Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, Stationslaan 26
Harderwijk, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1922
- Address
- Stationslaan 26, 3842 LA Harderwijk
- Place
- Harderwijk
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.33963, 5.62132
- Monument number
- 523678
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Manoeuvreerkaart der [4de Divisie] Infanterie [in 1907] op de schaal van 1:50.000 / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Christelijk College Nassau-Veluwe, SCHOOLGEBOUW in de trant van De Bazel, daterend uit 1922, met bijbehorende HEKWERK. Het ontwerp is van de hand van P.H. van Lonkhuyzen. De bescherming betreft uitsluitend het hoofdgebouw, het oorspronkelijke schoolgebouw. Het complexe pand heeft twee bouwlagen en omgaande schilddaken.
De SCHOOL werd in 1918 gesticht en had een voorlopig onderkomen in een pand aan de Vismarkt, waar in 1919 met 26 leerlingen werd begonnen. De eerste steen voor de school aan de Stationslaan werd gelegd op 26 april 1922, de opening, in aanwezigheid van minister De Visser, vond plaats op 10 september 1923. In 1963, 1965, 1966, 1989, 1991 en 1994 werd de school uitgebreid; deze uitbreidingen vallen niet onder de bescherming.
Het forse hoofdgebouw is ontworpen door de Harderwijkse architect P.H. van Lonkhuyzen, tot in de details afgeleid van de stijl van K.P.C. de Basel, waarbij met name gekeken is naar diens gebouw voor de (Koninklijke) Nederlandsche Heidemaatschappij te Arnhem uit 1913. Het zeer grote schoolgebouw lag oorspronkelijk aan alle zijden vrij en ver terug t.o.v. de rooilijn, sinds 1963 is het linksachter gekoppeld aan al de latere uitbreidingen. Door zijn vrije ligging sluit het gebouw aan bij het tuinwijkkarakter van de Stationslaan. Rechts loopt de Badweg. Het terrein is omgeven met een laag HEK.
Omschrijving
Het oorspronkelijke schoolgebouw, het hoofdgebouw van het huidige complex, is zeer monumentaal vorm gegeven. De hoofdstructuur is E-vormig: haaks op een lange vleugel langs de Stationslaan staan drie kortere vleugels. De middelste hiervan is het kortste en heeft een wat hogere nok. Deze massa is wat naar voren doorgeschoven, waardoor in de hoofdgevel een middenrisaliet ontstaat. Op het snijpunt staat een achthoekig klokkentorentje met een laag, met koper bekleed klokdak. Later is hierin een carillon geplaatst. De zijvleugels sluiten terugspringend aan op de hoofdvleugel langs de Stationslaan. Doordat deze hoofdvleugel bij de hoeken tweemaal terugspringt, eenmaal gering en bij het einde zeer fors, worden de zijvleugels zelfstandiger van karakter. Doordat de laatste sprong een groot blind muurvlak vrijlaat oogt dat deel als de blinde zijgevel van de hoofdvleugel. Aan de achterkant is deze dubbele sprong ook herkenbaar in de vorm van een uitspringend gedeelte. Deze complexe massa geeft aanleiding om de elkaar ontmoetende nokken van de schilddaken aan weerszijden van het centrale klokkentorentje driemaal met een torenachtige ontluchtingsschoorsteen te accentueren. De klokvormige kapjes hiervan zijn met koper bekleed. Door het forse overstek van de geprofileerde gootlijst, rustend op gesneden gootklossen, wordt de gevel nadrukkelijk horizontaal afgesloten.
De middenrisaliet heeft een dakkapel in de vorm van een Venetiaans venster. In sterk vereenvoudigde vorm wordt op het rechter en linker deel van de voorste vleugel het motief van de schouderboog herhaald in een kleinere dakkapel. De rechter en linker zijvleugel hebben over bijna de volle breedte een als houten dakkapel uitgevoerde verhoging, die meeloopt met de halve achthoek die in het midden is uitgebouwd, zij het dat op de linker vleugel dit hoekige gedeelte in steen is opgetrokken. Hierdoor ontstaat aan deze zijde de suggestie van een uitgebouwde traptoren. De vorm van de halve achthoek komt op beide vleugels terug in de kap, die met een driezijdige sluiting uit de hoofdkap steekt. Op de middelste haaks geplaatste vleugel sluit, dwars geplaatst, de oude GYMNASTIEKZAAL van één bouwlaag onder plat dak aan; deze behoort tot de oorspronkelijke opzet. De stijl is die van het hoofdgebouw, maar in een soberder uitvoering.
De VOORGEVEL heeft een middenrisaliet, waarin de oorspronkelijke hoofdingang in een portiek onder een balkon. Dit deel heeft in het midden drie vensters, rechts en links twee. Aan weerszijden sluit een breed gedeelte aan met steeds vijf plus vijf vensters per bouwlaag, gekoppeld door doorlopende vensterbanken van basalt-lava, van de volgende reeks gescheiden door een nadrukkelijke muurdam. In plaats van een hoekrisaliet te vormen springt aan ieder kant het volgende stuk, vijf vensters breed, weer terug. De naar achteren gerichte zijvleugels sluiten met een fors inspringende, blinde hoek aan op de hoofdvleugel. In feite heeft de voorzijde dus een getrapt, drie maal uitspringend middendeel. De schilddak-vorm van het dak versterkt dit beeld, het midden wordt hierbij benadrukt door het klokkentorentje op de middenrisaltiet. De drie andere hoeken van de nok worden gemarkeerd door de genoemde dakruiter-achtige schoorstenen. Kenmerkend zijn de smalle vensters van begane grond en verdieping en het meander-motief in zwart geteerde baksteen als fries erboven, als accent herhaald in vierkanten tussen de bouwlagen binnen het strakke ritme van de ramen. Om een plint te suggereren zijn onderaan de gevel zwarte banen opgenomen. De zwart geteerde baksteen-elementen contrasteren goed met de geel-grijze baksteen, die het karakter bepaalt.
De hoekpilasters van de middenrisaliet tonen ook een alternerend gebruik van horizontale zwarte banden. Op basis van vergelijking met de identieke geveldetaillering van de voorgevel van het gebouw van de (Koninklijke) Nederlandsche Heidemaatschappij te Arnhem kan vermoed worden dat de kleine zesruits roedeverdeling, die nu in de Harderwijkse bovenlichten aanwezig is, daar ook in de ondervakken thuis hoort. Ook de opzet van de hoofdmassa ademt dezelfde geest als het Arnhemse gebouw. De RECHTER ZIJGEVEL van de voorste vleugel is, zoals gezegd, blind. De gevel van de rechter zijvleugel heeft een als een halve achthoek uitgebouwd trappenhuis in het midden. De drie zijden hiervan hebben per bouwlaag één smal venster, van hetzelfde soort als de rest van de gevel. De stompe hoeken hebben een uitstekende tandversiering, waardoor een levendig patroon ontstaat. Het rechter en linker deel van de gevel zijn ieder zes ramen breed. De detaillering van de gevel komt overeen met die van de voorgevel.
De LINKER ZIJGEVEL is gelijk aan de rechter, zij het dat het torenachtige trappenhuis hier hoger in steen is opgetrokken.
De ACHTERGEVELS hebben een van de voorgevel afgeleide, maar sterk vereenvoudigde opzet. Het meanderfries bovenaan loopt ook hier door. Verder zijn delen blind uitgevoerd, hebben een enkel smal venster of twee aan twee tot kruiskozijnen gekoppelde vensters. Het metselwerk is hier eenvoudig gehouden, zij het dat de wat uitstekende anderhalfsteens rollagen boven de vensters gehandhaafd zijn. De linker poot, van achter gezien, van de E-vorm van de bouwmassa is blind, de middelste poot heeft een venster met een driedeling boven het dak van de gymnastiekzaal en de achtergevel van de rechter poot gaat geheel schuil achter latere uitbreidingen. De toevoegingen zijn deels in aangepaste vorm, deels in eigentijdse vormgeving uitgevoerd; deze bouwdelen vallen niet onder de bescherming. Het INTERIEUR is van belang: de indeling van het schoolgebouw is geheel bewaard gebleven, op enkele ondergeschikte, omkeerbare wijzigingen na, zoals het als vertrek in gebruik nemen van de vestibule achter de niet meer gebruikte hoofdingang. Overal zijn verlaagde plafonds aangebracht, waarachter mechanische ventilatie is weggewerkt. In de genoemde vestibule is het kleurrijk stichtings-tegeltableau in de linker wand bewaard gebleven. In de hal en de gangen liggen de oorspronkelijke tegelvloeren, ook de drie trappenhuizen verkeren in de oorspronkelijke toestand.
Het terrein is omgeven door een laag smeedijzeren HEK op een gemetseld muurtje met pijlers, dat in dezelfde vormentaal is uitgewerkt als het schoolgebouw.
Waardering:
SCHOOLGEBOUW uit 1922, met HEK.
- Van architectuurhistorische waarde als gaaf bewaard voorbeeld van een navolging van De Bazel.
- Van cultuurhistorische waarde als schoolgebouw uit deze periode.
- Van stedenbouwkundig belang vanwege de rol in het straatbeeld van de Stationslaan.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Christelijk College Nassau-Veluwe, SCHOOL BUILDING in the manner of De Bazel, dating from 1922, with associated FENCING. The design is by P.H. van Lonkhuyzen. The protection concerns exclusively the main building, the original school building. The complex building has two storeys and surrounding hipped roofs.
The SCHOOL was founded in 1918 and initially occupied temporary premises in a building on the Vismarkt, where in 1919 it began with 26 pupils. The foundation stone for the school on the Stationslaan was laid on 26 April 1922, the opening, in the presence of minister De Visser, took place on 10 September 1923. In 1963, 1965, 1966, 1989, 1991 and 1994 the school was extended; these extensions do not fall under the protection.
The imposing main building was designed by Harderwijk architect P.H. van Lonkhuyzen, derived in every detail from the style of K.P.C. de Bazel, with particular reference to his building for the (Royal) Nederlandsche Heidemaatschappij in Arnhem from 1913. The very large school building originally stood free on all sides and set well back from the building line; since 1963 it has been coupled on the left rear to all the later extensions. By virtue of its free-standing position, the building accords with the garden-suburb character of the Stationslaan. To the right runs the Badweg. The site is surrounded by a low FENCE.
Description
The original school building, the main building of the current complex, is executed in very monumental form. The main structure is E-shaped: perpendicular to a long wing along the Stationslaan stand three shorter wings. The middle one of these is the shortest and has a somewhat higher ridge. This mass is pushed somewhat forward, creating a central risalit in the main facade. At the intersection stands an octagonal belfry tower with a low roof covered in copper. Later a carillon was installed in it. The side wings connect with stepped-back alignment to the main wing along the Stationslaan. Because this main wing steps back twice at the corners, once slightly and at the end very substantially, the side wings become more independent in character. Because the last step releases a large blind wall surface, that part appears as the blind side gable of the main wing. At the back, this double step is also recognisable in the form of a projecting section. This complex mass occasions the meeting ridges of the hipped roofs on either side of the central belfry tower to be emphasized three times with tower-like ventilation chimneys. The bell-shaped caps of these are covered in copper. The substantial overhang of the profiled drip moulding, resting on carved gutter brackets, emphatically closes off the facade horizontally.
The central risalit has a roof dormer in the form of a Venetian window. In greatly simplified form, the motif of the shouldered arch is repeated on the right and left part of the front wing in a smaller roof dormer. The right and left side wings have over almost their full width a heightening executed as a wooden roof dormer, which follows the half-octagon built out in the middle, except that on the left wing this angular section is built up in stone. This creates on this side the suggestion of a built-out stair tower. The form of the half-octagon recurs on both wings in the roof, which projects out from the main roof with a three-sided closure. On the middle perpendicularly placed wing, placed transversely, the old GYMNASIUM of one storey under a flat roof connects; this belongs to the original layout. The style is that of the main building, but in more sober execution.
The FRONT FACADE has a central risalit, in which the original main entrance in a portico under a balcony. This part has in the middle three windows, to the right and left two. On either side a broad section adjoins with always five plus five windows per storey, coupled by continuous window sills of basalt-lava, separated from the next series by a pronounced wall band. Instead of forming a corner risalit, the next section on each side, five windows wide, steps back again. The side wings facing toward the rear connect with a substantial stepping-back, blind corner to the main wing. In fact, the front side thus has a stepped, three times projecting central section. The hipped-roof form of the roof reinforces this image; the middle is hereby emphasized by the belfry tower on the central risalit. The three other corners of the ridge are marked by the aforementioned tower-like chimneys. Characteristic are the narrow windows of ground floor and first floor and the meander motif in black tarred brick as frieze above it, as accent repeated in squares between the storeys within the tight rhythm of the windows. To suggest a plinth, black bands are incorporated at the bottom of the facade. The black tarred brick elements contrast well with the yellow-grey brick, which determines the character.
The corner pilasters of the central risalit also show alternating use of horizontal black bands. On the basis of comparison with the identical facade detailing of the front facade of the building of the (Royal) Nederlandsche Heidemaatschappij in Arnhem, it may be supposed that the small six-pane glazing bars, now present in the Harderwijk fanlights, also belong in the lower panes there. Also the layout of the main mass breathes the same spirit as the Arnhem building. The RIGHT SIDE FACADE of the front wing is, as mentioned, blind. The facade of the right side wing has a staircase built out in the form of a half-octagon in the middle. The three sides of this have per storey one narrow window, of the same type as the rest of the facade. The blunt corners have projecting dentil decoration, creating a lively pattern. The right and left part of the facade are each six windows wide. The detailing of the facade corresponds with that of the front facade.
The LEFT SIDE FACADE is the same as the right, except that the tower-like staircase is here built higher in stone.
The REAR FACADES have a layout derived from the front facade, but greatly simplified. The meander frieze at the top also runs here. Otherwise parts are executed blind, have a single narrow window or two windows coupled as cross windows in pairs. The brickwork is kept simple here, albeit the slightly projecting brick-and-a-half courses above the windows are retained. The left leg, viewed from the rear, of the E-shape of the building mass is blind, the middle leg has a window with a three-part division above the roof of the gymnasium and the rear facade of the right leg is entirely hidden behind later extensions. The additions are executed partly in adapted form, partly in contemporary design; these building components do not fall under the protection. The INTERIOR is significant: the layout of the school building is entirely preserved, with the exception of a few subordinate, reversible alterations, such as the use of the vestibule behind the no longer used main entrance as a room. Lowered ceilings have been installed throughout, behind which mechanical ventilation is concealed. In the aforementioned vestibule, the colourful founding tile tableau in the left wall has been preserved. In the hall and the corridors lie the original tile floors; also the three staircases are in their original condition.
The site is surrounded by a low wrought-iron FENCE on a mortared wall with pillars, which is worked out in the same formal language as the school building.
Valuation:
SCHOOL BUILDING from 1922, with FENCE.
- Of architectural-historical value as a well-preserved example of an imitation of De Bazel.
- Of cultural-historical value as a school building from this period.
- Of urban planning significance by virtue of its role in the street scene of the Stationslaan.
Nearby in the register
- Orgel, Van Maerlantlaan 1Vanwege onderdelen kerkunder 1 mi
- Kerk, Stationslaan 136Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Villa FrisiaWerk-woonhuisunder 1 mi
- Fort, vesting en -onderdelen, Smeepoortenbrink bij 4Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.