Rijksmonumentenregister · Netherlands
De Hooge Riet
Ermelo, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Sanatorium
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1939
- Address
- Hooge Riet 2, 3851 JD Ermelo (and others)
- Place
- Ermelo
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.30297, 5.61887
- Part of complex
- 523879
- Monument number
- 523880
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Manoeuvreerkaart der [4de Divisie] Infanterie [in 1907] op de schaal van 1:50.000 / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel A
Het zeer sterk horizontaal werkende, voor het grootste gedeelte enkellaagse HOOFDGEBOUW van het SANATORIUM is geheel symmetrisch opgezet en bestaat uit een verhoogde middenpartij en lagere L-vormige zijvleugels. Haaks op de noord-zuid lopende hoofdvleugels bevinden zich enkele aanbouwen met twee bouwlagen. De verhoogde middenpartij heeft drie bouwlagen, een rondboogvormige ingangspartij en wordt gedekt door een overstekend schilddak met rode pannen. Op de korte nok bevindt zich een sierlijke windwijzer in de vorm van een edelhert. Aan weerszijden van de verhoogde middenpartij bevinden zich de lagere zijvleugels, die gedekt zijn door een zadeldak. Op een gedeelte daarvan -de overgang van het middengedeelte naar de lagere delen- bevinden zich sterk horizontale opbouwen met raampartijen. Deze dakkapelachtige opbouwen hebben een eigen schilddak met rode pannen. Uiterst links en rechts zijn de L-vormige zijvleugels naar voren toe verlengd met een meerzijdige uitbouw. Hierdoor krijgen de korte oost-west gerichte zijvleugelarmen een eigen overstekend schilddak. Beide zijvleugels hebben aan de uiteinden een uitgebouwde, in beton uitgevoerde, gekromde pergola met een afsluitend achtzijdig theekoepeltje. De theekoepeltjes zijn gedeeltelijk open.
Het gebouw is opgemetseld in gele baksteen, waarbij alleen gebruik is gemaakt van strekken. Sommige portaalomlijstingen hebben een natuursteenomlijsting. De ramen zijn nagenoeg overal nog in het oorspronkelijke staal uitgevoerd.
Aan de VOORZIJDE heeft de verhoogde middenpartij een rondboogvormige ingang met een sieromlijsting en een glazen deurpartij. Deze deurpartij heeft een sierlijk gesmeed deurhek. Aan weerszijden van de ingang bevinden zich drie rechthoekige ijzeren ramen. Boven de ingang bevinden zich op de verdieping drie hoge ijzeren raampartijen met een balkonhekje en een natuurstenen omlijsting. Boven deze ramen is de naam van het sanatorium in metalen letters aangebracht. Direct onder het overstekende schilddak bevindt zich een vensterstrook met vijf dubbele ramen met gedecoreerde penanten.
Aan weerszijden van het hogere middendeel bevindt zich een tussengedeelte dat doorloopt in de eerder genoemde dakkapellen. In dit tussengedeelte bevinden zich (2x) drie ronde ijzeren tuimelramen. Hiernaast gaat dit tussengedeelte over in een horizontale vensterstrook.
De lagere zijvleugels aan weerszijden van het hogere middendeel bevatten de patientenkamers. Op regelmatige afstand van elkaar bevinden zich hier in het gevelvlak liggende, driezijdige, ijzeren erkerramen. De zijvleugels eindigen met risalerende uitbouwtjes met een overstekend schilddak en gedecoreerde penanten. Ook de achtergevels van het hoofdgebouw bevatten nog de oorspronkelijke stalen ramen en deuren.
Aan de ACHTERZIJDE bevinden zich haaks op het hoge middengedeelte twee vleugels van twee bouwlagen met een door rode pannen gedekt schilddak. Deze vleugels gaan over in twee daarachter gesitueerde T-vormige bijgebouwen met een houten klokkenstoeltje op elk van de twee schilddaken daarvan. Deze bijgebouwen hebben één bouwlaag en een zolder en zijn op dezelfde wijze gedetailleerd als de hoofdmassa. Tussen beide T-vormige bijgebouwen bevinden zich diverse oorspronkelijke aan- en bijgebouwtjes, alsmede enkele moderne barakken.
Het INTERIEUR van het ondiepe hoofdgebouw is nog oorspronkelijk. Ook de oorspronkelijke ruimtelijke indeling ervan is nog aanwezig. Het complex is grotendeels voorzien van bomvrije schuilkelders. Aan weerszijden van het verhoogde middengedeelte bevinden zich op de begane grond in elke vleugel patiëntenkamers. De vleugels met de patiëntenkamers worden intern indirect verlicht door een gebogen glazen kap waarboven daglicht binnenvalt via glazen dakschilden in het achterschild van de zadelkap. Op de verdiepingen van het verhoogde gedeelte bevindt zich nu het internaat en bevond zich een wooneenheid. De in vlakken ingedeelde zoldering van de centrale hal wordt ondersteund door tien ronde en met tegelwerk omklede zuilen. Aan elke zijde van de hal bevindt zich een bordestrap naar de internaatsverdieping. In de 'trappenhuizen' bevinden zich ronde glas-in-loodramen en geëtste glazen ruiten met geabstraheerd figuratieve voorstellingen. In de hal bevinden zich onder de vloerbedekking nog de oorspronkelijke marmeren vloeren. In de achterwand zijn mozaïeken opgenomen van de Arnhemse kunstenaar Schilling uit 1939. Eén van de voorstellingen stelt de barmhartige Samaritaan voor. In de hal bevinden zich verder nog een ronde klok en een windwijzer uit de bouwperiode.
Waardering
HOOFDGEBOUW DE HOOGE RIET (complexonderdeel A) uit 1939, ontworpen door architect E.J. Rothuizen.
- Van architectuurhistorische waarde als gaaf bewaard gebleven sanatoriumgebouw uit de periode tussen beide Wereldoorlogen. Het object valt op door esthetische kwaliteiten, heeft gave verhoudingen en een bijzondere detaillering in vormgeving en materiaalgebruik. Bijzonder en typerend voor de tijd van ontstaan zijn het baksteengebruik, de sobere decoratie en het gebruik van stalen ramen en beton. Het interieur van het gebouw is grotendeels bewaard gebleven en voorzien van monumentale kunst uit de bouwperiode. Bijzonder zijn ondermeer de lichttoevoer in de lagere zijvleugels en de zorgvuldige detaillering. Als sanatoriumgebouw is er ook sprake van een typologische- en een complexwaarde. Buiten het hoofdgebouw zijn ook de achterliggende aanbouwen en het mortuarium en het ketelhuis in gave staat bewaard gebleven. Het complex is een ontwerp van de bekende architect E.J. Rothuizen en vormt een representatief voorbeeld in zijn oeuvre..
- Van stedenbouwkundige waarde vanwege de duidelijk herkenbare rol die het sanatorium speelt in de dorpsbebouwing van Ermelo en binnen het bebouwingsensemble van Veldwijk. Het complex is gesitueerd in een groene, parkachtige omgeving en speelt daarin -in combinatie met de overige monumentale bebouwing en begroeiing- een zeer beeldbepalende rol. De tuin geeft een belangrijke meerwaarde aan het complex.
- Van cultuurhistorische waarde binnen de ontwikkeling van de psychiatrische gezondheidszorg vanaf de late negentiende eeuw in Nederland. Dit complex vormt met alle onderdelen een typologisch belangrijke representant binnen deze ontwikkeling.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description component A
The strongly horizontally-oriented MAIN BUILDING of the SANATORIUM, largely single-storey, is entirely symmetrically designed and consists of a raised central section and lower L-shaped side wings. Perpendicular to the north-south running main wings are some extensions with two storeys. The raised central section has three storeys, a rounded arch-shaped entrance section and is covered by a projecting hipped roof with red tiles. On the short ridge sits an elegant weathervane in the form of a noble stag. On either side of the raised central section are the lower side wings, covered with a gabled roof. On part of this—the transition from the central section to the lower parts—are strongly horizontal projections with window arrangements. These dormer-like projections have their own hipped roof with red tiles. At the far left and right, the L-shaped side wings are extended forward with a multi-sided projection. This gives the short east-west oriented side wing arms their own projecting hipped roof. Both side wings have at their ends a built-out curved pergola executed in concrete with a closing octagonal tea pavilion. The tea pavilions are partially open.
The building is constructed in yellow brick, using only stretcher bond. Some portal framings have a natural stone surround. The windows are almost everywhere still executed in the original steel.
On the FRONT FACE, the raised central section has a rounded arch-shaped entrance with decorative surround and a glazed door section. This door section has an elegant wrought iron door grille. On either side of the entrance are three rectangular iron windows. Above the entrance are on the upper storey three tall iron window sections with a balcony railing and a natural stone surround. Above these windows the name of the sanatorium is applied in metal letters. Directly below the projecting hipped roof is a window strip with five double windows with decorated spandrels.
On either side of the higher central section is an intermediate section that continues into the aforementioned dormers. In this intermediate section are (2x) three round iron hopper windows. Adjacent to this, this intermediate section transitions into a horizontal window strip.
The lower side wings on either side of the higher central section contain the patient rooms. At regular intervals in the facade plane are three-sided iron bay windows. The side wings end with projecting extensions with a projecting hipped roof and decorated spandrels. The rear facades of the main building also retain the original steel windows and doors.
On the REAR there are perpendicular to the high central section two wings with two storeys with a hipped roof covered in red tiles. These wings transition into two T-shaped ancillary buildings located behind them, each with a wooden belfry on each of the two hipped roofs. These ancillary buildings have one storey and an attic and are detailed in the same manner as the main mass. Between both T-shaped ancillary buildings are various original extensions and small buildings, as well as some modern barracks.
The INTERIOR of the shallow main building is still original. Its original spatial layout is also still present. The complex is largely provided with bomb-proof shelters. On either side of the raised central section on the ground floor are patient rooms in each wing. The wings with patient rooms are internally indirectly lit by a curved glass roof above which daylight enters via glazed roof panels in the rear of the saddle roof. On the storeys of the raised section is now the boarding house and was a residential unit. The ceiling of the central hall, divided into sections, is supported by ten round columns clad with tilework. On each side of the hall is a grand staircase to the boarding house storey. In the 'staircases' are round stained-glass windows and etched glass panes with abstracted figurative representations. In the hall, beneath the floor covering, are the original marble floors. In the rear wall are mosaics incorporated by Arnhem artist Schilling from 1939. One of the representations depicts the Good Samaritan. In the hall are furthermore a round clock and a weathervane from the building period.
Valuation
MAIN BUILDING DE HOOGE RIET (complex component A) from 1939, designed by architect E.J. Rothuizen.
- Of architectural-historical value as a well-preserved sanatorium building from the period between both World Wars. The object stands out through aesthetic qualities, has pleasing proportions and distinctive detailing in design and material use. Particular and characteristic for the time of its creation are the brick use, sober decoration and the use of steel windows and concrete. The interior of the building is largely preserved and furnished with monumental art from the building period. Particularly notable are the light provision in the lower side wings and the careful detailing. As a sanatorium building there is also a typological and a complex value. Outside the main building the subsequent extensions as well as the mortuary and boiler house have also been preserved in good condition. The complex is a design by the renowned architect E.J. Rothuizen and forms a representative example in his oeuvre.
- Of urban planning value because of the clearly recognisable role that the sanatorium plays in the village development of Ermelo and within the building ensemble of Veldwijk. The complex is situated in a green, park-like environment and plays a very distinctive visual role in it—in combination with the other monumental buildings and vegetation. The garden adds significant value to the complex.
- Of cultural-historical value within the development of psychiatric healthcare from the late nineteenth century onwards in the Netherlands. This complex, with all its components, constitutes a typologically important representative within this development.
Nearby in the register
- De Hooge RietIndustrieunder 1 mi
- De Hooge RietCrematoriumunder 1 mi
- De Hooge RietTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- LucaskerkKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.