Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Rijksstraatweg bij 247
Wassenaar, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Rijksstraatweg bij 247, 2245 AB Wassenaar
- Place
- Wassenaar
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.14452, 4.42589
- Part of complex
- 522217
- Monument number
- 522219
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2: HISTORISCHE PARK- en TUINAANLEG.
Inleiding
De gefaseerd tot stand gekomen HISTORISCHE PARKAANLEG (2) stamt hoofdzakelijk uit het midden van de 18de eeuw en de 19e eeuw, maar herbergt ook 15de- en 17de-eeuwse elementen in zich. De TUINAANLEG in de Nieuwe Architectonische stijl ten zuidoosten van de rentmeesterswoning stamt uit de jaren 30 van de twintigste eeuw. Bepalend voor de aanleg is de in oorsprong middeleeuwse verkavelingsstructuur met vaarsloten (met uitzondering van de zuidoostelijke rechthoek), waarvan er één vermoedelijk leidde naar de deels nog herkenbare brede rechthoekige kasteelgracht. Een tweede, als waterallee fungerende vaarsloot vormt de scheiding tussen het laatmiddeleeuwse rechthoekige terrein en de zuidoostelijke 18de-eeuwse toevoeging. Vanaf 1710 tot 1733 kwam naar ontwerp van Daniel Marot een formele tuinaanleg met een geometrische assenstructuur en hagen tot stand. De centrale uitgeschulpte vijver in de zuidoostelijke rechthoek is, evenals een aantal waterlopen in geometrische stijl, hiervan een restant. Tussen 1745 en 1770 kregen, met handhaving van de toenmalige formele structuur, laanbeplanting en waterpartijen, de rechte lanen een meer vloeiend beloop en kwamen er enkele doorzichten. De centrale waterpartij werd lobvormig vergraven en er kwamen enkele enigszins kronkelende beekjes. In deze Vroeg Landschappelijke opzet is nadien weinig veranderd. Wel kwam omstreeks 1800 de landschappelijke aanleg aan de noordwestzijde tot stand, welke vervolgens in 1872 door L.P. Zocher is gemoderniseerd, terwijl een deel van de kasteelgracht ook in landschapsstijl werd vergraven, waarbij twee langgerekte waterpartijen met elkaar verbonden werden.
Omschrijving
Het vrijwel geheel door vaarsloten omgeven terrein bestaat uit twee rechthoeken, waarvan de oudste, noordoostelijk gelegen rechthoek iets breder is in zuidoostelijke richting ten opzichte van de zuidwestelijke rechthoek. Van de oorspronkelijke entree tot het kasteel, die over het meest noordoostelijke rechthoekige kavel (weiland) liep, is de in zuidwestelijke richting lopende dwarsas met brug nog herkenbaar. De huidige 18de-eeuwse met puin, grind en schelpen verharde oprijlaan (vanaf de Rijksstraatweg) is aan weerszijden beplant met voornamelijk eiken. Het leidt naar het rechthoekige voorplein met ovaal gazon halverwege het Middeleeuwse rechthoekige terrein en deelt het in twee helften van ongelijk formaat. Op het voorplein staat langs het koetshuis een rij eiken en nabij het melkhuis een eeuwenoude (kleinbladige) plataan, vermoedelijk de oudste boom op Zuydwijk. Ten noordoosten van de langs het voorplein gesitueerde tuinmuur ligt een gereconstrueerde formele moestuin, in tweeën gesplitst door de voormalige oprijlaan. De Nieuwe Architectonische tuinaanleg ten zuidoosten van het huis kenmerkt zich door een verhoogde gemetselde borderrand en trap bij het met flagstones belegde terras. Het ruime, aan drie zijden door vaste plantenborders omzoomde gazon biedt vrij uitzicht op de weilanden. Aan de zuidoostzijde gaat het gazon na een versmalling over in een ovaal of rond kabinet dat vrijwel geheel omgeven is door ver uitgegroeide taxusstruiken. Vervolgens leidt een smal pad naar een gazon met groepen rododendrons waarna een wit geverfd houten bruggetje een verbinding vormt met het zuidelijke deel van het park. Het rechthoekige weiland direct ten zuidoosten van de tuin wordt begrensd door een vaarsloot met een komvormige uitstulping in de as van de rentmeesterswoning. De landschappelijke parkaanleg van Zocher ten noordoosten van de oprijlaan is een door opgeworpen heuvels geaccidenteerd terrein waarover, beplant met eiken, een slingerend padenpatroon loopt. Centraal element is de serpentinevormige waterpartij, die met de waterlopen van de buitenplaats in verbinding staat en door zijn vorm groter lijkt dan deze in werkelijkheid is. Over het smalle gedeelte van de vijver, met aan weerszijden gazons, ligt een eenvoudig wit geschilderd houten bruggetje. Ten zuidwesten van het voorplein heeft het gedeelte rond de deels vergraven omgrachting van het verdwenen kasteel een landschappelijke aanleg van Zocher. Op het met rododendrons beplante voormalige kasteelterrein bevinden zich ten noordwesten van de kasteelgracht enkele groepen coniferen, taxussen en enkele bijzondere bomen en heesters. Ten zuidwesten ervan bevinden zich enige restanten van een tuinaanleg uit de eerste helft van de twingste eeuw, maar ook een grondwal. In de as van het kasteelterrein loopt een licht gebogen met eiken beplante laan in zuidwestelijke richting. Ten zuidoosten ervan ligt een groot rechthoekig 18de-eeuws formeel padenpatroon, bestaande uit door eiken geflankeerde, verdiept gelegen mospaden. Een zuidoost/noordwest lopende eikenlaan deelt het terrein in tweeën, waarbij in elk deel een in elkaars verlengde gelegen rechthoekige vijver is gelegen. De meest noordelijke heeft een smalle uitloper in de vorm van een kronkelende waterloop in noordwestelijke richting. Aan de noordoostzijde wordt het terrein begrensd door twee op elkaar aansluitende waterpartijen van ongelijke grootte, vermoedelijk twee formele 18de-eeuwse waterpartijen, dan wel vaarsloten, die in verbinding staan met het zuidoostelijke deel van de kasteelgracht. Ten noordwesten van de licht gebogen eikenlaan ligt een bos met enige slingerpaden. Het meest opvallende element is de noordoost/zuidwest lopende langgerekte waterpartij (in 1988 in oude vorm hersteld). Het middeleeuwse kasteelterrein wordt van de iets smallere zuidwestelijke rechthoek gescheiden door een brede, aan weerszijden hoofdzakelijk door oude laanbomen (beuken) geflankeerde vaarsloot met zwaaikom en dam met duiker. Het is een zeldzaam geworden voorbeeld van een aan een oprijlaan verwante waterallee. De formele assen- en lanenstructuur van de zuidwestelijke rechthoek wordt bepaald door het vroeg 18de-eeuwse ontwerp van Marot. In het hart ervan ligt de in het midden van de 18de eeuw verlandschappelijkte waterpartij met aan de noordoost- en zuidwestzijde kleine driepasvormige vijvertjes. Eén in zuidelijke richting diagonaal georiënteerd pad uit de formele periode resteert, evenals twee rechthoekig geknikte smalle waterpartijtjes in het noordoostelijke deel. Een deel van de vroege landschapsstijl is nog herkenbaar aan de struweelachtige beplanting (in plaats van hagen). Andere herkenbare elementen is een drietal kronkelige waterloopjes, waarvan er één van de grote waterpartij in zuidoostelijke richting loopt, een eilandje heeft en een vergezicht richting de kerktoren van Voorschoten (zoals afgebeeld op een prent van La Farque). Rondom de grote waterpartij en langs dit beekje lopen wandelpaden, via de zuidoostzijde van het terrein. Over de zuidoostelijke aftakking van de grote waterpartij ligt een wit geschilderd houten bruggetje.
N.B. De witte houten bruggetjes zijn, gezien hun leeftijd, voor de bescherming van ondergeschikt belang.
Waardering
De historische park- en tuinaanleg bij de historische buitenplaats Zuydwijk is van algemeen belang vanwege de grote cultuur- en tuinhistorische waarde door nog herkenbare elementen van de parkaanleg uit de 17de tot en met de 20ste eeuw, waaronder de 17de- en 18de-eeuwse formele aanleg met (vaaar)sloten en lanen, de assen- en lanenstructuur en waterpartijen van D. Marot, de late lanndschapsstijl met de serpentinevormige vijver en de Nieuwe Architectonische tuinstijl met de gemetselde terrassen en borders. Als zodanig is de parkaanleg van waarde voor het oeuvre van de 18de-eeuwse architect D. Marot en de 19de-eeuwse tuinarchtitect L.P.Zocher.
In tuinhistorisch opzicht is in het bijzonder de in hoofdvorm herkenbaar gebleven midden 18de-eeuwse parkaanleg met vroeg landschappelijke waterloopjes en wandelpaden van groot belang als één van de oudste landschapsparken in ons land. Als zodanig is er tevens sprake van grote zeldzaamheidswaarde.
Het bij de historische buitenplaats Zuydwijk behorende park is landschappelijk en stedenbouwkundig van belang vanwege de herkenbare situering van het bos in het vlakke polderlandschap en als onderdeel van de Wassenaarse landgoederenzone tussen Leiden en Den Haag.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description of component 2: HISTORICAL PARK AND GARDEN LAYOUT.
Introduction
The HISTORICAL PARK LAYOUT (2), which came into being in phases, dates mainly from the mid-18th century and the 19th century, but also contains 15th and 17th-century elements. The GARDEN LAYOUT in the New Architectural style southeast of the steward's house dates from the 1930s. Decisive for the layout is the originally medieval plot structure with drainage ditches (with the exception of the southeastern rectangle), one of which presumably led to the partly still recognizable broad rectangular castle moat. A second drainage ditch, functioning as a water avenue, forms the division between the late medieval rectangular area and the 18th-century addition to the southeast. From 1710 to 1733, according to a design by Daniel Marot, a formal garden layout with a geometric axis structure and hedges was created. The central scalloped pond in the southeastern rectangle is, like a number of watercourses in geometric style, a remnant of this. Between 1745 and 1770, while maintaining the then formal structure, with tree-lined avenues and water features, the straight avenues acquired a more flowing course and some vistas were created. The central water feature was excavated in a lobe shape and some slightly winding streams appeared. Little changed in this Early Landscape arrangement afterwards. However, around 1800 the landscape layout on the northwest side came into being, which was subsequently modernized in 1872 by L.P. Zocher, while part of the castle moat was also excavated in landscape style, connecting two elongated water features with each other.
Description
The terrain, almost entirely surrounded by drainage ditches, consists of two rectangles, of which the oldest, the northeastern rectangle, is slightly wider in the southeastern direction compared to the southwestern rectangle. From the original entrance to the castle, which ran over the most northeastern rectangular plot (meadow), the transverse axis running in the southwestern direction with bridge is still recognizable. The current 18th-century approach drive (from the Rijksstraatweg), surfaced with rubble, gravel and shells, is planted on both sides mainly with oaks. It leads to the rectangular forecourt with an oval lawn halfway across the Medieval rectangular terrain and divides it into two halves of unequal size. On the forecourt, along the coach house, stands a row of oaks and near the dairy a centuries-old (small-leaved) plane tree, presumably the oldest tree at Zuydwijk. Northeast of the garden wall situated along the forecourt lies a reconstructed formal kitchen garden, split in two by the former approach drive. The New Architectural garden layout southeast of the house is characterized by a raised masonry border and steps at the terrace paved with flagstones. The spacious lawn, bordered on three sides by permanent planting beds, offers a clear view of the meadows. On the southeastern side, after a narrowing, the lawn opens into an oval or round cabinet, almost entirely surrounded by heavily grown yew shrubs. Subsequently, a narrow path leads to a lawn with groups of rhododendrons, after which a white-painted wooden bridge provides a connection to the southern part of the park. The rectangular meadow directly southeast of the garden is bounded by a drainage ditch with a bowl-shaped bulge in the axis of the steward's house. The landscape park layout by Zocher northeast of the approach drive is an undulating terrain created by raised hills, over which, planted with oaks, a winding path pattern runs. The central element is the serpentine-shaped water feature, which is connected with the watercourses of the estate and by its shape appears larger than it actually is. Over the narrow section of the pond, with lawns on both sides, lies a simple white-painted wooden bridge. Southwest of the forecourt, the area around the partly excavated moat of the vanished castle has a landscape layout by Zocher. On the former castle terrain, planted with rhododendrons, there are, northwest of the castle moat, some groups of conifers, yews and some special trees and shrubs. Southwest of it are some remnants of a garden layout from the first half of the twentieth century, as well as an embankment. In the axis of the castle terrain runs a slightly curved oak-planted avenue in the southwestern direction. Southeast of it lies a large rectangular 18th-century formal path pattern, consisting of sunken moss paths flanked by oaks. An oak avenue running southeast/northwest divides the terrain in two, with in each part a rectangular pond lying in each other's extension. The most northern one has a narrow extension in the form of a winding watercourse in the northwestern direction. On the northeastern side, the terrain is bounded by two adjoining water features of unequal size, presumably two formal 18th-century water features, or drainage ditches, which are connected to the southeastern part of the castle moat. Northwest of the slightly curved oak avenue lies a wood with some winding paths. The most striking element is the elongated water feature running northeast/southwest (restored to its original form in 1988). The Medieval castle terrain is separated from the slightly narrower southwestern rectangle by a broad drainage ditch, flanked on both sides mainly by old avenue trees (beeches), with a turning area and dam with culvert. It is a rarely surviving example of a water avenue related to an approach drive. The formal axis and avenue structure of the southwestern rectangle is determined by the early 18th-century design by Marot. In its heart lies the water feature, which was converted to landscape style in the mid-18th century, with small trefoil-shaped ponds on the northeast and southwest sides. One path, diagonally oriented in the southern direction from the formal period, remains, as do two narrow rectangular-angled small water features in the northeastern part. Part of the early landscape style is still recognizable in the bushy vegetation (instead of hedges). Other recognizable elements are three winding streams, one of which runs from the large water feature in the southeastern direction, has an island and a vista towards the church tower of Voorschoten (as depicted in a print by La Farque). Walking paths run around the large water feature and along this stream, via the southeastern side of the terrain. Over the southeastern branch of the large water feature lies a white-painted wooden bridge.
N.B. The white wooden bridges are, given their age, of minor importance for protection.
Valuation
The historical park and garden layout at the historical country estate Zuydwijk is of general importance because of its great cultural-historical and horticultural value through still recognizable elements of the park layout from the 17th to the 20th century, including the 17th- and 18th-century formal layout with (drainage) ditches and avenues, the axis and avenue structure and water features of D. Marot, the late landscape style with the serpentine-shaped pond and the New Architectural garden style with masonry terraces and borders. As such, the park layout is valuable for the oeuvre of 18th-century architect D. Marot and 19th-century landscape architect L.P. Zocher.
From a horticultural-historical perspective, the mid-18th-century park layout, still recognizable in its main form, with early landscape watercourses and walking paths is of great importance as one of the oldest landscape parks in our country. As such, there is also a matter of considerable rarity value.
The park belonging to the historical country estate Zuydwijk is of importance from a landscape and urban planning perspective because of the recognizable situation of the wood in the flat polder landscape and as part of the Wassenaar country estate zone between Leiden and The Hague.
Nearby in the register
- Kasteel, buitenplaats, Rijksstraatweg 247Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Koetshuis(L), Rijksstraatweg bij 247Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Tuinmuur, Rijksstraatweg bij 247Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Brug(L), Rijksstraatweg bij 247Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.