Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Groningerstraatweg 38
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1928 - 1929
- Address
- Groningerstraatweg 38, Locatie: Cambuursterpad, 8921 TR Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20805, 5.80512
- Monument number
- 519873
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Stanford LibrariesTU Delft Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
DUBBELE VILLA, in 1928/'29 naar ontwerp van G. Kalma en D. Witteveen gebouwd in Expressionistische stijl met Art Déco elementen. In het oeuvre van dit architectenkoppel dat in de jaren twintig en dertig veel herenhuizen en villa's voor welgestelden bouwde, is deze dubbele villa een opvallend expressionistisch project.
De dubbele villa is gebouwd aan de Groningerstraatweg, een in 1830/'31 aangelegde uitvalsweg naar Groningen. In de tweede helft van de negentiende eeuw kwamen nabij de plaats van de gesloopte Hoeksterpoort enkele gebouwen met bijzondere functies tot stand. In de jaren-1920 kwamen aan weerszijden, maar niet onmiddellijk aan deze uitvalsweg geleidelijk woonwijken tot ontwikkeling, meest met volkswoningen. Aan de Groningerstraatweg zelf kwamen in de jaren twintig en dertig, in een afwisseling van enkele losstaande, iets meer in tweeën gekoppelde en het meest is strokenbouw gerealiseerde, heren- en burgerhuizen tot stand, voorzien van flinke voor- en achtertuinen. Aan deze uitvalsweg met een zekere allure vormt de dubbele villa een architectonisch hoogtepunt. In de overige strokenbouw van het eerste gedeelte van de straatweg is het het enige dubbele maar vrijstaande bouwblok.
Omschrijving
EXTERIEUR: Pand van twee symmetrische woningen op een nagenoeg rechthoekige grondslag met in het midden van de frontzijde een breed risaliet dat met een hoge geveltop is uitgebouwd. Het in plattegrond relatief bescheiden risaliet heeft, doordat het hoog is opgewerkt, een sterke volumewerking. Het hoofdvolume is aan de voor- en zijkanten één volledige bouwlaag hoog en aan de achterzijde twee lagen. De geveltop van het brede risaliet gaat op tot de naaldhoogte van het hoofdvolume. Door het kleurverschil van de baksteen: het hoofdvolume rood, het topgevelrisaliet geel, worden de volumes nader gedifferentieerd; door de etagevensters, zolderlicht en de decoratieve gevelbehandeling wordt de aandacht op dit front gevestigd.
Het basement is van gemêleerde donkerrode steen gemetseld in Vlaams verband met iets verdiepte voegen. Het hoofdvolume is eveneens geheel met dit materiaal en op deze wijze gemetseld. De risalerende geveltop is gemetseld in tegelverband van gemêleerde gele steen dat tussen de erkervensters in, tot over het basement doorschiet. Op de begane grond brede erkervensters met smalle zijlichten, gevat in zware kozijnen met weinig profiel en voorzien van decoratieve glas-in-lood bovenlichten met lila en rode accenten. Aan de zijkanten in het hoofdvolume openslaande deuren (eveneens met glas-in-lood bovenlichten) naar een aan de voorzijde halfrond gevormd bordes, omvat door een gemetselde borstwering met een doorgang aan de zijkant. In de geveltop bij elke woning een strook van drie staande vensters met daartussen een element in Art Déco stijl: een veld van roze en grijze natuursteenplaten; in het midden in een vertand patroon en aan de zijkanten tot halve rondstaven golvend. In de geveltop één rond zoldervenster, omvat door een rondpas. De houten boeidelen van de geveltop zijn met accoladevormen afgewerkt. De toegangen zijn in het midden van de zijgevels aangebracht onder een met grind afgewerkte betonnen luifelplaat, aan weerzijden geflankeerd door laag kelder en hoog toiletvenster. Verder naar achter de keukenvensters. In de rechtgesloten kozijnen de oorspronkelijke deuren met middenlicht en kubisch verwerkte blokjes en lijstjes. Oorspronkelijke trekbellen. Boven de ingangspartijen zijn in de rieten kap flinke drielichtvensters uitgespaard ter verlichting van de trappenhal, voorzien van rijke decoratieve glas-in-lood ramen met veel blauwpaars en dieprood glas. De achtergevel is twee lagen hoog en op de begane grond zijn bergingen uitgebouwd, waarop platten. Op de begane grond trapeziumvormig uitgebouwde erkers met openslaande deuren, waarboven rechthoekig en op balken steunend, flink uitstekende balkons bij de openslaande deuren van de verdieping zijn geplaatst. Aan de uiterste zijden na uitgebouwde en hoog opgaande schoorstenen, enkelvoudige deuren naar de platten. Uit het achterschild is een gekoppelde kapel uitgebouwd met vrij kleine vierkante vensters.
Rietgedekte, samengestelde schilkap. De schilden van het risaliet en de voor- en zijschilden van het hoofdvolume buigen naar de onderzijde toe in vertikale richting. Midden uit de naald van het risaliet is een flinke schoorsteen uitgebouwd, gedekt met een met grind bewerkte betonplaat op ballen.
INTERIEUR: Op de begane grond kamers en suite waarvan het voorste vertrek van een zijruimte is voorzien die ruimtelijk aangegeven is door een wandkader. Om de erker aan te geven is als ruimtelijk middel eveneens zo'n wandkader gebruikt. De erker heeft een wandkast aan een van de korte zijden. Tussen de vertrekken schuifdeuren met roeden en facet-geslepen ruitjes, geplaatst tussen kasten aan alle zijden. De plafonds van alle vertrekken zijn betimmerd met plaatmateriaal in vierkante patronen. Overal de oorspronkelijke, eenvoudige paneeldeuren.
De vestibule en hal hebben granito vloeren; een wit veld met een zwarte rand. De wanden hebben betegelde lambrizeringen, rood met zwarte randen. De vestibule is laag en is voorzien van een dubbele glasdeur met vertikale stroken glas-in-lood. Het plafond van de vestibule is gecombineerd met de vloer van het overloopje van de trap. Trapleuningen en balustrade van het overloop voorzien van platte balusters in golfvorm met aan de onderzijde halve schijven als plastische accenten. De trap en al genoemde glas-in-lood vensters verlenen de hal een oorspronkelijk Art Déco-karakter. De keukens zijn gemoderniseerd. Op de verdieping zijn de oorspronkelijke stucturen nog aanwezig met onder meer de eenvoudige paneeldeuren.
Woning nummer 38 verkeert nagenoeg in oorspronkelijke staat; bij nummer 40 is de suite-structuur verwijderd en een deurloze doorbraak naar de keuken gemaakt; overigens is ook deze woning vrij gaaf.
WAARDERING
De dubbele villa is van algemeen architectuurhistorisch, architectonisch en stedenbouwkundig belang
- vanwege de prominente plaats die het Expressionistische gebouw inneemt in het oeuvre van het architectenkoppel Kalma en Witteveen;
- vanwege de verzorgde Expressionistische Stijl met zowel uit- als inwendig verrassende decoratieve elementen in Art Déco stijl;
- vanwege de hoge mate van gaafheid van het exterieur en van het interieur van nummer 38;
- als ruimtelijk hoogtpunt in de strokenbouw van de onmiddellijke omgeving door de sterke architectonische en volumewerking van de dubbele vrijstaande woning.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
DOUBLE VILLA, built in 1928/'29 to a design by G. Kalma and D. Witteveen in Expressionist style with Art Deco elements. In the oeuvre of this architect couple who built many townhouses and villas for the wealthy in the nineteen-twenties and thirties, this double villa is a striking expressionist project.
The double villa was built on the Groningerstraatweg, an exit road to Groningen laid out in 1830/'31. In the second half of the nineteenth century, near the site of the demolished Hoeksterpoort, several buildings with special functions were constructed. In the 1920s, residential districts gradually developed on both sides, though not immediately along this exit road, mostly with working-class housing. Along the Groningerstraatweg itself, in the nineteen-twenties and thirties, a succession of some detached houses, somewhat more coupled in pairs and mostly terraced housing was realised, with gentleman's and middle-class houses provided with substantial front and rear gardens. Along this exit road with a certain allure, the double villa forms an architectural highpoint. In the remaining terraced housing of the first section of the street, it is the only double but detached building block.
Description
EXTERIOR: Building of two symmetrical dwellings on an approximately rectangular ground plan with a broad risalit in the centre of the front elevation which is built up with a high gable top. The risalit, relatively modest in ground plan, has strong volumetric effect due to its height. The main volume is a full storey high on the front and sides and two storeys at the rear. The gable top of the broad risalit rises to the apex height of the main volume. Through the colour contrast of the brickwork: the main volume red, the top gable risalit yellow, the volumes are further differentiated; through the storey windows, attic light and decorative gable treatment, attention is drawn to this front.
The basement is constructed from mottled dark red stone laid in Flemish bond with slightly recessed joints. The main volume is likewise entirely constructed with this material and in this manner. The risaliting gable top is laid in tile bond of mottled yellow stone which shoots down between the bay windows to over the basement. On the ground floor broad bay windows with narrow side lights, framed in heavy frames with little moulding and provided with decorative leaded glass fanlights with lilac and red accents. At the sides in the main volume opening doors (likewise with leaded glass fanlights) onto a half-round dais formed at the front, enclosed by a masonry breast wall with a passage at the side. In the gable top at each dwelling a strip of three upright windows with between them an element in Art Deco style: a field of pink and grey natural stone slates; in the centre in a crenellated pattern and at the sides undulating to half-round mouldings. In the gable top one round attic window, enclosed by a round arch. The wooden weather-boarding of the gable top is finished with accolade forms. The entrances are arranged in the centre of the side elevations under a gravel-finished concrete canopy, flanked on both sides by low basement and high toilet window. Further back the kitchen windows. In the right-angled frames the original doors with centre light and cubically worked blocks and small mouldings. Original door bells. Above the entrance parts fanlights with three lights are cut out in the thatch roof for the illumination of the stairwell, provided with rich decorative leaded glass windows with much blue-purple and deep red glass. The rear elevation is two storeys high and on the ground floor storage sheds are built out, on which slabs. On the ground floor trapezium-shaped built-out bay windows with opening doors, above which rectangular and resting on beams, substantial projecting balconies are placed at the opening doors of the first floor. At the extreme sides newly built-out and tall rising chimneys, single doors to the slabs. From the rear wall a coupled chapel is built out with relatively small square windows.
Thatch-covered, composite roof. The roofs of the risalit and the front and side roofs of the main volume curve downwards in vertical direction. From the middle of the apex of the risalit a substantial chimney is built out, covered with a gravel-finished concrete slab on balls.
INTERIOR: On the ground floor rooms en suite of which the front room is provided with a side space spatially indicated by a wall frame. To indicate the bay window such a wall frame is likewise used as a spatial means. The bay window has a wall cupboard on one of the short sides. Between the rooms sliding doors with glazing bars and facet-cut glass panes, placed between cupboards on all sides. The ceilings of all rooms are covered with sheet material in square patterns. Throughout the original, simple panelled doors.
The vestibule and hall have granito floors; a white field with a black border. The walls have tiled wainscots, red with black borders. The vestibule is low and is provided with a double glazed door with vertical strips of leaded glass. The ceiling of the vestibule is combined with the floor of the landing of the staircase. Stair handrails and balustrade of the landing provided with flat balusters in wave form with half-discs as sculptural accents at the underside. The staircase and all aforementioned leaded glass windows lend the hall an original Art Deco character. The kitchens have been modernised. On the first floor the original structures are still present including the simple panelled doors.
Dwelling number 38 is in virtually original condition; at number 40 the suite structure has been removed and a doorless opening made through to the kitchen; otherwise this dwelling is also fairly intact.
VALUATION
The double villa is of general architectural, architectural and urban design importance
- because of the prominent place the Expressionist building occupies in the oeuvre of the architect couple Kalma and Witteveen;
- because of the carefully executed Expressionist Style with both external and internal surprising decorative elements in Art Deco style;
- because of the high degree of integrity of the exterior and interior of number 38;
- as a spatial highpoint in the terraced housing of the immediate surroundings through the strong architectural and volumetric effect of the double detached dwelling.
Nearby in the register
- Woonhuis, Groningerstraatweg 32Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hoeksterplein 17Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hoeksterplein 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Eigen Brood Bovenal 82Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.