Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Westersingel 50
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1905
- Address
- Westersingel 50, Locatie: Westerparkwijk, 8913 CL Leeuwarden
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.19906, 5.78761
- Monument number
- 519843
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
HERENHUIS met oorspronkelijk onder- en bovenwoning in of kort na 1905 gebouwd in Overgangsstijl met details in Art Nouveau op de hoek van de Westersingel en de Elisabethstraat, ontworpen door een tot nog toe onbekend architect. Aan de gevelbehandeling te oordelen zou het ontwerp van Hendrik Kramer of Willem Cornelis de Groot kunnen zijn, maar de decoratieve detailleringen in Art Nouveau doen meer denken aan een van de broers Hero of Sijtse Feddema. De aanwijzingen die het pand zelf biedt, zijn echter te gevarieerd om tot een toeschrijving te komen.
Tussen de in 1872 bestrate Westersingel en de omstreeks 1900 gelegde trambaan die met een boog achter de huidige Elisabethstraat liep, lag een flink segmentvormig gebied dat bouwondernemer A.G. van de Meij in 1902 van de trammaatschappij kocht. Hij verkavelde het gebied in bouwpercelen langs de Westersingel en de naar zijn dochter genoemde gebogen Elisabethstraat. Dit hoekperceel verkocht hij in de zomer van 1905 aan kaashandelaar Andries Tiemersma. Die deed het perceel over aan zijn zoon Johannes, die bouwheer van het pand werd. Hij ging met zijn vrouw in de benedenwoning wonen, terwijl hij de bovenwoning aan een gezin Deibel met twee zoons verhuurde. Het pand verrees op de noordwesthoek van de toen nog hier gelegen en naar de zuidzijde van de Willemskade voerende Verlaatsbrug en markeerde daarmee de bijzondere stedenbouwkundige situatie. De volumewerking van het herenhuis met ingebouwde hoektoren en gevarieerd terugspringende en afgesnoten zijpartijen is fraai toegesneden op de positie bij de toenmalige brug. Thans, na verplaatsing van de Verlaatsbrug, is die positie aan de gracht en de hoek van de Elisabethstraat nog steeds markant. Het pand heeft de laatste tientallen jaren kantoorfuncties gekend, waardoor het inwendig enigszins heeft geleden. De huidige eigenaar heeft de bestaande karakteristieken gerespecteerd en waar mogelijk hersteld.
Omschrijving
EXTERIEUR: Pand op in hoofdlijnen rechthoekige grondslag met op de hoek, aan de entree van de gebogen Elisabethstraat, een vijfzijdig uitspringend torenvolume; de andere vrijliggende hoek afgesnoten. Het noordelijk deel van de voorgevel van twee vensters breed risaleert enigszins; daarop volgt nog een smal toegangstravee dat niet vooruit springt. Aan de achterzijde aanbouwtjes van keuken en berging uit iets later tijd, uitgevoerd in een helderrode baksteen. Twee bouwlagen hoog en voorzien van een afgeknotte schildkap; op het torenvolume een achtzijdige spits. Opgetrokken van grauwbruine baksteen tot de tussendorpel van de bovenvensters; daarboven vlak afgestuct. In het metselwerk zijn van onder tot boven in toenemende mate versieringen in kunststeen aangebracht, waardoor het forse pand, oprijzend, lichter lijkt te worden. Rechtgesloten en van bovenlichten met roeden en oker getint glas voorziene beneden- en bovenvensters. Aan weerszijden van het risaliet toegangspartijen. Rechts de deur van de voormalige bovenwoning met een oorspronkelijke, gebeeldhouwde deur met segmentpas en facetgeslepen lichten in roedjes en erboven een boegvormig erkervenster met bovenlichten en een geornamenteerde middenstijl en geprofileerd daklijstje. Aan de linkerzijde een niet oorspronkelijke glasdeur met bovenlicht voorzien van roedjes en voor de verdieping een op zware, met zweepslagvormen geornamenteerde consoles rustend balkon met een smeedijzeren hek met krulvormen voor een openslaande glasdeur. In de zijgevel een eenvoudige dichte deur met bovenlicht voorzien van roedjes. Het daarboven gelegen verdiepingsvenster voorzien van een geëtst glas in onvervalste Art Nouveau-vormen. In de zijgevel is het schoorsteenkanaal dat zich naar boven toe verbreedt deels uitgemetseld, waarbij de verbredingen op trapvormige consoles van kunststeen rusten. Ter hoogte van onder-, tussen- en bovendorpels zijn in de gevels banden van kunststeen verwerkt. De onderste dorpelbanden zijn vrij hoog geplaatst, waardoor de dorpels en afzaten door de banden heen lijken te zakken. Boven de vensters zijn eenvoudige boogtrommels omvat door kunststenen segmentbogen met in verdiept reliëf geometrische ornamenten als waren het neggen en sluitstenen. Op de verdieping eindigt het metselwerk ter hoogte van de tussendorpel met een rollaag, waarna stucwerk volgt. Daar ter hoogte van de bovendorpel een band van een koppenlaag verwerkt. De bovenvensters worden daar door hanenkammen ontlast, voorzien van neggen en sluitstenen met geometrisch ornament in verdiept reliëf. De gevels worden aan alle zijden beeindigd door een ver overstekende daklijst, rustend op decoratief gesneden schoren, en bij het risaliet door consoles in overeenkomstige vorm. De dakschilden zijn in maasdekking van leien voorzien. De torenhoek is boven de daklijst voorzien van een zware borstwering van kunsteen, voorzien van kantelen en geometrisch ornament in verdiept reliëf. Op de dakschilden kapellen met lessenaarsdaken en op de torenspits driehoekige kijkuits, bekroond door pinakels; de spits bekroond door een bal en windvaan.
INTERIEUR: De voormalige woningen hebben een inrichting met de woonvertrekken aan de voorzijde, daarachter over de volle breedte een gang en aan de achterzijde de secundaire ruimten. De bovenwoning heeft de entree aan de uiterste noordzijde waarachter een vrij smalle steektrap met aan de bovenzijde een kwart naar boven voert. De entree van de benedenwoning in de voorgevel functioneert niet meer; de zijingang wordt thans gebruikt. Alle binnendeuren, oorspronkelijk of hersteld, van paneel- en regelwerk met een segmentpas en facetgeslepen lichtjes tussen roeden en stevig omlijst met stijlen in verdiept reliëf geometrisch gedecoreerd met klavertjes in de uitstekende stijlkoppen, waartussen een segmentvormige bekroningen met geometrisch ornament. In de vertrekken eenvoudige gestucte plafonds en enkele zwart marmeren schouwen met Art Nouveau ornament; één decoratief gemarmerd. Beneden is de suite-structuur verdwenen; boven is de suite er nog met schuifdeuren met decoratief regelwerk en panelen en geslepen glas. Het iets uit het midden gelegen trappenhuis van etage naar zolder is aan de bovenzijde voorzien van een pui van regelwerk met geslepen glas. Het wordt verlicht door een venster met roeden en brut glas en is aan de bovenzijde verruimd met een later aangebrachte uitbouw met gekleurd glas-in-lood in geometrische vorm. De zolder is nagenoeg ongedeeld en laat de oorspronkelijke kapconstructie, ook die van de torenspits, geheel zien. De wanden van de benedengang en het huidige kantoorruimte aan de zuiwestzijde zijn in 1996 in opdracht van de huidige eigenaar dominant met symbolische voorstellingen in de Schotse Art Nouveau-trant beschilderd door Jan Jepma.
WAARDERING
Het herenhuis is van groot algemeen, architectuurhistorisch, architectonisch en stedenbouwkundig belang
- als karakteristiek bouwwerk op een voorheen belangrijke plek die door ontwikkelingen in de infrastuctuur was gevormd en inmiddels weliswaar is gewijzigd, maar die de ontwikkeling nog laat zien;
- vanwege de rijzige en door een hoektorenpartij levendige volumewerking en vooral de uitwendig gave en de inwendig grotendeels gave architectonische vorm in de Overgangsstijl met detailleringen in Art Nouveau-trant;
- vanwege de markante stedenbouwkundige ligging in het als stadsgezicht beschermde singelgebied op de hoek van de singel en door dit pand in belangrijke mate in ruimtelijke zin gevormde entree van de gebogen Elisabethstraat.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
TOWN HOUSE with original ground-floor and upper-floor dwelling built in or shortly after 1905 in Transition style with Art Nouveau details at the corner of the Westersingel and the Elisabethstraat, designed by an architect as yet unknown. Judging from the facade treatment, the design could be by Hendrik Kramer or Willem Cornelis de Groot, but the decorative Art Nouveau detailing suggests one of the brothers Hero or Sijtse Feddema. The evidence provided by the building itself is, however, too varied to reach an attribution.
Between the Westersingel, paved in 1872, and the tramway laid around 1900 that curved behind the present-day Elisabethstraat, lay a sizeable segment-shaped area that building contractor A.G. van de Meij purchased from the tramway company in 1902. He subdivided the area into building plots along the Westersingel and the curved Elisabethstraat, named after his daughter. He sold this corner plot in the summer of 1905 to cheese merchant Andries Tiemersma. He transferred the plot to his son Johannes, who became the building owner. He moved into the ground-floor dwelling with his wife, while he rented the upper-floor dwelling to a family Deibel with two sons. The building rose on the north-west corner of the Verlaatsbrug, which at that time still stood here and led to the south side of the Willemskade, thus marking a distinctive urban planning situation. The volumetric composition of the town house with its built-in corner tower and variously recessed and cut-off side sections is finely adapted to its position at the then-existing bridge. Now, after the relocation of the Verlaatsbrug, its position at the canal and the corner of the Elisabethstraat remains distinctive. Over the past few decades, the building has served office functions, as a result of which it has suffered some internal damage. The current owner has respected the existing characteristics and restored them where possible.
Description
EXTERIOR: Building on a mainly rectangular footprint with at the corner, at the entrance to the curved Elisabethstraat, a five-sided projecting tower volume; the other exposed corner is cut off. The northern section of the front facade, two windows wide, projects slightly; this is followed by a narrow access bay that does not project forward. At the rear, outbuildings for kitchen and storage from a slightly later period, executed in bright-red brick. Two storeys high and provided with a truncated hipped roof; on the tower volume an octagonal spire. Built of greyish-brown brick up to the intermediate sill of the upper windows; above this, flat rendered. Decorations in artificial stone have been applied to the brickwork from bottom to top in increasing quantity, by which means the substantial building, rising up, appears to become lighter. Flush-fitted windows below and above, with fanlights fitted with glazing bars and ochre-tinted glass. Access sections on either side of the risalit. To the right the door of the former upper-floor dwelling with an original sculptured door with segment arch and facet-cut panes in glazing bars and above it a bow-shaped oriel window with fanlights and an ornamented centre mullion and moulded cornice. On the left side a non-original glass door with fanlight fitted with glazing bars and for the upper storey a balcony resting on heavy consoles ornamented with whiplash forms, with a wrought-iron railing with curl forms for a glass door that opens. In the side facade a simple solid door with fanlight fitted with glazing bars. The storey window above it is fitted with etched glass in authentic Art Nouveau forms. In the side facade the chimney flue, which widens upwards, is partly left as masonry, the widenings resting on step-shaped artificial stone consoles. At the level of the lower, intermediate and upper sills, bands of artificial stone are incorporated into the facades. The lowest sill bands are placed fairly high, so that the sills and offsets appear to sink through the bands. Above the windows are simple arch drums enclosed by artificial stone segment arches with geometrical ornaments in sunken relief as if they were voussoirs and keystones. At upper-storey level the brickwork ends at the height of the intermediate sill with a roll course, after which render follows. There, at the height of the upper sill, a band of a brick course is incorporated. The upper windows are relieved there by rooster combs, furnished with voussoirs and keystones with geometric ornament in sunken relief. The facades are finished on all sides with a far-projecting cornice, resting on decoratively carved brackets, and at the risalit by consoles in corresponding form. The roof slopes are covered with slate roof tiles in overlapping courses. The tower corner is provided above the cornice with a heavy parapet of artificial stone, furnished with battlement crenellations and geometric ornament in sunken relief. On the roof slopes are chapels with lean-to roofs and on the tower spire triangular belvederes, crowned by pinnacles; the spire crowned by a ball and weathervane.
INTERIOR: The former dwellings are arranged with living rooms at the front, behind them a corridor across the full width, and at the rear the secondary spaces. The upper-floor dwelling has its entrance at the extreme north side behind which is a fairly narrow straight stair with a quarter turn upwards at the top. The entrance to the ground-floor dwelling in the front facade no longer functions; the side entrance is now used. All internal doors, original or restored, are of panel and framelight design with segment arch and facet-cut panes between glazing bars and substantially bordered by stiles in sunken relief decorated geometrically with quatrefoils on the projecting stile heads, between which are segment-shaped crests with geometric ornament. In the rooms simple rendered ceilings and several black marble fireplaces with Art Nouveau ornament; one decoratively marbled. Below the suite structure has disappeared; above the suite remains with sliding doors of decorative framelight and panels and cut glass. The slightly off-centre stairwell from storey to attic is provided at the top with a frame of framelight and cut glass. It is lit by a window with glazing bars and clear glass and is enlarged at the top with a later-added extension with coloured leaded glass in geometric form. The attic is almost completely undivided and reveals the original roof truss structure, including that of the tower spire, in full. The walls of the lower corridor and the present office space on the south-west side were painted in 1996 on the instruction of the current owner with dominant symbolic representations in the Scottish Art Nouveau manner by Jan Jepma.
VALUATION
The town house is of great general, architectural historical, architectural and urban planning importance
- as a characteristic building on a formerly important location that was formed by infrastructure developments and has since been altered, but which still demonstrates that development;
- on account of the imposing and lively volumetric composition with a corner tower section, and especially the well-preserved exterior and largely well-preserved interior architectural form in Transition style with detailing in Art Nouveau manner;
- on account of its distinctive urban planning location in the protected urban landscape of the singel area at the corner of the singel and, in important measure shaped spatially by this building, the entrance to the curved Elisabethstraat.
Nearby in the register
- Woonhuis, Westersingel 16Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Westersingel 10Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Willemskade 12 AWoonhuisunder 1 mi
- Gerechtsgebouw, Wilhelminaplein 1Gerechtsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.