Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, Elzenstraat 2
Nijmegen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1933
- Address
- Elzenstraat 2, 6523 EV Nijmegen
- Place
- Nijmegen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.83373, 5.88334
- Monument number
- 523049
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Kaart betreffende eene verandering van de grens tusschen de gemeenten, Nijmegen, Ubbergen en Groesbeek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Katholiek lagere SCHOOLGEBOUW, ontworpen in 1933 door architect Johannes Zwanikken die ook de nabij gelegen kerk ontwierp. Het schoolgebouw, dat stijlinvloeden vertoont van de Nieuwe Haagse School, bevindt zich op de hoek van de Hengstdalseweg en de Elzenstraat en werd oorspronkelijk gebouwd als Montessori- en Fröbelschool. De Zusters van het Allerheiligst Hart van Jezus (Zusters van Moerdijk) gaven hier tot 1958 les en woonden ook op zolder. Het gebouw is nu als kinderopvang in gebruik. Het schoolgebouw is van de straat gescheiden door een tuingedeelte met een speelplein aan de zijde van de Elzenstraat. Rond de tuin bevindt zich een lage, in hoogte verspringende, bakstenen tuinmuur met verticale elementen, waartussen zich vermoedelijk ooit een buishek heeft bevonden. Oorspronkelijk bezat het gebouw vijf klaslokalen. Op de begane grond bevonden zich twee Montessori-klassen en op de verdieping drie Fröbelklassen en een speellokaal. Na een verbouwing in de jaren '90 zijn er door het plaatsen van tussenwanden negen grote lokalen en enkele kleinere nevenruimten ontstaan, die als slaapruimte voor kinderen zijn ingericht. De schoolpleinzijde van het gebouw is hoger gelegen dan het straatniveau aan de Hengstdalseweg. Op diverse plekken aan de ingangszijde en de achterzijde bevinden zich gemetselde bloembakken en muurtjes die deel uitmaken van het architectonisch concept.
Omschrijving
In baksteen uitgevoerd, gedeeltelijk onderkelderd SCHOOLGEBOUW met twee bouwlagen en een zolder. De gevels zijn in Noors verband met terug liggende voeg gemetseld en voorzien van ten opzichte van elkaar in hoogte en diepte verspringende geveldelen waaraan de interne structuur van het gebouw afleesbaar is. Het samengestelde schilddak heeft een overstek met een omlopende mastgoot en is belegd met gesmoorde en geglazuurde, verbeterde Hollandse pannen. Onder het overstek zijn de gevels afgesloten met een uitgemetselde rollaag. Op enkele dakschilden bevinden zich kleine oorspronkelijke dakkapellen met een overstek. Aan de zijde van de Hengstdalseweg bevindt zich een hoge gemetselde schoorsteen. Het L-vormige grondvlak bestaat uit twee haaks op elkaar geplaatste bouwdelen met enkele smalle uitgebouwde elementen aan de noordzijde (Hengstdalseweg). Aan de zijde van de Elzenstraat en ter plaatse van de speelplaats aan de zuidzijde bevinden zich dubbele erkers. De entreepartij bevindt zich in de korte westgevel en gaat schuil achter de doorgetrokken noordgevel, waarachter zich een enkellaags uitgebouwde ruimte bevindt, het oorspronkelijke overblijflokaal. Alle kozijnen zijn nog voorzien van de oorspronkelijke stalen ramen en ook is het oorspronkelijke hang- en sluitwerk nog aanwezig. De meeste bovenlichten hebben nog oorspronkelijk glas-in-lood.
De FRONTGEVEL aan de Hengstdalseweg heeft een vrij gesloten karakter en wordt verticaal geleed door twee risalieten die door het dakvlak heen breken en zijn afgesloten met een aangekapt schilddak. De risalieten hebben blinde zijgevels en zijn aan de straatzijde op elke bouwlaag voorzien van driedelige kozijnen met tegeldorpels en een afsluitende rollaag. Elk raam daarin heeft een 8-ruits roedenverdeling. Tussen beide risalieten bevindt zich op elke bouwlaag een vensterstrook met acht gelijkvormige ramen. Op de verdieping betreft dit door metselwerk gescheiden rechthoekige ramen die terug liggen en die door een doorlopende dorpel aan de onderzijde met elkaar zijn verbonden. Op de begane grond zijn dit kleine rechthoekige, terug liggende, raampjes die door een tussendorpel gescheiden zijn van in het gevelvlak liggende 4-ruits ijzeren ramen daarboven. Achter al deze raampjes bevinden zich de toiletten en de gang. Links van het linker risaliet bevinden zich op de begane grond drie kleine raampjes. Rechts van het rechter risaliet bevinden zich boven en naast elkaar twee smalle vensterstroken en rechts op de verdieping een ter verlichting van het trappenhuis. Het rechter risaliet bevat een zichtbaar uitgemetselde schoorsteen die ver boven het dak uitsteekt. Onder in de gevel bevindt zich een getoogd afgesloten kelderingang. Het gevelmetselwerk is aan de rechterzijde gedeeltelijk doorgetrokken en afgesloten met een laag gevelpannen. Hiernaast bevindt zich een kleine trapopgang naar het hoger gelegen schoolplein aan de achterzijde. De trap wordt begeleid door de als baluster voortgezette tuinmuur. De RECHTER ZIJGEVEL bevat de ingangspartij. Deze gevel kenmerkt zich door een risaliet over twee bouwlagen, waarover ook de kap is doorgetrokken. De verdieping van dit risaliet wordt gekenmerkt door drie smalle vensterstroken waarin glas-in-loodramen zijn opgenomen in stalen kozijnen. Hierachter bevindt zich de trappartij. Het risaliet heeft op de begane grond een uitgebouwde ruimte met een plat dak, het vroegere overblijflokaal. Deze ruimte is even breed als het risaliet en bezit een groot zesdelig kozijn met stalen ramen over de gehele breedte inclusief één vensteras aan de zijkant. Alle bovenlichten zijn in glas-in-lood uitgevoerd. De baksteenbalustrade van het balkongedeelte boven deze uitbouw wordt afgedekt door een uitgemetselde rollaag en gevelpannen. Rechts van het risaliet bevindt zich een lager uitgebouwd portiek waarin een dubbele toegangsdeur met in smeedijzer uitgevoerde deurroosters is opgenomen. In de zijgevel van het risaliet en van het portiek bevinden zich verticale venstersleuven die in grootte verschillen. Ook rechts in de gevel van het hoofdblok bevindt zich op de begane grond nog een raam.
De LINKER ZIJGEVEL kenmerkt zich net als de achtergevel door een licht uitgemetseld begane grond-gedeelte dat aan de bovenzijde wordt afgesloten door een tegeldorpel. In dit gedeelte bevinden zich twee driezijdige erkers waarvan de stalen ramen zijn voorzien van horizontale bovenlichten en waarop een brede betonluifel rust. Voor de erkers bevinden zich schuin gemetselde plantenbakken. Boven de betonluifel zijn vijf horizontale bovenlichten aangebracht die met glas-in-lood zijn gevuld en zijn afgesloten door een rollaag. Op de verdieping bevinden zich acht (per vier) gekoppelde vensteropeningen. Elke vensteropening bestaat uit een dubbel, openslaand, ijzeren raam dat terug ligt met daarboven een in het gevelvlak liggend glas-in-loodraam met horizontale verdeling. De boven- en onderramen worden van elkaar gescheiden door een vier vensterassen brede betondorpel die iets uitsteekt. In het dakschild bevindt zich een kleine dakkapel met een overstekend plat dak.
De L-vormige ACHTERZIJDE wordt gedomineerd door een grote betonluifel die rust op een drietal betonzuiltjes. Onder deze luifel werd aanvankelijk in daglicht voorzien door een aantal in het vlak aangebrachte glazen bouwstenen. Deze zijn nu witgeschilderd. Onder de luifel bevinden zich twee erkers als tegen de linker zijgevel, alsmede een deur en een aantal in grootte en vorm van elkaar verschillende ramen. Boven de luifel bevinden zich op de verdieping zeven dezelfde ramen als in de linker zijgevel, ditmaal per drie en per vier gekoppeld. De haaks staande vleugel is behalve vier kleine ramen op de begane grond, aan deze zijde blind uitgevoerd. Op het achterschild bevinden zich twee in grootte van elkaar verschillende dakkapellen met een overstekend plat dak.
De RUIMTELIJKE INDELING van het schoolgebouw is aan de gevels herkenbaar en nog aanwezig. Een L-vormige gang ontsluit de klaslokalen en de verscheidene dienstruimten. De ongedeelde zolder loopt over het gehele pand. Het trappenhuis bevindt zich in het risaliet aan de noordwestzijde. In het INTERIEUR zijn ook nog oorspronkelijke details herkenbaar. Zo zijn alle stalen ramen met beslag en het meeste oorspronkelijke glas-in-lood nog aanwezig. Opvallend is het trappenhuis met een zogenaamde kindertrap, een op een kleine beenmaat bemeten trappartij en daarin de opvallende figuratieve glas-in-loodramen (atelier Wuisman, Breda) waarin de oorspronkelijk katholieke grondslag van de stichters van het gebouw nog duidelijk herkenbaar is. Op sommige plaatsen bevinden zich nog oorspronkelijke tegeltjes met voorstellingen van dieren. Op de begane grond is de oorspronkelijke tegelvloer nog aanwezig. Hoewel de plafonds zijn verlaagd hebben de meeste klaslokalen nog de oorspronkelijke vorm en indeling. In een van de nu gedeelde klaslokalen zijn nog restanten van vermoedelijk een altaarruimte(?) aanwezig.
Waardering
SCHOOLGEBOUW, in 1933 ontworpen door Johannes Zwanikken.
- Van architectuurhistorische en typologische waarde als voorbeeld van een onder stijlinvloed van de Nieuwe Haagse School ontworpen schoolgebouw, waarin oorspronkelijk de lesmethoden van Montessori en Fröbel werden gevolgd die mede de ruimtelijke indeling bepaalden. De Nieuwe Haagse School kenmerkt zich onder meer door in hoogte en diepte van elkaar verspringende volumes en het gebruik van rode baksteen met een vaak terugliggende voeg. Deze baksteenarchitectuur werd vaak gecombineerd met in die tijd vernieuwende materialen waartoe ook de hier gebruikte stalen ramen behoren.
Het gebouw is, inclusief het interieur, goed bewaard gebleven. Opvallend zijn ook de nog aanwezige muurafscheiding aan de straatzijde en de diverse muurtjes en plantenbakken aan de schoolpleinzijde, die deel uitmaken van het architectonisch concept.
- Van stedenbouwkundige waarde als oorspronkelijk onderdeel van de bebouwing in Nijmegen Oost. Als hoekpand neemt het schoolgebouw een prominente rol in het straatbeeld in en vormt daar in combinatie met de overige bebouwing een historisch gegroeid ensemble.
- Van cultuurhistorische waarde als door een kloosterorde opgezet en begeleid schoolgebouw dat zowel verwijst naar het rijke katholieke verleden van Nijmegen, als naar de geschiedenis van het speciale onderwijs in Nederland.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Catholic primary SCHOOLBUILDING, designed in 1933 by architect Johannes Zwanikken who also designed the nearby church. The schoolbuilding, which displays stylistic influences from the Nieuwe Haagse School, is situated at the corner of the Hengstdalseweg and the Elzenstraat and was originally built as a Montessori and Fröbel school. The Sisters of the Most Holy Heart of Jesus (Sisters of Moerdijk) taught here until 1958 and also lived in the attic. The building is now used as childcare. The schoolbuilding is separated from the street by a garden area with a playground on the side of the Elzenstraat. Around the garden is a low brick garden wall with vertical elements that steps in height, between which a pipe fence presumably once stood. Originally the building had five classrooms. On the ground floor there were two Montessori classes and on the first floor three Fröbel classes and a playroom. After a renovation in the 1990s, nine large rooms and several smaller adjoining spaces were created by placing partition walls, which are furnished as sleeping areas for children. The playground side of the building is at a higher level than the street level at the Hengstdalseweg. In various places on the entrance side and the rear side there are brick-laid flowerbeds and small walls that form part of the architectural concept.
Description
Constructed in brick, partly cellared SCHOOLBUILDING with two storeys and an attic. The facades are laid in English bond with recessed joints and provided with facade sections that step in height and depth relative to each other, by which the internal structure of the building is legible. The composite hipped roof has an overhang with a continuous gutter and is laid with muted and glazed, improved Dutch tiles. Below the overhang the facades are closed off with a raised mortar course. On several roof slopes there are small original roof dormers with an overhang. On the side of the Hengstdalseweg there is a high brick chimney. The L-shaped ground plan consists of two building sections placed at right angles to each other with several narrow projecting elements on the north side (Hengstdalseweg). On the side of the Elzenstraat and at the location of the playground on the south side there are double bay windows. The entrance is in the short west facade and is hidden behind the extended north facade, behind which there is a single-storey projecting space, the original rest room. All frames are still provided with the original steel windows and also the original hinges and fastenings are still present. Most of the fanlights still have original leaded glass.
The FRONT FACADE on the Hengstdalseweg has a fairly closed character and is articulated vertically by two risalites that break through the roof plane and are closed off with a pitched roof. The risalites have blank side facades and are provided on each storey on the street side with three-part frames with tile cornices and a closing raised course. Each window therein has an 8-pane glazing bars. Between both risalites there is on each storey a window strip with eight identical windows. On the first floor these are rectangular windows separated by masonry that are set back and which are connected at the bottom by a continuous cornice. On the ground floor these are small rectangular, set back, window panes that are separated by an intermediate cornice from 4-pane iron windows in the facade above. Behind all these small windows are the toilets and the corridor. To the left of the left risalite there are three small windows on the ground floor. To the right of the right risalite above and beside each other there are two narrow window strips and to the right on the first floor one for lighting the staircase. The right risalite contains a visibly brick-laid chimney that protrudes far above the roof. At the bottom of the facade there is an arched-off cellar entrance. The facade masonry is partially extended on the right side and closed off with a layer of roof tiles. Next to this is a small stair access to the higher situated playground on the rear side. The stair is accompanied by the garden wall continued as a baluster. The RIGHT SIDE FACADE contains the entrance section. This facade is characterized by a risalite over two storeys, over which the roof is also extended. The first floor of this risalite is characterized by three narrow window strips in which leaded glass windows are incorporated in steel frames. Behind this is the staircase section. The risalite has a projecting space with a flat roof on the ground floor, the former rest room. This space is as wide as the risalite and has a large six-part frame with steel windows across the entire width including one window pane on the side. All fanlights are executed in leaded glass. The brick balustrade of the balcony section above this projection is covered by a raised mortar course and roof tiles. To the right of the risalite there is a lower projecting porch in which a double entrance door with door grilles executed in wrought iron is incorporated. In the side facade of the risalite and of the porch there are vertical window slits that vary in size. Also to the right in the facade of the main block there is another window on the ground floor.
The LEFT SIDE FACADE is characterized like the rear facade by a lightly raised ground floor section that is closed off at the top by a tile cornice. In this section there are two three-sided bay windows whose steel windows are provided with horizontal fanlights and on which a wide concrete canopy rests. In front of the bay windows there are diagonally laid flowerbeds. Above the concrete canopy there are five horizontal fanlights that are filled with leaded glass and are closed off by a raised course. On the first floor there are eight (per four) coupled window openings. Each window opening consists of a double, opening, iron window that is set back with above it a leaded glass window with horizontal division lying in the facade. The upper and lower windows are separated from each other by a concrete cornice four window panes wide that projects slightly. In the roof slope there is a small roof dormer with a projecting flat roof.
The L-shaped REAR SIDE is dominated by a large concrete canopy that rests on three concrete pillars. Originally this canopy provided daylight through a number of glass bricks placed in the plane. These are now painted white. Below the canopy there are two bay windows as against the left side facade, as well as a door and several windows of different sizes and shapes. Above the canopy there are on the first floor seven of the same windows as in the left side facade, this time per three and per four coupled. The wing at right angles is executed blind apart from four small windows on the ground floor on this side. On the rear roof slope there are two roof dormers of different sizes with a projecting flat roof.
The SPATIAL LAYOUT of the schoolbuilding is recognizable on the facades and still present. An L-shaped corridor provides access to the classrooms and the various service rooms. The undivided attic runs across the entire building. The staircase is located in the risalite on the northwest side. In the INTERIOR original details are also still recognizable. Thus all steel windows with fittings and most of the original leaded glass are still present. Striking is the staircase with a so-called child's stair, a staircase measured to a small leg measurement and therein the striking figurative leaded glass windows (Wuisman studio, Breda) in which the originally Catholic foundation of the building's founders is still clearly recognizable. In some places there are still original small tiles with depictions of animals. On the ground floor the original tile floor is still present. Although the ceilings have been lowered, most classrooms still have their original form and layout. In one of the now divided classrooms there are still remnants of presumably an altar space(?) present.
Valuation
SCHOOLBUILDING, designed in 1933 by Johannes Zwanikken.
- Of architectural-historical and typological value as an example of a schoolbuilding designed under stylistic influence from the Nieuwe Haagse School, in which the teaching methods of Montessori and Fröbel were originally followed, which also determined the spatial layout. The Nieuwe Haagse School is characterized, among other things, by volumes that step back in height and depth relative to each other and the use of red brick with often recessed joints. This brick architecture was often combined with innovative materials of the time, which also includes the steel windows used here.
The building, including its interior, has been well preserved. Also striking are the still present wall boundary on the street side and the various small walls and flowerbeds on the playground side, which form part of the architectural concept.
- Of urban planning value as an original component of the built-up area in Nijmegen Oost. As a corner building, the schoolbuilding plays a prominent role in the street scene and together with the other built-up areas forms a historically developed ensemble.
- Of cultural-historical value as a schoolbuilding set up and managed by a monastic order that refers both to the rich Catholic past of Nijmegen and to the history of special education in the Netherlands.
Nearby in the register
- Schildwachthuisje, Dommer van Poldersveldtweg bij 112Militair wachtgebouwunder 1 mi
- Prins HendrikkazerneMilitair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Kazerne, Limoslaan 21Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Woonhuis, Berg en Dalseweg 253Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.