Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Winschoterweg 12
Oude Pekela, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1938
- Address
- Winschoterweg 12, 9665 BV Oude Pekela (Pekela 20)
- Place
- Oude Pekela
- Municipality
- Pekela
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.11195, 7.02219
- Monument number
- 520988
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Composite: 203. Bunde. (Germany)" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
WATERTOREN gebouwd in 1938 in opdracht van de N.V. Waterleidingmaatschappij voor de provincie Groningen (WAPROG). De uitvoering van de toren was gegund aan de firma J. Haitsma, Gewapend Betonbouw uit Harlingen. Als esthetisch adviseur werd ir. H.F. Mertens uit Bilthoven aangetrokken, die het ontwerp maakte. Voor de betonnen draagconstructie en het reservoir was het waterleidingbedrijf zelf verantwoordelijk. De watertoren was nodig omdat de afstand tussen de regio Pekela en het pompstation in Onnen te groot was om voldoende druk op het leidingnet te houden. Tevens werd een watertoren gebouwd in Stadskanaal; deze kwam in 1935/36 al gereed, eveneens naar een ontwerp van ir. H.F. Mertens.
De toren in Oude Pekela, die is vormgegeven in een Zakelijk Expressionistische stijl, is 48 meter hoog en is uitgerust met een vlakbodemreservoir van gewapend beton met een inhoud van 1.000.000 liter. De watertoren is nog steeds bij de WAPROG in gebruik, zij het niet meer in zijn oorspronkelijke functie. Het reservoir wordt nu als voorraadvat gebruikt.
De watertoren is markant gelegen aan de Winschoterweg op een halfrond perceel dat deels is omhaagd. Het terrein is een meter opgehoogd met zand dat gewonnen werd door het uitgraven van een ovaal-vormige VIJVER tussen de toren en de Winschoterweg. De vijver diende om het drinkwater op te vangen bij het leeglopen of overlopen van het reservoir. Aan weerszijden van de vijver bevinden zich twee TOEGANGSHEKKEN, elk bestaande uit twee rechthoekige gemetselde pijlers waartussen dubbele stalen deuren waarin grafisch de initialen WPG zijn verwerkt. Een halfrond toegangspad van klinkers met aan weerszijden rododendrons verschaft toegang tot de watertoren. Rond de toren loopt een pad met aan de achterzijde beuken.
Omschrijving
WATERTOREN bestaande uit een draagconstructie van gewapend beton, een betonnen vlakbodemreservoir en een ommanteling van een licht gesinterde rode baksteen. De negen verdiepingen tellende watertoren is opgetrokken op een achthoekige plattegrond; de eerste zes verdiepingen hebben halfronde naar binnen gebogen gevelwanden; de zesde en zevende verdieping waarin het reservoir, en de kleinere achtste verdieping zijn rond en worden gedragen door betonnen kolommen die aan de buitenzijde worden geaccentueerd door de scherpe hoeken van de gevelwanden, afgedekt met Silezich natuursteen, en die deels doorlopen in de ronde gevel van het reservoir. De watertoren wordt gedekt door een rond plat dak met tegelvloer en heeft een gemetselde borstwering afgedekt met granito waarop een hekwerk van ijzeren profielen. Op het dak een ijzeren mangat, een gemetselde schoorsteen, een ijzeren windveer annex bliksemafleider rustend op een ronde bol van granito en een houten vlaggenmast.
De gevels worden geleed door staande stalen vensters met een onderdorpel van granito. Aan elke zijde op de begane grond een twintigruits venster, op de eerste, tweede en derde verdieping een vierruits venster, op de vierde verdieping een rond venster met stalen roedenverdeling, op de vijfde verdieping een vierruits venster, in het reservoirgedeelte (zesde en zevende verdieping) een vierruits en een drieruits venster, op de achtste verdieping een staand tweeruits venster.
De entree in portiek bevindt zich aan de westzijde en bestaat uit dubbele stalen deuren met bovenlicht met ijzeren roedenverdeling. Voor de entree een segmentboog-vormige stoep van granito. Aan de linkerzijde van de entree een staand tweeruits venster; aan de rechterzijde een gevelsteen van granito waarop staat geschreven `De eerste steen gelegd door R.C. de Glee-Heyting 2 juli 1937', waaronder in baksteen gekrast 2.7.'37.
In het INTERIEUR zijn ondermeer van belang: de binnenwanden opgetrokken in een decoratief gemetseld groot formaat gele baksteen, de negen betonnen kolommen met afgeschuinde hoeken die het vlakbodemreservoir dragen, het betonnen vlakbodemreservoir, de betonnen vloeren, de stalen trappen met treden van staalplaat en leuningen van ronde profielen, bij de entree de plaquette waarop staat geschreven `Aangeboden door Het Groene Kruis te Oude Pekela 25 juni 1938', de vijf pompen van machinefabriek Stork, de compressor en de twee ijzeren mangaten.
Waardering
Watertoren met vijver en twee toegangshekken van algemeen belang vanwege architectuur- en cultuurhistorische waarde:
- als voorbeeld van een watertoren uit 1938 met vlakbodemreservoir in de provincie Groningen
- vanwege de opvallende expressieve vormgeving
- als goede representant van het oeuvre van ir. J.F. Mertens
- vanwege de zeer hoge mate van gaafheid van zowel in- als exterieur
- vanwege de betekenis voor de geschiedenis van de WAPROG en de watervoorziening in de provincie Groningen
- vanwege de typologische zeldzaamheidswaarde in de provincie Groningen
- vanwege de beeldbepalende ligging aan de Winschoterweg
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
WATER TOWER built in 1938 on behalf of the N.V. Waterleidingmaatschappij voor de provincie Groningen (WAPROG). The execution of the tower was awarded to the firm J. Haitsma, Gewapend Betonbouw from Harlingen. As aesthetic advisor, ir. H.F. Mertens from Bilthoven was engaged, who made the design. For the reinforced concrete load-bearing structure and the reservoir, the water supply company itself was responsible. The water tower was necessary because the distance between the Pekela region and the pumping station in Onnen was too great to maintain sufficient pressure on the pipeline network. A water tower was also built in Stadskanaal; this was completed in 1935/36, likewise to a design by ir. H.F. Mertens.
The tower in Oude Pekela, which is designed in a Business Expressionist style, is 48 metres high and is equipped with a flat-bottom reservoir of reinforced concrete with a capacity of 1,000,000 litres. The water tower is still in use by WAPROG, although no longer in its original function. The reservoir is now used as a storage vessel.
The water tower is prominently located on the Winschoterweg on a semicircular plot that is partly hedged. The terrain is raised by one metre with sand that was obtained by excavating an oval-shaped POND between the tower and the Winschoterweg. The pond was designed to catch drinking water when the reservoir emptied or overflowed. On either side of the pond are two ACCESS GATES, each consisting of two rectangular brick-built pillars between which are double steel doors with the initials WPG worked in graphically. A semicircular access path of clinker bricks with rhododendrons on either side provides access to the water tower. Around the tower runs a path with beeches at the rear.
Description
WATER TOWER consisting of a load-bearing structure of reinforced concrete, a reinforced concrete flat-bottom reservoir and a casing of lightly sintered red brick. The nine-storey water tower is built on an octagonal ground plan; the first six storeys have semicircular inward-curving facade walls; the sixth and seventh storeys, which contain the reservoir, and the smaller eighth storey are round and are supported by reinforced concrete columns which are accentuated on the outside by the sharp angles of the facade walls, covered with Silesian natural stone, and which partially extend into the round facade of the reservoir. The water tower is covered by a round flat roof with tiled floor and has a brick-built parapet covered with granito, on which a framework of iron profiles. On the roof an iron manhole, a brick-built chimney, an iron weather vane and lightning conductor resting on a round ball of granito and a wooden flagpole.
The facades are articulated by vertical steel windows with a granito undersill. On each side on the ground floor a twenty-pane window, on the first, second and third storeys a four-pane window, on the fourth storey a round window with steel glazing bars, on the fifth storey a four-pane window, in the reservoir section (sixth and seventh storeys) a four-pane and a three-pane window, on the eighth storey a vertical two-pane window.
The entrance in a porch is located on the west side and consists of double steel doors with a fanlight with iron glazing bars. In front of the entrance a segmental arch-shaped step of granito. To the left of the entrance a vertical two-pane window; to the right of the entrance a stone plaque of granito on which is written 'The first stone laid by R.C. de Glee-Heyting 2 July 1937', beneath which is scratched in brick 2.7.'37.
In the INTERIOR, the following are important: the inner walls built up in decorative brickwork of large-format yellow brick, the nine reinforced concrete columns with chamfered angles that support the flat-bottom reservoir, the reinforced concrete flat-bottom reservoir, the reinforced concrete floors, the steel stairs with steel plate treads and handrails of round profiles, at the entrance the plaque on which is written 'Presented by Het Groene Kruis at Oude Pekela 25 June 1938', the five pumps from Stork engineering works, the compressor and the two iron manholes.
Valuation
Water tower with pond and two access gates of general importance for architectural and cultural-historical reasons:
- as an example of a water tower from 1938 with flat-bottom reservoir in the province of Groningen
- because of the striking expressive design
- as a good representative of the oeuvre of ir. J.F. Mertens
- because of the very high degree of integrity of both interior and exterior
- because of its significance for the history of WAPROG and water supply in the province of Groningen
- because of the typological rarity value in the province of Groningen
- because of its image-defining location on the Winschoterweg
Nearby in the register
- Villa ElsaWoonhuisunder 1 mi
- UnionbrugBrugunder 1 mi
- LinaWoonhuisunder 1 mi
- Molen, Feiko Clockstraat 111 AIndustrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.