Rijksmonumentenregister · Netherlands
Wilhelminastichting
Dordrecht, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sociale zorg, liefdadigheid
- Function
- Hofje
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1926 - 1927
- Address
- Wilhelminastichting 1, 3311 ZW Dordrecht (and others)
- Place
- Dordrecht
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.81254, 4.67406
- Monument number
- 522374
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1931 map "15. Dordrecht (Oost) (1931)" (TU Delft Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Carrévormig HOFJE, "Wilhelminastichting", met bijbehorende erfscheidingen, gebouwd in 1926-1927 naar ontwerp van de Dordtse architect B. van Bilderbeek (architectenbureau Van Bilderbeek en Reus), in een stijl die verwant is aan zowel de Haagse als de Delftse School. Het complex werd gebouwd in opdracht van de door het echtpaar Oldenborgh-Vriesendorp opgerichte Wilhelmina-Stichting en was aanvankelijk bestemd voor de (gratis) huisvesting van bejaarde dienstboden. De hofwoningen zijn geplaatst rondom een gemeenschappelijke binnentuin en hebben voor- en achtertuinen. In het poortgebouw is een regentenkamer ondergebracht. De aan de diverse gevels van het gebouw bevestigde beeldhouwwerken zijn van de hand van de Haarlemse beeldhouwer H.A. van den Eijnde, het glas-in-lood in de regentenkamer komt uit Atelier W. Bogtman te Haarlem. In de Tweede Wereldoorlog zijn enkele van de woningen verwoest, maar enige jaren later herbouwd conform de originele ontwerptekeningen.
Omschrijving
Symmetrisch hofje bestaande uit 34 woningen die een rechthoekige binnentuin omsluiten. Het complex is opgetrokken in donkerrode baksteen en telt merendeels één bouwlaag met een kaplaag onder doorlopende zadeldaken bedekt met Hollandse pannen en voorzien van brede houten dakgoten. De plattegronden van de woningen zijn telkens gespiegeld en een groot aantal heeft gekoppelde dakkapellen met twee zesruitsvensters. De woningen beschikken over rechthoekige vensters met houten schuiframen met roedenverdeling, aan de bovenzijde voorzien van rollagen en aan de onderzijde van betegelde, zwart geglazuurde vensterbanken of van gestucte dorpels. De hoofdingang is gelegen in een hoog, tweelaags poortgebouw aan het Kasperspad (zuidoostzijde) met op de verdieping de regentenkamer. Aan weerszijden van de hoofdingang liggen tweelaags woningen, daarnaast liggen eenlaags woningen.
De voorgevels met de entrees van de woningen liggen aan de binnentuin, twee aan twee aan een rondboogportiek, bij de hoekwoningen zijn drie deuren in een rechthoekig hoekportiek geplaatst. Iedere woning beschikt over een venster met meerruits schuifraam en heeft een dakkapel. De woningen in de rechter vleugel hebben een extra tweedelig venster in de voorgevel.
De achtergevels van de woningen liggen aan de buitenzijde van de hof en hebben per woning een glasdeur, een driedelig toiletraampje, een venster met zesruits-schuifraam en een dakkapel. Het poortgebouw is licht risalerend en heeft een uitgemetselde borstwering met bij de doorgang hardstenen hoekstenen. De borstwering is afgezet met een gestucte rand. De centraal gelegen, rondboogvormige doorgang heeft een overwelving met zesdelig kruisgewelf met gestucte aanzetstenen. De doorgang heeft een gebeeldhouwde sluitsteen met een vrouwenfiguur, met in de handen een bouwwerk en een haardvuur, en met aan weerszijden de woorden Wilhelmina Stichting. Aan weerszijden van de poort bevinden zich een klein raam afgezet met ijzerwerk, gebeeldhouwde hoekstenen die de levensfasen van de bewoonsters verbeelden en lateien met tekst. Boven de doorgang drie vensters met schuifraam en roedenverdeling in de bovenlichten. Aan weerszijden een smaller venster met drieruits bovenlicht in het schuifraam. Tussen de vensters zijn aan de bovenzijde gebeeldhouwde hoekstenen ingemetseld. Het poortgebouw heeft een houten dakgoot en met zandsteen bekroonde hoekpenanten die boven de gevelrand uitsteken. In de kap een drieledige dakkapel met drie vierruitsvensters.
Aan weerszijden van het poortgebouw twee bouwlagen tellende woningen met op de begane grond telkens een glasdeur met aan beide zijden een schuifvenster en met op de verdieping een twee- en een vierruitsschuifvenster. In de kap dubbele dakkapellen met vier drieruitsvensters. Voorts bevinden zich aan de uiteinden van deze gevelwand twee éénlaagswoningen met elk een glasdeur, een venster met schuifraam en een toiletraampje. De rechter- en linker buitenwanden van de hof hebben op beide hoeken een topgevel met twee vensters met achtruits-schuiframen en in de top twee kleine valraampjes. Het middendeel bestaat uit zes woningen. In de achtergevel van de hof zijn 10 woningen ondergebracht met in het midden een klokkentoren met spitsdak.
Links bevindt zich een doorgang naar de binnentuin, ernaast een hoekwoning met een erker met afgeschuinde zijden.
Het poortgebouw heeft aan de binnentuinzijde, boven de doorgang, een eikenhouten draagbalk waarin het wapen van de stichting en enkele versregels zijn gekerfd. Aan weerszijden een ijzeren lantaarn. De verdieping heeft boven de poort een teruggemetseld gevelvlak met drie vensters met negenruits-bovenlichten. De poortdoorgang wordt gemarkeerd door twee hoger opgemetselde, identieke hoekpartijen die fungeren als traptorens. In de rondgemetselde gevelhoeken zijn op begane grond niveau drie kleine raampjes geplaatst onder een betonnen latei met op de uiteinden gebeeldhouwde vrouwenfiguren die de Ochtend en de Avond voorstellen. Op de verdieping twee tweedelige vensters. De torens hebben een afgeknot dak met asfaltbedekking. De portieken rondom de binnentuin hebben betegelde vloeren en hardstenen drempels. De vier rechtgesloten hoekportieken zijn voorzien van een houten latei met gekartelde decoraties die wordt ondersteund door een houten kolom met gemetselde sokkel. De voordeuren zijn opgeklampt en hebben een zeshoekig getralied deurlicht. Tussen de deuren is een zeshoekig (staand) toiletraampje geplaatst. In de gevelwanden aan weerszijden van het poortgebouw zijn de voordeuren geplaatst onder een smalle houten luifel die in het midden wordt ondersteund door een bewerkte houten penant met hardstenen poer. Boven de luifels bevinden zich drieledige bovenlichten. De entrees zijn bereikbaar via een gemetselde trede en hebben een hardstenen drempel. Aan weerszijden bevinden zich een enkele en een dubbele portiek. Op de verdieping zijn vensters met driedelige bovenlichten en vier kleine vensters met diagonale roeden geplaatst.
De beide zijgevels beschikken naast de hoekportieken over twee rondboogportieken met twee deuren. In de achtergevel staan drie rondboogportieken en rechts een kleine rondboogdoorgang.
De achtertuinen zijn afgezet met erfscheidingen van gemetselde lage muren met hoge pijlers waartussen smeedijzeren hekwerken zijn geplaatst.
In het interieur zijn de woningen eenvoudig ingericht met ingebouwde keukenkasten en een schouw van zwart en blauw geglazuurde tegels. In het poortgebouw bevindt zich op de verdieping de regentenkamer met originele eikenhouten lambrizering, ingebouwde bank en de plafondbalken met sleutelstukken. Bovenlichten met glas-in-lood afkomstig uit Atelier Bogtman. Voorts bevinden zich er een marmeren schouw, een opvallende lamp en een klok daterend uit de bouwtijd.
Waardering
Het vroeg-twintigste eeuwse hofje, met bijbehorende erfscheidingen, is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische, de architectuurhistorische en de stedenbouwkundige en ensemblewaarde.
- Het hofje is van cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een bijzondere woonvorm uit de eerste helft van de twintigste eeuw, in casu een hofje voor de huisvesting van gepensioneerde dienstboden.
- Het hofje is van architectuurhistorisch belang vanwege het bijzondere ontwerp en de detaillering, vanwege de samenhang tussen in- en exterieur en als een goed en representatief werk uit het oeuvre van de Dordtse architect Van Bilderbeek.
- Het hofje heeft stedenbouwkundige waarde als een bijzonder en beeldbepalend onderdeel van een in het interbellum gerealiseerde stadsuitbreiding.
- Het complex is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de hoge mate van gaafheid van hoofdvorm en detail van in- en exterieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Rectangular HOFJE, "Wilhelminastichting", with associated boundary walls, built in 1926-1927 according to a design by Dordrecht architect B. van Bilderbeek (architectural office Van Bilderbeek and Reus), in a style related to both the Hague School and the Delft School. The complex was built at the behest of the Wilhelmina Foundation established by the married couple Oldenborgh-Vriesendorp and was originally intended for the (free) housing of elderly former servants. The hofje dwellings are arranged around a shared courtyard and have front and back gardens. A regents' room is housed in the gatehouse. The sculptural works attached to the various facades of the building are by the hand of Haarlem sculptor H.A. van den Eijnde, the stained glass in the regents' room comes from Atelier W. Bogtman in Haarlem. During the Second World War, some of the dwellings were destroyed, but some years later were rebuilt in accordance with the original design drawings.
Description
Symmetrical hofje consisting of 34 dwellings enclosing a rectangular courtyard. The complex is constructed in dark red brick and mostly comprises one storey with a roof chamber storey under continuous gabled roofs covered with Dutch tiles and provided with broad wooden gutters. The floor plans of the dwellings are consistently mirrored and a large number have paired roof dormers with two six-paned windows. The dwellings have rectangular windows with wooden sash frames with glazing bars, provided at the top with roller shutters and at the bottom with tiled, black-glazed windowsills or stuccoed sills. The main entrance is located in a tall, two-storey gatehouse on the Kasperspad (south-east side) with the regents' room on the upper floor. On either side of the main entrance are two-storey dwellings, next to which are single-storey dwellings.
The front facades with the entrances to the dwellings face the courtyard, two by two at a round-arched portico, at the corner dwellings three doors are placed in a rectangular corner portico. Each dwelling has a window with multi-paned sash frame and has a roof dormer. The dwellings in the right wing have an additional two-part window in the front facade.
The rear facades of the dwellings face the outside of the hofje and each dwelling has a glass door, a three-part toilet window, a window with six-paned sash frame and a roof dormer. The gatehouse is slightly projecting and has a raised stone parapet with sandstone corner stones at the passage. The parapet is edged with a stuccoed border. The centrally located, round-arched passage has a vault with six-part rib vault with stuccoed springer stones. The passage has a carved keystone with a female figure, holding in her hands a building and a hearth fire, and with on either side the words Wilhelmina Stichting. On either side of the gate are a small window framed with ironwork, carved corner stones depicting the life stages of the residents and lintels with text. Above the passage three windows with sash frame and glazing bars in the fanlights. On either side a narrower window with three-paned fanlight in the sash frame. Between the windows carved corner stones are set into the upper side of the facade. The gatehouse has a wooden gutter and corner pilasters topped with sandstone protruding above the cornice line. In the roof a three-part roof dormer with three four-paned windows.
On either side of the gatehouse two-storey dwellings each with on the ground floor a glass door with on both sides a sash window and on the upper floor a two-paned and a four-paned sash window. In the roof double roof dormers with four three-paned windows. Furthermore, at the ends of this facade wall are two single-storey dwellings each with a glass door, a window with sash frame and a toilet window. The right and left outer walls of the hofje have at both corners a stepped gable with two windows with eight-paned sash frames and at the top two small drop windows. The central section consists of six dwellings. In the rear facade of the hofje are 10 dwellings with in the middle a clock tower with a spire roof.
On the left is a passage to the courtyard, next to it a corner dwelling with a bay with angled sides.
The gatehouse has on the courtyard side, above the passage, an oak wooden beam in which the coat of arms of the foundation and some lines of verse are carved. On either side an iron lantern. The upper floor has above the gate a recessed facade surface with three windows with nine-paned fanlights. The gate passage is marked by two higher built, identical corner sections that function as staircase towers. In the rounded facade corners are at ground floor level three small windows placed under a concrete lintel with at the ends carved female figures representing Morning and Evening. On the upper floor two two-part windows. The towers have a truncated roof with asphalt covering. The porticoes around the courtyard have tiled floors and sandstone thresholds. The four closed corner porticoes are provided with a wooden lintel with crenellated decorations supported by a wooden column with a stone base. The front doors are clamped and have a hexagonal barred door light. Between the doors is a hexagonal (standing) toilet window placed. In the facade walls on either side of the gatehouse the front doors are placed under a narrow wooden canopy supported in the middle by a worked wooden pendant with a stone base. Above the canopies are three-part fanlights. The entrances are accessible via a brick step and have a sandstone threshold. On either side are a single and a double portico. On the upper floor are windows with three-part fanlights and four small windows with diagonal glazing bars placed.
Both side facades have beside the corner porticoes two round-arched porticoes with two doors. In the rear facade are three round-arched porticoes and on the right a small round-arched passage.
The back gardens are enclosed with boundary walls of built low walls with high piers between which wrought-iron railings are placed.
In the interior the dwellings are simply furnished with built-in kitchen cupboards and a fireplace of black and blue glazed tiles. In the gatehouse on the upper floor is the regents' room with original oak timber wainscoting, built-in bench and ceiling beams with keystones. Fanlights with stained glass from Atelier Bogtman. Furthermore, there is a marble fireplace, a striking lamp and a clock dating from the period of construction.
Valuation
The early twentieth-century hofje, with associated boundary walls, is of general importance by reason of its cultural-historical, architectural-historical, urban planning and ensemble value.
- The hofje is of cultural-historical importance as an example of a particular form of housing from the first half of the twentieth century, namely a hofje for the housing of retired domestic servants.
- The hofje is of architectural-historical importance by reason of its exceptional design and detailing, by reason of the coherence between interior and exterior and as a good and representative work from the oeuvre of Dordrecht architect Van Bilderbeek.
- The hofje has urban planning value as a distinctive and visually defining part of a city expansion realised in the interwar period.
- The complex is furthermore of importance by reason of the recognizability and the high degree of integrity of the main form and detail of interior and exterior.
Nearby in the register
- Villa De BeukenhofWoonhuisunder 1 mi
- Tuinkoepel, Singel bij 87Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinhuis, Singel bij 87Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Villa JorissenWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.