Rijksmonumentenregister · Netherlands
Onderwijzerswoning, Rijksweg 69
Nieuwendijk, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Dienstwoning
- Function
- Onderwijzerswoning
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1878
- Address
- Rijksweg 69, 4255 GG Nieuwendijk (Altena 30)
- Place
- Nieuwendijk
- Municipality
- Altena
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.76571, 4.92384
- Monument number
- 520432
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft Library
4 historical maps cover this location, the earliest the 1857 map "06. Nieuwe dijk (1857)" (TU Delft Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige ONDERWIJZERSWONING; zorgvuldig gedetailleerd pand dat omstreeks 1878 in eclectische vormen opgetrokken is. De woning hoorde bij een ernaast gelegen openbare school die uit dezelfde tijd dateert en in identieke vormen is opgetrokken. Deze is in 1922 opgeheven en later tot winkel verbouwd. De voormalige school valt buiten de van rijkswege geldende bescherming. Het pand is gesitueerd aan de zuidzijde van de bebouwde kom van Nieuwendijk aan westkant van de Rijksweg; de oude dijkverbinding met Werkendam.
Omschrijving
Kleine woning van één bouwlaag op rechthoekige grondslag met gevels van in kruisverband gemetselde machinale baksteen onder een met Oegstgeester pannen gedekt schilddak met twee gemetselde schoorstenen op de punten van de nok. Het pand heeft een eenvoudige bakgoot. De gevels zijn voorzien van hoekpenanten in schoon metselwerk en een iets uitgemetselde plint. De voorgevel heeft drie assen: een centrale ingangstravee geflankeerd door twee vensterassen. De ingangstravee wordt extra benadrukt doordat deze door middel van een dakkapel is doorgetrokken tot in het dakvlak. De wangen van de dakkapel hebben in een verdiept driehoekig veld een gestileerd bloemornament. De centrale travee heeft verder een pilasteromlijsting van siermetselwerk met een frontonbekroning. Alle vensters en de deur zijn recht gesloten en hebben een geprofileerde cementomlijsting met kuifbekroning. Bij de vensters is hierboven nog een tweede omlijsting aangebracht die rechthoekig van vorm is en bestaat uit gele, diamantkopvormig uitgeholde bakstenen. De deur heeft zowel houten als glazen panelen en is voorzien van een bovenlicht met gekleurd glas-in-lood.
Vensters met enkelruits schuiframen en gekleurd glas-in-lood in de bovenlichten. De dakkapel heeft een venster met halfronde bekroning met daarin een vierruits uitzetraam en bovenlicht met roedenverdeling. De gevels vallen op door de zorgvuldige detaillering en baksteenornamentiek. Dit komt onder andere tot uitdrukking in het gemetselde muizentandfries met klosjes, de op verschillende plaatsen gebruikte gele en rode verblendsteen en de profielstenen in de kapitelen van de lisenen. Het fries is verder geornamenteerd met uitgeholde bakstenen en heeft op de hoeken twee gietijzeren schotelankers. De zijgevels zijn in grote lijnen wat betreft vensters, lisenen en fries identiek gedetailleerd aan de voorgevel. In de noordelijke gevel bevinden zich een venster en een dichtgezette deuropening. Hiervan is de omlijsting nog wel aanwezig. In het dakschild is een kleine dakkapel onder een plat dak aangebracht. In de zuidelijke gevel bevindt zich slechts één venster dat wat breder dan de overige is. In het dakschild zijn een dakkapel en een klapraam aangebracht. Ook aan de achterzijde is in het dakvlak een dakkapel geplaatst. De achtergevel is sterk gewijzigd door de aanbouw van twee éénlaags bouwlichamen die als keuken en bijkeuken fungeerden.
Intern heeft het pand een centrale gang met marmeren plavuizen en plinten. De gang wordt geflankeerd door kamers aan weerszijden. De rechter kamer aan de voorzijde is nu in gebruik als keuken; deze bevond zich in een eerder stadium aan de achterzijde. De oorspronkelijke ornamentiek is door onder meer verlaagde plafonds en lambrisering vrijwel geheel aan het zicht onttrokken. De gang komt uit op een sobere houten bordestrap. Onder deze trap bevindt zich de ingang van de rechthoekige kelder. Deze is betegeld en heeft een eenvoudig balkenplafond.
Waardering
De voormalige onderwijzerswoning is van algemeen belang. Het pand heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de sociaal-economische ontwikkeling, namelijk de stichting van kleinschalige scholen met bijbehorende onderwijzerswoningen in de kleinere nederzettingen; het is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van het woonhuis. Het object is van architectuurhistorisch belang door de toegepaste eclectische stijlelementen, de detaillering en het bijzondere materiaalgebruik. Het huis is van belang vanwege de architectonische gaafheid van zowel het interieur als het exterieur. Het is van belang vanwege de typologische zeldzaamheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former SCHOOLMASTER'S HOUSE; a carefully detailed building constructed around 1878 in eclectic forms. The dwelling was part of an adjacent public school dating from the same period and constructed in identical forms. This was closed in 1922 and later converted into a shop. The former school falls outside the protection granted by the national government. The building is situated on the southern side of the built-up area of Nieuwendijk on the west side of the Rijksweg; the old dyke connection with Werkendam.
Description
Small dwelling of one storey on a rectangular ground plan with facades of machine brick laid in English bond under a hipped roof tiled with Oegstgeester tiles with two brick chimneys at the ridge ends. The building has a simple gutter. The facades are provided with corner pilasters in fair-faced brickwork and a slightly projecting plinth. The front facade has three bays: a central entrance bay flanked by two window bays. The entrance bay is given extra emphasis by being extended through to the roof plane by means of a roof dormer. The cheeks of the roof dormer have a stylised floral ornament in a recessed triangular field. The central bay has, furthermore, a pilaster frame of decorative brickwork with a pediment crest. All windows and the door are flush and have a profiled cement surround with hood moulding. Above the windows a second surround has been applied which is rectangular in form and consists of yellow bricks, hollowed out in a diamond shape. The door has both wooden and glazed panels and is provided with a fanlight containing coloured leaded glass.
Windows with single-rut sash frames and coloured leaded glass in the fanlights. The roof dormer has a window with semi-circular crest containing a four-rut opening window and fanlight with glazing bars. The facades stand out because of the careful detailing and brick ornaments. This finds expression, amongst other things, in the moulded dentil course with buttons, the yellow and red facing brick used in various places, and the moulded stones in the capitals of the pilasters. The course is further ornamented with hollowed-out bricks and has at the corners two cast-iron tie anchors. The side facades are by and large identical in their detailing of windows, pilasters and course to the front facade. In the northern gable are a window and a blocked-up door opening. Its surround is still present. In the roof slope a small roof dormer under a flat roof has been inserted. In the southern gable there is only one window which is somewhat wider than the others. In the roof slope a roof dormer and a roof window have been inserted. A roof dormer has also been placed on the rear side of the roof slope. The rear facade has been greatly altered by the addition of two single-storey building units functioning as a kitchen and scullery.
Interior to the building is a central corridor with marble paving and plinths. The corridor is flanked by rooms on either side. The right room at the front is now in use as a kitchen; at an earlier stage this was situated at the rear. The original ornamental work has been largely concealed from view by, amongst other things, lowered ceilings and wall panelling. The corridor leads to a plain wooden flight of stairs. Beneath this staircase is the entrance to the rectangular cellar. This is tiled and has a simple beam ceiling.
Assessment
The former schoolmaster's house is of general interest. The building has cultural-historical importance as a particular expression of socio-economic development, namely the establishment of small-scale schools with associated schoolmaster's houses in smaller settlements; it is also important as an example of the typological development of the dwelling. The object is of architectural-historical importance because of the eclectic style elements applied, the detailing and the particular use of materials. The house is important because of the architectural integrity of both the interior and the exterior. It is important because of its typological rarity.
Nearby in the register
- Fort, vesting en -onderdelen, Betonnen werken bij het werk aan de BakkerskilFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Bomvrij militair object, Betonnen werken bij het werk aan de Bakkerskil Werkendam (Altena 30)Bomvrij militair objectunder 1 mi
- Boerderij, Provincialeweg Noord 19Boerderij1 mi
- Woonhuis, Provincialeweg Noord 1Woonhuis1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.