Rijksmonumentenregister · Netherlands
Complex Lambertusweg
Gemonde, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1923 - 1924
- Address
- te Gemonde (Sint-Michielsgestel 30)
- Place
- Gemonde
- Municipality
- Sint-Michielsgestel
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.61976, 5.35682
- Part of complex
- 519908
- Monument number
- 519910
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Kaart ten behoeve van de manoeuvres der 2e Divisie Infanterie in 1904 / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Rooms-Katholieke KERK van Sint Lambertus, in 1923 en 1924 gebouwd naar ontwerp van de architect Wolter te Riele in neogotische vormen. Te Riele had in 1913 ook al de nabijgelegen pastorie aan de Sint-Lambertusweg gebouwd. De eerste tekeningen voor de kerk dateren al uit de periode 1912-1914. Het is niet geheel duidelijk waarom de bouw van de kerk uiteindelijk nog 10 jaar op zich heeft laten wachten maar het is aannemelijk dat de onzekere politieke en financiële situatie na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog hierbij een rol heeft gespeeld. Met de uitvoering werd begonnen op 17 september 1923. De kerk werd aanbesteed voor f.62.500,-. De parochianen deden zelf het grondwerk van 21 oktober tot 10 november. De eerste steen werd gelegd op 21 januari 1924 en op 13 december van dat jaar werd de kerk in gebruik genomen. De kerkwijding volgde pas op 20 juni 1927 door Mgr. A.F. Diepen, bisschop van 's-Hertogenbosch.
De kleine driebeukige dorpskerk met centrale ingangstoren is gelegen aan de zuidzijde van het Twijnmeer en behoorde tot 1997 tot het grondgebied van de gemeente Boxtel.
Omschrijving
Georiënteerde, driebeukige transeptloze basilicale kerk met gevels van in kruisverband gemetselde machinale baksteen onder een van Maasgedekte leien voorzien zadeldak; de zijbeuken hebben lessenaarsdaken. Het schip telt drie traveeën. De koorsluiting is 5/8e en heeft een iets lager dak dan het middenschip. De centraal in de westgevel gelegen toren bestaat uit vier, zich verjongende geledingen en wordt bekroond door een met leien gedekte tentspits. De kerk is sober geornamenteerd met spitsboogvensters en nissen en keperbogen. De vormgeving kan dan ook wellicht beter als gotiserend dan als neogotisch omschreven worden. In de onderste geleding van de toren is de spitsbogige ingang geplaatst. De dubbele opgeklampte houten kerkdeur met smeedijzeren beslag is hierin iets terugliggend geplaatst.
De boven de ingang gesitueerde cordonlijst dient tevens als afzaat voor het grote, driedelige roosvenster met bakstenen montants en gekleurd glas-in-lood. De derde geleding omvat aan elke zijde de galmgaten met boven elkaar geplaatste galmborden. De vierde geleding heeft aan alle zijden drie even hoge spitsboognissen, waarvan de buitenste twee van een smal rechthoekig venstertje voorzien zijn. De lage zijbeuken zijn gedekt met een lessenaarsdak en hebben boven de waterlijst per travee twee spitsboogvensters met glas-in-loodramen. De zijbeuken worden gesteund door tussen de vensters geplaatste steunberen. Elk van de zijbeuken heeft aan het oostelijke eind een kleine driezijdige apsidiool. De lichtbeuk van de kerk bestaat per travee uit twee gekoppelde keperboogvensters met glas-in-lood-ramen. Onder de dakgoot loopt een fries met een gemetselde tandlijst. Het koor is iets lager dan het middenschip en heeft een 5/8e sluiting met hoge lancetvensters tussen de steunberen.
Tegen de zuidoostelijke zijbeuk bevindt zich de sacristie; een gebouw op rechthoekige grondslag van één bouwlaag met gevels in schoon metselwerk onder een schilddak met leien in Maasdekking. Centraal op de nok bevindt zich een hoge gemetselde schoorsteen. De sacristie heeft recht gesloten vensters met schuiframen in spitsboognissen. De vensters zijn voorzien van diefijzers.
In het interieur heeft de architect getracht een zo goed mogelijk zicht op het priesterkoor te bereiken door de spitsbogige scheibogen breed en hoog te maken en de massa van de pijlers zo gering mogelijk te houden. De lengte van de drie traveeën in het middenschip bedraagt 22.05 m. De totale breedte van schip en zijbeuken 18.75 m. Elk van de vierkante traveeën heeft een stenen stergewelf waarvan de ribben met polychroom metselwerk zijn verlevendigd. Iedere travee omvat twee zijbeukvakken, elk overwelfd met een afzonderlijk graatgewelf. De opstand van het schip is tweedelig: arcade en lichtbeuk. Op de gewelven zijn tussen 1925 en 1950 polychrome figuratieve schilderingen aangebracht. De maker hiervan is onbekend. Onder de lichtbeuk is een trapvormige lijst aangebracht die doorloopt tot de onderkant van de gekoppelde lichtbeukvensters. In het iets verhoogde koor wordt veel van de lichttoetreding weggenomen door het orgel dat zich oorspronkelijk op de orgeltribune in de toren bevond. De maker van het orgel is waarschijnlijk J.J. Vollebregt (1793-1872). Het uit 1848 daterende orgel met twee klavieren en pedaal is afkomstig uit de afgebroken Waterstaatskerk en in 1927 in deze kerk geplaatst, in 1951 voorzien van electro-pneumatische tractuur, in 1961 verplaatst naar het priesterkoor en bij die gelegenheid uitgebreid met één register. Het instrument bevat een belangwekkend pijpwerk bestand van orgelmaker Vollebregt. De orgelkast is rijk versierd in neobarokstijl. Het koor wordt verder geornamenteerd door in witte steen vervaardigde heiligenbeelden op voetstukken onder een gotiserend baldakijn; deze zijn omstreeks 1927 vervaardigd door het atelier van M. van Bokhoven-Jonkers uit 's-Hertogenbosch. Overige inventarisstukken zijn onder meer: de met Nieuw-Testamentische motieven geornamenteerde glas-in-loodramen in het priesterkoor uit 1926-1927. De kruiswegstaties van witte steen in de zijmuren, vervaardigd door H. Jonkers in 1937. De preekstoel afkomstig uit de Waterstaatskerk uit 1845-1850, vervaardigd door de gebr. Goossens te 's-Hertogenbosch. In de toren bevindt zich een klokkenstoel met klok van anonieme gieter, 1339, diam. 80,7 cm; is buiten gebruik gesteld.
Waardering
De kerk is van algemeen belang. De kerk heeft cultuurhistorische waarden als bijzondere uitdrukking van de geestelijke ontwikkeling van het kleinschalige katholieke dorpsleven in het algemeen en van de typologische ontwikkeling van de dorpskerk. De kerk heeft architectuurhistorische waarden vanwege de toegepaste stijlelementen en vanwege de plaats die de gebouwen innemen binnen het oeuvre van de architect Wolter te Riele. De kerk heeft tevens architectuurhistorische waarden vanwege de eigen interpretatie die de architect aan de neogotische vormentaal heeft gegeven en vanwege de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieur.
De kerk heeft ensemblewaarden vanwege de functionele en historisch ruimtellijke samenhang met de overige complexonderdelen. Het complex is van belang vanwege het zeldzame karakter van dergelijke gaaf bewaard gebleven ensembles.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Roman-Catholic CHURCH of Sint Lambertus, built in 1923 and 1924 to the design of architect Wolter te Riele in neogothic forms. Te Riele had already built the nearby rectory on the Sint-Lambertusweg in 1913. The first drawings for the church date from the period 1912-1914. It is not entirely clear why the construction of the church was ultimately delayed by 10 years, but it is likely that the uncertain political and financial situation following the outbreak of the First World War played a role in this. Execution began on 17 September 1923. The church was put out to tender for f.62.500,-. The parishioners themselves did the groundwork from 21 October to 10 November. The foundation stone was laid on 21 January 1924 and on 13 December of that year the church was taken into use. The church was consecrated only on 20 June 1927 by Mgr. A.F. Diepen, bishop of 's-Hertogenbosch.
The small three-aisle village church with central entrance tower is located on the south side of the Twijnmeer and belonged until 1997 to the territory of the municipality of Boxtel.
Description
Oriented, three-aisle transept-less basilical church with facades of machine-made brick laid in running bond under a gabled roof covered with Maas slates; the side aisles have lean-to roofs. The nave comprises three bays. The choir closure is 5/8 and has a slightly lower roof than the centre nave. The tower, centrally located in the west facade, consists of four tapering stories and is crowned by a pyramidal roof covered with slates. The church is soberly ornamented with pointed arch windows and niches and herringbone arches. The design could therefore perhaps better be described as gothicizing than neogothic. In the lowest story of the tower the pointed arch entrance is placed. The double clamped wooden church door with wrought-iron fittings is placed slightly recessed within it.
The cordon moulding situated above the entrance also serves as the springing for the large three-part rose window with brick montants and coloured leaded glass. The third story comprises at each side the sound holes with sound boards placed one above the other. The fourth story has on all sides three equally high pointed arch niches, the outer two of which are provided with a narrow rectangular window. The low side aisles are covered with a lean-to roof and have above the drip moulding per bay two pointed arch windows with leaded glass panes. The side aisles are supported by buttresses placed between the windows. Each of the side aisles has at the eastern end a small three-sided apse. The clerestory of the church consists per bay of two coupled herringbone arch windows with leaded glass panes. Below the eaves runs a frieze with a brick dentil moulding. The choir is slightly lower than the centre nave and has a 5/8 closure with tall lancet windows between the buttresses.
Against the south-eastern side aisle stands the sacristy; a building on rectangular plan of one storey with facades in fair-faced brickwork under a hipped roof with slates laid in Maas bond. Centrally on the ridge stands a tall brick chimney. The sacristy has square-headed windows with sash frames in pointed arch recesses. The windows are fitted with burglar bars.
In the interior the architect has attempted to achieve the best possible view of the priest's choir by making the pointed arch arcades broad and high and keeping the mass of the piers as small as possible. The length of the three bays in the centre nave is 22.05 m. The total width of nave and side aisles 18.75 m. Each of the square bays has a stone star vault whose ribs are enlivened with polychrome brickwork. Each bay comprises two side aisle sections, each vaulted with a separate groin vault. The elevation of the nave is bipartite: arcade and clerestory. On the vaults polychrome figurative paintings were applied between 1925 and 1950. The maker of these is unknown. Below the clerestory a stepped band moulding has been applied which continues to the bottom of the coupled clerestory windows. In the slightly raised choir much of the light admission is removed by the organ which was originally located on the organ gallery in the tower. The maker of the organ is probably J.J. Vollebregt (1793-1872). The organ dating from 1848 with two keyboards and pedal comes from the demolished Waterstaatskerk and was placed in this church in 1927, provided with electro-pneumatic action in 1951, moved to the priest's choir in 1961 and on that occasion expanded with one register. The instrument contains important pipework from organ maker Vollebregt. The organ case is richly decorated in neo-baroque style. The choir is further ornamented by holy figure sculptures in white stone on pedestals under a gothicizing baldachin; these were made around 1927 by the workshop of M. van Bokhoven-Jonkers from 's-Hertogenbosch. Other inventory items include: the leaded glass windows decorated with New Testament motifs in the priest's choir from 1926-1927. The white stone Stations of the Cross in the side walls, made by H. Jonkers in 1937. The pulpit from the Waterstaatskerk from 1845-1850, made by the brothers Goossens from 's-Hertogenbosch. In the tower is a bell frame with bell by anonymous founder, 1339, diameter 80.7 cm; is out of use.
Valuation
The church is of general importance. The church has cultural-historical values as a particular expression of the spiritual development of small-scale Catholic village life in general and of the typological development of the village church. The church has architectural-historical values because of the applied style elements and because of the place the buildings occupy within the oeuvre of architect Wolter te Riele. The church also has architectural-historical values because of the distinctive interpretation the architect has given to the neogothic formal language and because of the particular coherence between exterior and interior.
The church has ensemble values because of the functional and historically spatial coherence with the other complex components. The complex is important because of the rare character of such well-preserved ensembles.
Nearby in the register
- Pastorie(F), St.Lambertusweg 122Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Bijschuur, St.Lambertusweg bij 122Boerderijunder 1 mi
- Grenspaal, LambertuswegGrensafbakeningunder 1 mi
- TwijnmeerBoerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.