TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Kerk, Kerkdijk 1 A

Hooge Zwaluwe, Noord-Brabant, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Built
1865
Address
Kerkdijk 1 A, 4927 BG Hooge Zwaluwe (Drimmelen 30)
Place
Hooge Zwaluwe
Municipality
Drimmelen
Province
Noord-Brabant
Country
Netherlands
Coordinates
51.68523, 4.74876
Monument number
521501

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

5 historical maps cover this location, the earliest the 1858 map "02. Hooge Zwaluwe (1858)" (TU Delft Library).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding.

De KERK werd in 1865 gebouwd in Neo-Gotische stijl naar ontwerp van een onbekende architect of aannemersbedrijf in opdracht van de rooms-katholieke parochie Heilige Willibrordus te Lage Zwaluwe. De parochie bestreek een groot gebied met verscheidene verspreid liggende kernen. Mede daarom werd in 1864 besloten in Hooge Zwaluwe een hulpkerk te stichten. Hiermee kwam men tegemoet aan de wensen van het groeiende aantal parochianen in Hooge Zwaluwe en Helkant die de afstand naar en het ruimtegebrek in de kerk van Lage Zwaluwe bezwaarlijk vonden. De ontwikkelingen leidden tenslotte in 1867 tot de zelfstandige parochie Hooge Zwaluwe. De kerk bevindt zich in het zuidelijk deel van de nederzetting Hooge Zwaluwe vlak ten zuiden van de spoorlijn Zwaluwe-'s-Hertogenbosch; tussen spoorlijn en kerk ligt het bijbehorende kerkhof, direct ten zuiden van de kerk lag de pastorie. De kerk heeft een ondiep voorplein en ligt vrijwel direct aan de straat, maar staat aan weerszijden vrij van de overige bebouwing. Deze overige bebouwing bestaat in dit deel van de bebouwingas van Hooge Zwaluwe uit eenlaags arbeiderswoningen. De bouw van kerk en pastorie zorgde, samen met de aanleg van het kerkhof, voor een kleine katholieke kern in het dorp. Deze kern vormde op stedenbouwkundig en op sociaal-religieus gebied de pendant van de kern die in het noordelijke deel van het dorp ligt en die bestaat uit de Nederlands Hervormde kerk en het raadhuis. De beide kernen zijn evident aanwezig in het bebouwingsbeeld. De ontwikkelingen van en rond de St. Willibrordus zijn tevens illustratief voor de katholieke emancipatie in dit gebied.

Omschrijving.

De St. Willibrordus is een zaalkerk op een rechthoekige plattegrond en wordt afgesloten door een smaller, vijfhoekig koor. De kerk is opgetrokken uit overwegend baksteen, alleen voor de lekdorpels, voor de dekstenen en in de raamtraceringen is natuursteen gebruikt. De plint rondom de kerk is gepleisterd. De kerk heeft een hoog zadeldak gedekt met leien; aan weerszijden en aan de achterzijde is in de dakschilden een opvallend kleine dakkapel aangebracht. De voorgevel is relatief gesloten en in twee traveeën verdeeld welke van elkaar worden gescheiden door een smalle en licht uitgemetselde middenrisaliet die over de gehele hoogte van de gevel doorloopt en ter hoogte van de nok overgaat in een kleine dakruiter, waardoor in zekere zin de indruk van een ingebouwde toren wordt gewekt. De risaliet versmalt zich tweemaal door middel van versnijdingen, min of meer overeenkomstig de steunberen aan de zijgevels. De ingangspartij bevindt zich in de risaliet en bestaat uit een dubbele, houten deur in een natuurstenen kozijn met natuurstenen stoep en onder een spitsboog waarin een roosvenster met glas-in-lood ramen is aangebracht. De spitsboog is streks gemetseld. Boven de ingangspartij is een dubbele spitsboognis aangebracht waarin een beeld van Willibrordus is geplaatst. Bovenin de middenrisaliet, net onder de nok, zijn twee kleine met luiken afgesloten openingen aangebracht, vlak boven deze openingen bevindt zich een ronde blinde nis. Voor de verhoging van de dakruiter annex toren in 1919-'20 waren dit achtereenvolgens de galmgaten en de wijzerplaat van de klok. Aan weerszijden van de risaliet bevindt zich een centraal en hoog geplaatst spitsboogvenster met glas-in-lood ramen en voorzien van tracering en een driepas in de kop van het venster. De voorgevel wordt beëindigd door een rollaag waaronder zich een klimmend spitsboogfries bevind. Op beide hoeken van de voorgevel is een liseen aangebracht die boven de gevel wordt bekroond door een bewerkt natuurstenen blok. De zijgevels van het schip tellen elk vijf traveeën. De traveeën worden van elkaar gescheiden door versneden steunberen. Iedere travee bestaat uit een muur waarin zich een centraal en hoog geplaatst tweelicht spitsboogvenster bevindt, dat identiek is aan de vensters in de voorgevel. De traveeën worden afgesloten door een keperfries vlak onder de goot. Aan de rechterzijgevel bevindt zich aan de vierde travee een kleine vijfzijdige, eenlaagse zijkapel onder een plat dak. Deze kapel wordt geopend door drie kleine spitsboogvensters. Het koor is even hoog als het schip, maar smaller en bestaat uit vijf zijden - een 5/10 koorafsluiting. Op de hoeken van de zijden zijn overhoeks versneden steunberen aangebracht. De vensters in de vijf zijden van het koor zijn identiek, maar groter, aan de vensters in het schip en de voorgevel. De overgang van koor naar schip wordt gevormd door schuin geplaatste muren. Aan weerszijden van het koor bevinden zich lage, eenlaags aanbouwen deels onder een schilddak en deels onder een plat dak.

De toren wordt gevormd door de ver naar voren geplaatste vierkante bakstenen dakruiter die met een zijde aansluit op de middenrisaliet in de voorgevel en op deze wijze de bekroning vormt van de risaliet en de ingangspartij. De toren is aan drie zijden voorzien van wijzerplaten en aan vier zijden van een paar spitsboog galmgaten. Hij wordt afgesloten met een achtzijdige, overhoeks ingesnoerde spits en is gedekt met leien. De spits zelf wordt bekroond door een metalen torenkruis. De kerk is voorzien van hardstenen tegelvloer. De muren zijn wit gepleisterd en nauwelijks gedecoreerd. De kerk heeft een heel bijzonder en in Noord-Brabant relatief zeldzaam gestuct kruisgewelf. Het gewelf bestaat feitelijk uit drie delen. In de lengteas zijn aaneengesloten kruisribgewelven aangebracht waarvan de geboorten laag en vrij in de ruimte hangen en worden geaccentueerd door fraai bewerkte knopen. Ieder kruisribgewelf wordt aan weerszijden geflankeerd door een aansluitend half kruisribgewelf met heel laag aflopende gordelbogen die op schalken rusten. Op deze wijze wordt binnen de eigenlijke zaalkerk de impressie van een driebeukige kerk gecreëerd. Tegen de rechtermuur van het schip is, tussen vierde en vijfde travee, de preekstoel geplaatst. Deze bestaat uit een rijk bewerkte kuip die rust op een ijzeren voet en is voorzien van een fraai bewerkt klankbord. Naast de preekkstoel geeft een segmentboog toegang tot de zijkapel. Hierin stond ooit het doopvont, tegenwoordig is het een Mariakapel. Boven de ingang bevint zich een orgeltribune op een ovale plattegrond rustend op twee onbewerkte houten gemarmerde zuilen. De tribune is voorzien van een deels gesloten balustrade waarop zich een centraal geplaatst medaillon met Davidsfiguuur bevindt, 'hangend' aan een festoen met allerlei attributen.

De schuinstaande overgangsmuren tussen schip en koor bieden plaats aan twee zijaltaren met retabels. In het koor zijn in de middelste drie vensters glas in lood ramen aangebracht die respectievelijk, van links naar rechts, voorstellen de geboorte van Jezus, een calvariegroep en Pinksteren. De ramen werden vervaardigd door W. Derix (Goch, Duitsland). Het koor is eveneens voorzien van een straalgewelf.

Waardering.

De St. Willibrorduskerk is van algemeen belang. De kerk heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van sociaal-economische, geestelijke en culturele ontwikkelingen. Het gebouw heeft architectuurhistorische en bouwhistorische waarde als vertegenwoordiger van de Neo-Gotische kerkbouw en in het bijzonder de zogenaamde stucadoorsgotiek en wegens het fraaie en van zeldzame elementen voorziene interieur. De kerk is qua ex- en interieur gaaf bewaard gebleven en verkeert in goede staat van onderhoud. De kerk heeft ensemblewaarde wegens de situering in de bebouwingsas van Hooge Zwaluwe - zeker in combinatie met kerkhof en pastorie - als een pendant van raadhuis en Nederlands Hervormde kerk in het noordelijke deel. De kerk is tevens een beeldbepalend element voor het aanzien van het zuidelijk deel van het dorp.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction.

The CHURCH was built in 1865 in Neo-Gothic style to a design by an unknown architect or building firm on behalf of the Roman Catholic parish of Saint Willibrordus at Lage Zwaluwe. The parish covered a large area with several scattered settlements. For this reason, it was decided in 1864 to establish an auxiliary church in Hooge Zwaluwe. This met the wishes of the growing number of parishioners in Hooge Zwaluwe and Helkant who found the distance to and lack of space in the church of Lage Zwaluwe inconvenient. These developments ultimately led in 1867 to the independent parish of Hooge Zwaluwe. The church is situated in the southern part of the settlement of Hooge Zwaluwe just south of the railway line Zwaluwe-'s-Hertogenbosch; between the railway line and the church lies the adjacent churchyard, directly to the south of the church lay the parsonage. The church has a shallow forecourt and lies virtually directly onto the street, but stands on both sides free from other buildings. This other building in this part of the settlement of Hooge Zwaluwe consists of single-storey labourers' cottages. The construction of church and parsonage, together with the laying out of the churchyard, created a small Catholic core in the village. This core formed the counterpart on an urban planning and on a socio-religious level to the core which lies in the northern part of the village and which consists of the Dutch Reformed church and the town hall. The two cores are clearly evident in the building image. The developments around St. Willibrordus are also illustrative of Catholic emancipation in this area.

Description.

The St. Willibrordus is a hall church on a rectangular floor plan and is closed off by a narrower, pentagonal choir. The church is built principally of brick, only for the eaves tiles, for the roof covering tiles and in the window traceries is natural stone used. The plinth around the church is rendered. The church has a high gabled roof covered with slates; on both sides and at the rear small roof dormers are particularly noticeable in the roof panels. The front facade is relatively closed and divided into two bays which are separated from each other by a narrow and slightly projecting central risalit which runs over the full height of the facade and transforms at the level of the ridge into a small roof turret, creating in a sense the impression of a built-in tower. The risalit narrows twice by means of chamfering, roughly corresponding to the buttresses on the side facades. The entrance is in the risalit and consists of a double wooden door in a natural stone frame with natural stone step and under a pointed arch in which a rose window with leaded lights is installed. The pointed arch is laid flush. Above the entrance is a double pointed arch niche in which an image of Willibrordus is placed. At the top of the central risalit, just below the ridge, two small openings closed with shutters are installed, just above these openings is a round blind niche. Prior to the heightening of the roof turret or tower in 1919-'20 these were successively the sound holes and the clock face. On both sides of the risalit is a centrally and high-placed pointed arch window with leaded lights and provided with tracery and a trefoil in the head of the window. The front facade is finished with a fillet course under which is a climbing pointed arch frieze. On both corners of the front facade a lisene is installed which above the facade is crowned by a worked natural stone block. The side facades of the nave each have five bays. The bays are separated from each other by chamfered buttresses. Each bay consists of a wall in which is a centrally and high-placed two-light pointed arch window, identical to the windows in the front facade. The bays are closed off by a diagonal frieze just below the gutter. On the right side facade at the fourth bay is a small five-sided, single-storey side chapel under a flat roof. This chapel is opened by three small pointed arch windows. The choir is as high as the nave, but narrower and consists of five sides - a 5/10 choir closure. On the corners of the sides are chamfered buttresses placed diagonally. The windows in the five sides of the choir are identical, but larger, to the windows in the nave and front facade. The transition from choir to nave is formed by obliquely placed walls. On both sides of the choir are low, single-storey annexes partly under a hipped roof and partly under a flat roof.

The tower is formed by the far forward-placed square brick roof turret which with one side adjoins the central risalit in the front facade and in this way forms the crowning of the risalit and the entrance. The tower is furnished on three sides with clock faces and on four sides with a pair of pointed arch sound holes. It is finished with an octagonal, diagonally compressed spire and is covered with slates. The spire itself is crowned by a metal cross. The church is furnished with hardstone tile flooring. The walls are white rendered and scarcely decorated. The church has a very distinctive and in North Brabant relatively rare stucco cross vault. The vault consists in fact of three parts. In the longitudinal axis connected cross-ribbed vaults are installed of which the springing points hang low and relatively freely in the space and are accentuated by finely worked keystones. Each cross-ribbed vault is flanked on both sides by an adjoining half cross-ribbed vault with very low-running transverse arches that rest on corbels. In this way within the actual hall church the impression of a three-aisled church is created. Against the right wall of the nave is, between the fourth and fifth bay, the pulpit placed. This consists of a richly worked tub that rests on an iron base and is furnished with a finely worked sound board. Beside the pulpit a segmental arch gives access to the side chapel. In it once stood the baptismal font, nowadays it is a Mary chapel. Above the entrance is an organ gallery on an oval floor plan resting on two unworked wooden marbled columns. The gallery is furnished with a partly enclosed balustrade on which is a centrally placed medallion with a David figure, 'hanging' from a festoon with various attributes.

The obliquely placed transition walls between nave and choir provide space for two side altars with retables. In the choir in the three central windows are leaded light windows placed which respectively, from left to right, depict the birth of Jesus, a calvary group and Pentecost. The windows were made by W. Derix (Goch, Germany). The choir is also furnished with a stellar vault.

Valuation.

The St. Willibrordus Church is of general importance. The church has cultural-historical value as a particular expression of socio-economic, spiritual and cultural developments. The building has architectural-historical and building-historical value as a representative of Neo-Gothic church construction and in particular the so-called stucco-work Gothic and because of the fine interior furnished with rare elements. The church has been preserved intact as regards exterior and interior and is in good state of maintenance. The church has ensemble value because of its situation in the building axis of Hooge Zwaluwe - certainly in combination with churchyard and parsonage - as a counterpart to the town hall and Dutch Reformed church in the northern part. The church is also a defining element for the appearance of the southern part of the village.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map