chimneys. The rear roof slope and the side roof planes are partly provided with gutters on small wooden brackets.
The right-shouldered front facade with brick nogging, erected in yellow-orange IJssel brick, is asymmetrical in layout. Above a narrow rendered plinth are located on either side of the old flush-fitting front door with two panels and a two-pane fanlight windows of unequal size with six-pane sash windows. The windows are provided with renewed clamped shutters. Below the left window traces of a blocked-in cellar window. At the far right a simple grille with ventilation slots for the benefit of a second cellar. At attic level in the axis of the house a window with seven-pane sash window. Immediately to the left of this the traces of a blocked-in window. The windows and door have roller blinds. The windows are provided with window sills, the door has two stone steps. Rod anchors. The frames are cream-coloured, the sashes white, the front door and shutters dark green, and the window sills painted grey.
The left side facade shows various building traces, such as at the far right of a former window and on the left of a former door opening at the location of a six-pane casement window. The facade is dominated by a large double door with immediately to the right of it a side entrance with five-pane fanlight with diamond-shaped infill. To the right of that a large, double sash window with 20 panes on each side in a shared frame with thumbs. At the far left, partly under the lower-set rear roof slope under a sloping wall plane with brick nogging, a window provided with double clamped shutters with nine-pane sash window.
The right side facade also shows numerous building traces. Thus a joint between the front facade consisting mainly of yellow IJssel brick and the orange IJssel brick of the side facade. The residential part has a large window with six-pane sash window and renewed double clamped shutters each with a round light hole. Near the boundary of the front house and barn a coarse projecting brick. Window with six-pane sash window. In the barn section two small square panes and low door, originally for the benefit of small livestock. The rear section under a hanging roof slope consists partly of reused and machine-made brick. The irregular brickwork of this side facade shows various rod anchors.
Rear facade under a low hanging roof slope with small extension, in it a narrow door and large nine-pane window under a corrugated iron lean-to roof. To the right of the extension a flush-fitting door and window with three-pane casement window, on the left a double window with casement windows with two by two panes and a flush-fitting door with small pane.
The interior has been preserved in a highly intact state. On either side of a small hall behind the front door are a room with fireplace and a new mantelpiece. The cellar which was located under the room on the left has been filled in. On the right, above a cellar with barrel vault, accessible via a trapdoor in the floor, is a simple bed alcove and cupboard wall in authentic condition. Behind that, also on the right side of the house, a large room with more richly executed bed alcove and cupboard wall over the entire width. Two bed alcoves with double panel doors are separated from each other by a single cupboard door between wooden pilasters with moulded woodwork that continues over the entire wall. The doors have small boxwood handles. In all rooms of the residential section old beam ceilings, finished with board material. Old door frames. The large space on the left side of the house which is illuminated by a double 20-pane window is occupied by a carpentry workshop with workbench. The beam ceiling with a tie beam and applied secondary beams on which broad boards, all painted in dark ochre, is still entirely visible here. The room has a fireplace with wooden mantelpiece and a panel door to the barn.
In the barn section under the thatched roof is the wagon-maker's workshop. In the high open space stand two independent oak posts each with an applied overhanging tie beam in the longitudinal axis of the building. The tie beams are doubly braced on the posts, on the overhanging end rests a purlin of the rear roof slope, the other end is laid on the walls of the built-in rooms of the front house. On the most outwardly placed tie beam rest the rafters, on the other stands a collar-tie truss with collar tie. There is no firewall. The posts stand, as in the barn of a Langstraat farmhouse, asymmetrically in the space. In the wagon-maker's workshop drive wheels and shafts of a saw machine. The saw machine itself stands, virtually complete, in a walled-off corner of the barn. Above the residential section stand three new roof truss pairs of sawn pine wood with two collar ties, purlins and wind braces.
Valuation
The former wagon-maker's workshop is of general importance. The building has cultural-historical value as a particular expression of a socio-economic development, as an example of a now virtually extinct rural craft enterprise, namely wagon-making in the countryside. The building has architectural-historical value because of the well-preserved interior and exterior main structure and the traditional use of materials, as well as because of the ornamentation of components of the interior. It has ensemble value because of its connection with the historical-spatial development of the region and is a defining feature of the streetscape. As a former wagon-maker's workshop, the building, also through its combination with components of the Langstraat farmhouse type, represents a typological rarity.
Nearby in the register
- Boerderij, Kerkstraat 41Boerderijunder 1 mi
- Sint LeoschoolOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Gedenkteken(D6), Grasplantsoen Raamsdonk (Geertruidenberg 30)Gedenktekenunder 1 mi
- AdrianushuisKlooster, kloosteronderdlunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.