Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Hoeksterplein 17
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1870
- Address
- Hoeksterplein 17, Locatie: Oldegalileen, 8922 BB Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20848, 5.80148
- Part of complex
- 520140
- Monument number
- 520148
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Blok van acht ARBEIDERSWONINGEN, Hoeksterplein 17-31, deel uitmakend van een comlex van 64 arbeiderswoningen van `Oud Eigen Brood Bovenal', bestaand uit acht blokken van elk acht woningen. Dit blok is enige jaren na 1870 gebouwd in Ambachtelijk traditionele bouwstijl, vermoedelijk naar ontwerp van architect Jacob Izaäks Douma voor een van de vroegste woningbouwverenigingen van het land en de eerste in Friesland.
Omschrijving
EXTERIEUR: De acht woningen, gegroepeerd in een blok, zijn in een hoogst simpele Ambachtelijk traditionele bouwstijl gebouwd. Het blok behoort tot de derde bouwstroom en is gelegen aan het wigvormige, geplantsoeneerde Hoeksterplein. De woninkjes meten 6 bij 6,3 meter. Elk huis is voorzien van een bleek of tuin van vijf meter diep, oorspronkelijk vooral door lattenhekjes afgegrensd en tegenwoordig in belangrijke mate door ligusterhagen. Het blok is niet rug-aan-rug met het achtergelegen blok verbonden, maar er ligt een steeg van één meter breedte tussen, waardoor de woningen enigszins licht en lucht van beide zijden kunnen ontvangen. Per achttal kwam er een grote regenwaterbak en per 24 woningen werden ze gezamenlijk ook nog van een welput met pomp voorzien. Buiten de deur kwamen groepen privaten en wel afzonderlijk voor vrouwen en mannen. Deze extra voorzieningen zijn in later tijd in de woningen ondergebracht en de bijbouwsels zijn verdwenen.
De voorgevels zijn per woning een dubbel raamtravee en een niet risalerend deurtravee breed. Boven een gepleisterde plint zijn de muren van roodbruine en bruine baksteen gemetseld. De rechtgesloten muuropeningen zijn gedekt door koppenlaagjes. Bij de laatste renovatie verloren de vernieuwde dubbele vensters hun roeden en werden de bovenlichten van kantel- of uitzetramen voorzien. De oorspronkelijk dichte deuren zijn toen vervangen door glaspaneeldeuren. Boven in de muur zitten rozetankers. De bakgoten rusten op bescheiden geprofileerde klosjes. De woningrijen bezitten flauw hellende schildkappen met vernieuwde, zwart geglazuurde golfpannen. Op het dak staan in 1935 aangebrachte reeksen dakkapellen met afzaatkappen. De bleekjes aan de voorzijde, ooit afgegrensd door lattenhekjes en thans merendeels door ligusterhagen, zijn als individuele tuinen ingericht.
INTERIEUR: Oorspronkelijk kregen de kleine woningen een indeling van een kamer van 5,6 bij 4,4 meter, inclusief twee bedsteden en een kast, een flink portaal en een werkplaats van 1,8 bij 2,1 meter die als keuken kon worden benut. Daar is een vaste trap naar de zolder. Onder de trap zat een kast en daaronder een keldertje dat toegankelijk was via de erachter gelegen berg- of wasplaats. Philips Kooperberg merkte in 1888 op dat de zolders gewoonlijk zijn vertimmerd tot slaapgelegenheden of vertrekjes voor huisarbeid: "De daken zijn niet beschoten en te vlak, zoodat de zolders niet vrij van vochtigheid zijn". Het inwendige van deze arbeiderswoningen is herhaaldelijk verbouwd en vanaf de jaren-dertig aangepast aan het eigentijdse wooncomfort. De interieurs vallen derhalve buiten de bescherming.
WAARDERING
Het blok van acht ARBEIDERSWONINGEN, Hoeksterplein 17-31, deel uitmakend van het het complex van 64 arbeiderswoningen van `Oud Eigen Brood Bovenal is sociaal-historisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van algemeen belang
- vanwege de eerste plaats die het blok als onderdeel van het complex inneemt in de lokale en regionale (en een zeer vroege plaats in de landelijke) geschiedenis van de georganiseerde volkhuisvesting;
- vanwege de uitwendig door renovatie enigszins verstoorde, maar niettemin evenwichtige en ingetogen Ambachtelijk traditionele bouwstijl;
- vanwege de kenmerkende stedenbouwkundige lay-out in strenge stroken die heeft geleid tot een helder complex in een thans enigszins rafelige omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Block of eight WORKERS' DWELLINGS, Hoeksterplein 17-31, forming part of a complex of 64 workers' dwellings of 'Oud Eigen Brood Bovenal', consisting of eight blocks of eight dwellings each. This block was built some years after 1870 in Craft Traditional building style, presumably designed by architect Jacob Izaäks Douma for one of the earliest housing associations in the country and the first in Friesland.
Description
EXTERIOR: The eight dwellings, grouped in a block, are built in a most simple Craft Traditional building style. The block belongs to the third building wave and is situated on the wedge-shaped, planted Hoeksterplein. The little houses measure 6 by 6.3 metres. Each house is provided with a bleach yard or garden of five metres deep, originally mainly bounded by lattice fences and nowadays largely by privet hedges. The block is not connected back-to-back with the block behind, but there is an alley one metre wide between them, whereby the dwellings can receive somewhat light and air from both sides. Per group of eight there was a large rainwater tank and per 24 dwellings they were also jointly provided with a well with pump. Outside the door came groups of privies, separate ones for women and men. These additional facilities were later incorporated into the dwellings and the outbuildings have disappeared.
The front facades are per dwelling one double window bay and one non-projecting door bay wide. Above a plastered plinth the walls are built in reddish-brown and brown brick. The closed rectangular wall openings are covered by headers. At the last renovation the renewed double windows lost their glazing bars and the fanlights were provided with casement or pivot windows. The originally solid doors were replaced by glazed panel doors. High up in the wall sit ornamental wall anchors. The gutters rest on modest moulded blocks. The dwelling rows have shallow-pitched hipped roofs with renewed, black-glazed corrugated tiles. On the roof are rows of roof dormers with hip cappings, installed in 1935. The bleach yards at the front, once bounded by lattice fences and now mostly by privet hedges, are laid out as individual gardens.
INTERIOR: Originally the small dwellings received a layout of a room of 5.6 by 4.4 metres, including two box beds and a cupboard, a proper entrance hall and a workroom of 1.8 by 2.1 metres which could be used as a kitchen. There is a fixed stair to the attic. Under the stair was a cupboard and beneath it a small cellar that was accessible via the storage or wash room behind. Philips Kooperberg remarked in 1888 that the attics were usually fitted out as sleeping accommodation or rooms for home work: "The roofs are not boarded and too flat, so that the attics are not free from dampness". The interior of these workers' dwellings has been repeatedly rebuilt and from the 1930s onwards adapted to contemporary living comfort. The interiors therefore fall outside protection.
VALUATION
The block of eight WORKERS' DWELLINGS, Hoeksterplein 17-31, forming part of the complex of 64 workers' dwellings of 'Oud Eigen Brood Bovenal' is of general importance in terms of social history, architectural history and urban planning
- because of the prime place which the block as part of the complex occupies in the local and regional (and a very early place in the national) history of organized workers' housing;
- because of the Craft Traditional building style, somewhat disturbed by renovation on the exterior, but nonetheless balanced and restrained;
- because of the characteristic urban planning layout in strict rows which has resulted in a clear complex in a now somewhat shabby environment.
Nearby in the register
- Woonhuis, Eigen Brood Bovenal 82Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Eigen Brood Bovenal 50Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oldegalileën 58Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oldegalileën 74Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.