Rijksmonumentenregister · Netherlands
Mariënburgklooster
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Klooster, kloosteronderdl
- Function
- Klooster
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1897 - 1899
- Address
- Sint Janssingel 90, 5211 DA 's-Hertogenbosch (and others)
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68812, 5.29897
- Part of complex
- 522422
- Monument number
- 522423
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
Het franciscanessenKLOOSTER "Mariënburg" van de "Zusters van de Sociëteit van Jezus, Maria en Jozef" met KAPEL, is gelegen aan de oostelijke zijde van de Sint Janssingel. Aan de zuidzijde sluit het gebouw aan op de kweekschool (Complexonderdeel 2).
Het klooster is gesitueerd op het terrein van een ouder kloostercomplex, waarvan de -in 1929 ingrijpend verbouwde- kapel (oorspronkelijke bouwdatum 1488) nog resteert. Het huidige Mariënburgklooster werd gebouwd in 1897-1899, naar ontwerp van architect J. van Groenendaal. In 1928 werd het klooster uitgebreid met een vleugel aan de achterzijde en een Noviciaat en Postulaat, aansluitend op de noordoostelijke hoek van het hoofdgebouw. Deze vleugel sloot aanvankelijk aan op een bij het Mariënburgklooster behorend (nu gesloopt) gebouw aan de Uilenburg, architect S.J. Slootmakers. Deze uitbreidingen werden uitgevoerd naar ontwerp van architect Ch. Estourgie. Het klooster werd opgetrokken in een Neo-Gotische stijl. Het gebouw is inwendig gedeeltelijk gemoderniseerd. In de achtervleugel is de dispositie met name op de bovenverdiepingen bij een verbouwing uit 1979 gewijzigd. Het voormalig noviciaat en postulaat is inwendig sterk gemoderniseerd.
Omschrijving.
Het kloostergebouw bestaat uit het hoofdgebouw met een globaal rechthoekige plattegrond, met aan de achterzijde hiervan de dwars hierop geplaatste kapel met T-vormige plattegrond. Aansluitend op de noordoostelijke hoek van het hoofdgebouw een langgerekte vleugel voor het Noviciaat en Postulaat met een L-vormige plattegrond, die een verbinding vormt tussen het hoofdgebouw en de Walpoortkapel. Ten zuiden van de kapel een in plattegrond geknikte rechtervleugel van het klooster. Hoofdgebouw en achtervleugel tellen drie bouwlagen plus soutterain onder zadeldak, gedekt met respectievelijk leien en verbeterde Hollandse pannen. Het Noviciaat en Postulaat telt twee bouwlagen onder een samengesteld schilddak, gedekt met verbeterde Hollandse pannen. Boven de kapel een hoge dakruiter, bekleed met zink en leien. Gevels in baksteen met speklagen. De rijk gedetailleerde voorgevel van het hoofdgebouw heeft drie brede risalieten (van drie vensterassen), waarvan de meest linkse met een Dordtse gevel, bekroond met een natuurstenen bol, de overige met van boognissen voorziene tuitgevels, bekroond met een dubbele kruisbloem. In de tussenliggende gevelpartijen smallere, minder vooruitspringende risalieten, aan de bovenzijde afgesloten door dakkapellen met topgevel. In de voorgevel kruisvensters met zesruits bovenlichten en onder tweeruits ramen. Hierboven ontlastingsbogen met polychroom metselwerk in strengperssteen in de boogtrommels. In de risalerende middenpartij de hoofdingang met opgeklampte houten paneeldeur met smeedijzeren sierbeslag in een spitsboogportiek. In het midden van de sober uitgevoerde achtergevel van het hoofdgebouw de driezijdig gesloten kapel met aan weerszijden van het koor tweelaags, plat afgedekte uitbouwen met rechthoekige plattegrond voor de sacristie en de bloemsacristie. In de koorsluiting spitsboogvensters met drielichten. In de sacristiegedeelten drielichtvensters onder een segmentboog. In de borstwering van het venster op de verdieping siermetselwerk. Tegen de meest rechtse sacristieaanbouw een octogonale traptoren met spits. In de achtergevel rechts van de kapel smalle spleetvensters. In het dakschild dakkapellen met stolpvensters.
De achtervleugel van het klooster bestaat uit een vijf vensterassen tellend, dwars op het hoofdgebouw geplaatst tussenlid en een schuin hierop geplaatst, hoger opgetrokken bouwdeel. In de dakschilden brede dakkapellen. Links in het langgerekte, schuin geplaatste deel een risaliet met tuitgevel. Hierin de hoofdtoegang van de achtervleugel in een rondboogportaal, bereikbaar via een bakstenen trap. Ter hoogte van het souterrain vensters met twee zesruits ramen. Op de bel-etage rondboogvensters met driedelige ramen en bovenlicht met kleine roedenverdeling. Daarboven kruisvensters met kleine roedenverdeling. In de topgevel boven drie zesruits vensters en geheel boven een spleetvenster. Dezelfde vensterindeling in de noordelijke gevel en de kopgevel aan de Uilenburg. De kopgevel heeft geheel rechts een travee met vier smalle verticale muurnissen, waarin smalle éénruits vensters. In de noordelijke gevel van de achtervleugel links, ter hoogte van het trappenhuis drie smalle, trapsgewijs klimmende verticale muurnissen met smalle eenruits vensters. Tweelaags aanbouw onder plat dak. Het noviciaat/postulaat heeft in het oostelijke dakschild een langgerekte dakkapel over bijna de gehele gevelbreedte. De zuidelijke gevel van het L-vormige bouwdeel heeft twee vooruitspringende partijen: in het midden een drie traveeën tellend bouwdeel waarin een hoger opgetrokken middenpartij met topgevel. Geheel rechts de vooruitspringende topgevel van de oostelijke vleugel. Deze wordt afgesloten door een natuurstenen lijst, bekroond met een kruis. Het noviciaat/postulaat is voorzien van kruisvensters, op de benedenverdieping met zesruits bovenlichten, op de eerste verdieping met vierruits bovenlichten. In de oostelijke vleugel rechts een vijf vensterassen tellend terugliggende gevelpartij. Ter plaatse van de trappenhuizen muurnissen met twee smalle verticale laddervensters. Op de zuidoostelijke hoek van het Noviciaat/Postulaat een beeldnis met Mariabeeld.
Inwendig heeft het hoofdgebouw een centrale hal met netgewelven op granieten kolommen met bladkapitelen. Gang langs de achtergevel. Hierachter de kapel met basilikale opbouw. Zeven traveeën met gestucte bakstenen kruisribgewelven. Driedelige opstand: scheiboogarcade, galerij en lichtbeuk. Altaar en glas-en-loodramen dateren van na de Tweede Wereldoorlog. Ook zijn de oorspronkelijke kleurstellingen in de na-oorlogse periode gewijzigd. In de achtervleugel een centrale gang langs de noordelijke gevel. Hierin op de begane grond kruisgewelven in schoon metselwerk. Verder in het hoofdgebouw en achtervleugel onder meer trappen met smeedijzeren leuningen en tegellambriseringen, diverse bewerkte paneeldeuren.
Waardering.
Het Mariënburgklooster is van algemeen belang. Het klooster bezit cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een geestelijke en sociaal-economische ontwikkeling. Het klooster vormt een illustratie van de ontwikkelingen in het onderwijs rondom 1900 en de belangrijke rol die de katholieke congregaties hierin in 's-Hertogenbosch hebben gespeeld. Het klooster heeft architectuurhistorische waarde als bijzonder voorbeeld van de Neo-Gotische stijl, karakteristiek voor katholieke kloosters en internaten rond 1900. Het gebouw neemt voorts een belangrijke plaats in in het oeuvre van de architecten J. van Groenendaal en Ch. Estourgie. Daarnaast heeft het klooster architectuurhistorische waarde vanwege de verzorgde neo-Gotische detaillering. Het Mariënburgklooster is van belang als bijzondere uitdrukking van een stede bouwkundige ontwikkeling: het illustreert de ruimtelijke ontwikkeling en schaalvergroting aan de rand van de oorspronkelijke Middeleeuwse stad vanaf het einde van de negentiende eeuw. Het Mariënburgklooster is van belang vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling van de stad na de opheffing van de vestingstatus en vanwege het belang van het klooster voor het aanzien van de historische binnenstad. Tot slot is het klooster goeddeels gaaf bewaard gebleven en hierdoor een zeldzaam voorbeeld van de katholieke component in de hoofdplaats van het bisdom 's-Hertogenbosch.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
The Franciscan convent "Mariënburg" of the "Sisters of the Society of Jesus, Mary and Joseph" with CHAPEL, is located on the eastern side of the Sint Janssingel. On the southern side the building adjoins the teacher training college (Complex component 2).
The convent is situated on the site of an older convent complex, of which the chapel (extensively renovated in 1929, original construction date 1488) still remains. The present Mariënburg convent was built in 1897-1899, designed by architect J. van Groenendaal. In 1928 the convent was extended with a wing at the rear and a Novitiate and Postulantship, adjoining the north-eastern corner of the main building. This wing initially adjoined a building belonging to the Mariënburg convent (now demolished) on the Uilenburg, by architect S.J. Slootmakers. These extensions were carried out according to the design of architect Ch. Estourgie. The convent was erected in a Neo-Gothic style. The building has been partially modernised internally. In the rear wing the layout was particularly changed on the upper storeys during a renovation in 1979. The former novitiate and postulantship has been extensively modernised internally.
Description.
The convent building consists of the main building with a roughly rectangular plan, with behind it the chapel placed transversely with a T-shaped plan. Adjoining the north-eastern corner of the main building an elongated wing for the Novitiate and Postulantship with an L-shaped plan, which forms a connection between the main building and the Walpoort Chapel. South of the chapel a right wing of the convent with a bent plan. Main building and rear wing have three storeys plus basement under a gabled roof, covered with slate and improved Dutch tiles respectively. The Novitiate and Postulantship has two storeys under a composite hipped roof, covered with improved Dutch tiles. Above the chapel a tall roof turret, clad with zinc and slate. Facades in brickwork with decorative brick courses. The richly detailed front facade of the main building has three broad risalits (of three window bays), of which the leftmost has a Dordrecht gable, crowned with a natural stone ball, the others with spout gables furnished with arches, crowned with a double stone cross. In the intervening facade sections narrower, less projecting risalits, closed at the top by roof dormers with stepped gables. In the front facade cross windows with six-pane fanlights and below two-pane windows. Above these relieving arches with polychrome brickwork in press-moulded brick in the arch drums. In the projecting central section the main entrance with fixed wooden panel door with wrought iron decorative fittings in a pointed arch portico. In the middle of the soberly executed rear facade of the main building the three-sided closed chapel with on either side of the choir two-storey, flat-topped extensions with rectangular plan for the sacristy and the flower sacristy. In the choir closure pointed arch windows with three lights. In the sacristy sections three-light windows under a segmental arch. In the breastwork of the upper storey window decorative brickwork. Against the rightmost sacristy extension an octagonal staircase turret with spire. In the rear facade to the right of the chapel narrow slit windows. In the roof slopes roof dormers with bulbous windows.
The rear wing of the convent consists of a section with five window bays, placed transversely to the main building, and a section placed obliquely to it, built higher. In the roof slopes broad roof dormers. On the left in the elongated, obliquely placed section a risalit with spout gable. In it the main entrance of the rear wing in a round arch portal, accessible via a brick staircase. At basement level windows with two six-pane windows. On the piano nobile round arch windows with three-part windows and fanlight with small glazing bars. Above these cross windows with small glazing bars. In the stepped gable above three six-pane windows and entirely above a slit window. The same window arrangement in the northern facade and the gable end on the Uilenburg. The gable end has on the far right a bay with four narrow vertical wall recesses, in which narrow single-pane windows. In the northern facade of the rear wing on the left, at the level of the staircase three narrow, step-wise climbing vertical wall recesses with narrow single-pane windows. Two-storey extension under flat roof. The novitiate/postulantship has in the eastern roof slope an elongated roof dormer over almost the entire facade width. The southern facade of the L-shaped building section has two projecting sections: in the middle a building section with three bays in which a higher built central section with stepped gable. On the far right the projecting stepped gable of the eastern wing. This is closed off by a natural stone moulding, crowned with a cross. The novitiate/postulantship is provided with cross windows, on the ground storey with six-pane fanlights, on the first storey with four-pane fanlights. In the eastern wing on the right a set-back facade section with five window bays. At the staircases wall recesses with two narrow vertical ladder windows. On the south-eastern corner of the Novitiate/Postulantship a carved image with image of Mary.
Internally the main building has a central hall with net vaulting on granite columns with foliated capitals. Corridor along the rear facade. Behind this the chapel with basilical structure. Seven bays with stuccoed brick cross-rib vaults. Three-part elevation: arcade with pointed arches, gallery and clerestory. Altar and stained glass windows date from after the Second World War. Also the original colour schemes were changed in the post-war period. In the rear wing a central corridor along the northern facade. In it on the ground floor cross vaults in fair-faced brickwork. Further in the main building and rear wing among others stairs with wrought iron railings and tile wainscotting, various worked panel doors.
Valuation.
The Mariënburg convent is of general importance. The convent possesses cultural-historical value as a particular expression of a spiritual and socio-economic development. The convent forms an illustration of developments in education around 1900 and the important role that Catholic congregations played in this in 's-Hertogenbosch. The convent has architectural-historical value as a particularly fine example of the Neo-Gothic style, characteristic of Catholic convents and boarding schools around 1900. The building furthermore occupies an important place in the oeuvre of architects J. van Groenendaal and Ch. Estourgie. In addition, the convent has architectural-historical value because of the carefully executed neo-Gothic detailing. The Mariënburg convent is important as a particular expression of an urban architectural development: it illustrates the spatial development and increase in scale at the edge of the original Medieval city from the end of the nineteenth century. The Mariënburg convent is important because of its location, linked to the development of the city after the removal of its fortified status and because of the importance of the convent for the appearance of the historic city centre. Finally, the convent has been largely preserved intact and is thereby a rare example of the Catholic component in the capital of the diocese of 's-Hertogenbosch.
Nearby in the register
- Van Lanschot's StichtingSociale zorg, liefdadigheidunder 1 mi
- Complex MariënburgOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Uilenburg 20Werk-woonhuisunder 1 mi
- Ingangsportaal, Uilenburg 14Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.