Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Watertoren 1
Zutphen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1927
- Address
- Watertoren 1, 7204 BZ Zutphen (and others)
- Place
- Zutphen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.14220, 6.20518
- Monument number
- 523419
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1889 map "05. Zutphen (1889)" (TU Delft Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
WATERTOREN, gebouwd in 1927 naar een ontwerp van Hendrik Sangster (18 - 19 ), uitgevoerd door de Hollandsche Beton Maatschappij te 's-Gravenhage. De architect Sangster is voor de bouw van zo'n twintig watertorens tussen 1923 (Dongen) en 1935 (Almkerk) in Nederland verantwoordelijk geweest. Deze watertoren is gebouwd nadat de watervoorziening die in de middeleeuwse Drogenapstoren was ondergebracht niet meer aan de nieuwe eisen van de tijd voldeed. Tijdens de oorlog heeft de watertoren ernstige schade geleden. Reeds eind 1945 heeft herstel plaats gevonden. In 1984 is het eigendom van de toren overgegaan op de Woningstichting Zutphen en is de N.V. Waterleidingmaatschappij Oostelijk Gelderland huurder geworden. In datzelfde jaar kreeg de toren een gedeeltelijke herbestemming door de integratie van acht wooneenheden die in vier lagen van de onderbouw zijn ondergebracht. Dit ontwerp is van de Zutphense architect Géke de Wilde.
De op een twaalfhoekige grondvorm gebouwde toren meet 46,2 m. en bezit een betonnen vlakbodem-reservoir met een inhoud van 600 m³.
De watertoren in Zutphen is oostelijk gelegen van het centrum, geklemd tussen twee belangrijke uitvalswegen, de Kleine Omlegging en de Warnsveldseweg. De toren is gesitueerd op de groenstrook tussen de deels met bomen begroeide oever van de Berkel en de doodlopende straat Emmalaan.
Omschrijving
De in baksteen (kruisverband) opgetrokken, licht-conisch verlopende ommanteling camoufleert een betonskelet met twaalf pijlers die per paar onder een stompe hoek met tandversiering een steunbeer vormen. Zij zetten zich over de verdiepingen voort tot onder de koepel. Hierdoor wordt een schijnbaar monolithisch geheel verkregen met een sterk gesloten verticalisme, waarbij de betonnen koepel met de bakstenen ommanteling contrasteert. De bredere, tussen de steunberen liggende wanden springen ten opzichte van de constructieve delen in en bevatten diverse venstertypen. De omvang van het reservoir blijft binnen de pijlers en wordt slechts ter plaatse van de inspringende wanden zichtbaar door de uitkragingen in het metselwerk ter hoogte van de lekvloer. Vanaf de lekvloer liggen de steunberen en wanden, gescheiden door gleuven, weer op een lijn binnen het gevelvlak. De oorspronkelijke indeling van de watertoren bestaat uit behalve de begane grond, uit vijf verdiepingen maar telt door de invoeging van woningen tegenwoordig zes verdiepingen. Het ten opzichte van de schacht uitgebouwde platgedekte basement bevat aan de zijde van de Warnsveldseweg de ingangspartij. Deze wordt gekenmerkt door een modern trappenhuisvenster over drie verdiepingen boven de entree die door halfcirkelvormige muren wordt geflankeerd.
Het basement dat ten opzichte van de schacht van de watertoren naar voren springt bevat in de door moderne ramen doorbroken buitenmuur, als siermetselwerk drie uitgemetselde streklagen. Een betonnen lijst markeert de scheiding tussen begane grond en eerste verdieping. In de gevels aan de Emmalaan en aan de Berkelzijde komen moderne balkonnetjes voor die in de eerste verdieping rechthoekig van vorm zijn en in de tweede en derde verdieping vijfhoekig zijn. Ter hoogte van de lekvloer van het waterreservoir steken door de uitmetselingen (waarnaar eerder is verwezen) betonnen liggers van het draagskelet. Hierop komen verticale elementen voor die als betonnen muurankers dienen. Eronder bevinden zich, onder elkaar geplaatst, vier door een verticale roede gedeelde raampjes. Boven ieder "muuranker" is een hoog smal venster aanwezig dat door 4x2 ruitjes is ingedeeld en afgesloten door een keperboogje. Vanuit de steunberen zetten betonnen schenkels zich tot in de koepel voort. Direct onder de koepel bevindt zich als een krans aangelegd 12x3 raampjes.
Het INTERIEUR bestaat uit vier bouwlagen waarin per woonlaag twee woningen en een trappenhuis. In de ruimte hierboven bevinden zich centraal opgesteld vier betonpijlers die onderling door betonliggers zijn verbonden die vanuit de hoeken zich voortzetten tot in de buitenmuur. Stalen trappen leiden langs de muurvlakken naar de diverse verdiepingsvloeren en uiteindelijk naar de lekvloer waar zich het vlakbodemreservoir bevindt. Een 12 zijdige koepel sluit de bovenste verdieping af.
Waardering
De WATERTOREN is gebouwd in 1927 door architect ir. H. SANGSTER.
- Van architectuurhistorisch belang als goed voorbeeld van een op een functioneel, bedrijfsmatig object toegepaste stijl. Kenmerken van het baksteen-expressionisme van de Amsterdamse school met invloeden van Art Deco komen hierbij het duidelijkst tot uitdrukking in siermetselwerk en de toren bekroning. Het object is van belang als goed voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de watertorenbouw in het algemeen en binnen het oeuvre van Sangster in het bijzonder. Het object valt op door bijzondere esthetische kwaliteiten (in detailleringen en sierlijke vorm van de licht-conisch verlopende schacht) van het grotendeels gaaf gebleven ontwerp. De moderne invulling van woningen biedt aan de kwaliteit (instandhouding vorm en functie) een zeer aanvaardbare oplossing ten gunste van de duurzaamheid van het gebouw als monument van industriële archeologie.
- Van stedenbouwkundig belang vanwege zijn zelfstandige ligging aan de rand van het stadscentrum van Zutphen. Het door praktisch-constructieve overwegingen bepaalde utiliteitsgebouw dient door zijn vorm als belangrijk 'landmark' voor de wijde omgeving. Gelet op de zorgvuldig uitgevoerde inpassing van woningen die zich tot 1/3 van de totale hoogte beperkt en de omringende begroeiing, wordt ten aanzien van de toren als 'landmark' en aan de utiliteitsfunctie nauwelijks geweld gedaan.
- Van cultuurhistorisch belang vanwege zijn bestemming, welke verbonden is met de technische ontwikkeling van de voor de volksgezondheid in de eerste helft van de 20ste eeuw belangrijke stedelijke drinkwatervoorziening.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
WATER TOWER, built in 1927 according to a design by Hendrik Sangster (18 - 19 ), executed by the Hollandsche Beton Maatschappij in 's-Gravenhage. Architect Sangster was responsible for the construction of approximately twenty water towers between 1923 (Dongen) and 1935 (Almkerk) in the Netherlands. This water tower was built after the water supply that had been housed in the medieval Drogenapstoren no longer met the new demands of the times. During the war, the water tower suffered serious damage. Repairs were already carried out at the end of 1945. In 1984, ownership of the tower passed to the Woningstichting Zutphen and the N.V. Waterleidingmaatschappij Oostelijk Gelderland became the tenant. In that same year, the tower underwent a partial conversion through the integration of eight residential units housed in four storeys of the base structure. This design is by Zutphen architect Géke de Wilde.
The tower, built on a twelve-sided ground plan, measures 46.2 m. and possesses a concrete flat-bottomed reservoir with a capacity of 600 m³.
The water tower in Zutphen is located to the east of the centre, wedged between two important arterial roads, the Kleine Omlegging and the Warnsveldseweg. The tower is situated on the green strip between the partly tree-covered bank of the Berkel and the dead-end street Emmalaan.
Description
The casing, constructed of brickwork (English bond) and sloping slightly conically, camouflages a concrete skeleton with twelve pillars that form, in pairs under an obtuse angle with dentil ornament, a buttress. They continue over the storeys up to below the dome. This creates an apparently monolithic whole with strong closed verticalism, whereby the concrete dome contrasts with the brick casing. The wider walls, located between the buttresses, recede relative to the structural components and contain various window types. The extent of the reservoir remains within the pillars and is only visible at the recessed walls through the cantilevers in the masonry at the height of the spillway floor. From the spillway floor onwards, the buttresses and walls, separated by grooves, align again within the facade plane. The original layout of the water tower consists, apart from the ground floor, of five storeys but now counts six storeys owing to the insertion of dwellings. The flat-roofed basement, extended relative to the shaft, contains on the Warnsveldseweg side the entrance area. This is characterized by a modern stairwell window spanning three storeys above the entrance, flanked by semicircular walls.
The basement, which projects forward relative to the water tower shaft, contains, in the outer wall pierced by modern windows, as ornamental brickwork three laid-out stretcher courses. A concrete moulding marks the division between ground floor and first storey. In the facades facing Emmalaan and on the Berkel side there are modern small balconies which on the first storey are rectangular in form and on the second and third storeys are pentagonal. At the height of the spillway floor of the water reservoir, concrete beams of the supporting skeleton protrude through the masonry layers (referred to earlier). On these there are vertical elements that serve as concrete wall anchors. Below these, placed one above the other, are four small windowpanes divided by a vertical mullion. Above each "wall anchor" there is a tall narrow window divided by 4x2 panes and closed by a chevron arch. From the buttresses, concrete legs continue up into the dome. Directly below the dome, arranged as a wreath, there are 12x3 panes.
The INTERIOR consists of four storeys in which per residential storey there are two dwellings and a stairwell. In the space above this are located centrally four concrete pillars which are connected to each other by concrete beams extending from the corners to the outer wall. Steel stairs lead along the wall surfaces to the various storey floors and eventually to the spillway floor where the flat-bottomed reservoir is located. A 12-sided dome closes off the top storey.
Assessment
The WATER TOWER was built in 1927 by architect ir. H. SANGSTER.
- Of architectural historical significance as a good example of a style applied to a functional, industrial object. Characteristics of brick expressionism of the Amsterdam School with influences of Art Deco are here most clearly expressed in ornamental brickwork and the tower's crown. The object is significant as a good example of the typological development of water tower construction in general and within Sangster's oeuvre in particular. The object stands out through special aesthetic qualities (in details and graceful form of the slightly conically sloping shaft) of the largely intact design. The modern conversion incorporating dwellings offers to the quality (maintenance of form and function) a very acceptable solution in favour of the durability of the building as a monument of industrial archaeology.
- Of urban planning significance because of its independent location on the edge of the city centre of Zutphen. The utility building determined by practical constructive considerations serves through its form as an important 'landmark' for the wide surrounding area. Given the carefully executed integration of dwellings limited to 1/3 of the total height and the surrounding vegetation, the tower as a 'landmark' and its utility function are scarcely compromised.
- Of cultural-historical significance because of its purpose, which is connected with the technical development of urban drinking water supply, important for public health in the first half of the 20th century.
Nearby in the register
- Woonhuis, Laarstraat 118Woonhuisunder 1 mi
- Hofje, Berkelsingel 38Sociale zorg, liefdadigheidunder 1 mi
- Inlaatsluis, Berkelsingel tegenover 38Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Woonhuis, Laarstraat 48Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.