Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Halbertsmastraat 1
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1915
- Address
- Halbertsmastraat 1, Locatie: Huizum-West, 8932 GG Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.19526, 5.79362
- Part of complex
- 519771
- Monument number
- 519773
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
BLOK VAN 20 VOLKSWONINGEN, Halbertsmastraat 1-39, deel uitmakende van het COMPLEX HOLLANDERWIJK.
De Hollanderwijk in 1915 in opdracht van de Woningvereeniging Leeuwarden naar ontwerp van Willem Cornelis de Groot in Overgangsstijl gebouwd. De vereniging kocht in 1912 ten zuiden van het spoorwegemplacement een wigvormig stuk grond van bijna 3 ha aan. In een eerste ontwerp vulde de architect het gebied in met 201 woningen in veertien uniforme noord-zuid gerichte bouwstroken. De inspecteur van de volksgezondheid maakte bezwaar tegen de rigide aanpak en het volgend ontwerp met 177 woningen was stedenbouwkundig veel levendiger. De stedenbouwkundige aanpak werd aanleiding om ook de architectuur te variren. De 139 standaardwoningen (met kleine variaties) zijn als tussenwoningen in de stroken geplaatst; de 38 grotere woningen (waarvan twee winkelhuizen) met sterk gevarieerde plattegronden en architectonische vormen zijn aan de randen van de wijk, op de hoeken en aan de ontsluitingsstraat tot stand gekomen.
In 1980/'83 heeft een algehele renovatie van de wijk plaatsgevonden. De indeling van de woningen is daarbij grondig gewijzigd. Aan de achterzijden zijn keukens/bergingen uitgebouwd die stedenbouwkundig en architectonisch veranderingen teweeg hebben gebracht, maar die door beplantingen aardig aan het zicht zijn onttrokken en het geheel slechts in geringe mate verstoren.
Omschijving EXTERIEUR: Het bouwblok van 20 volkswoningen bestaat uitsluitend uit kleine woningen; de hoekwoningen worden beëindigd door een geveltop. De woningen zijn drie vakken breed voor een deur en twee vensters. Zowel de breedte als de hoogte van deuren en vensters met bovenlichten, voorzien van kleine roeden, verhouden zich evenwichtig met het gevelvlak. De woningen zijn gebouwd van grauwbruine baksteen en verlevendigd met allerlei sierlijkheden van rode strengperssteen. Speklagen ter hoogte van de onder- en bovendorpels van de vensters zijn bij alle woningen te vinden, ook in de geveltoppen. Laten de ontlastingsbogen boven de gevelopeningen al een diversiteit zien, de boogtrommels zijn met grote fantasie met steeds ander metselmozaïek gevuld. Elke straat heeft een eigen, kenmerkend mozaïekpatroon gekregen. Fraai gedetailleerde zinken hemelwaterafvoeren met vergaarbakken verrijkten het beeld eveneens, maar bij de renovatie zijn de meeste vervangen door eenvoudige exemplaren van kunststof. De langskappen die in het zicht liggen zijn gedekt met blauw geglazuurde Friese gegolfde pannen; de achterschilden met de gesmoorde pannen van dit type. Alle zolders zijn verlicht door dakkapellen. Bij deze lange bouwstrook is een kennelijk gevreesde eentonigheid mede vermeden door een de bouwstrook met de straat licht te laten buigen. De contour van de daken werd oorspronkelijk niet weinig verlevendigd door schoorstenen die uit de naald van de daken gemetseld waren. Bij de vernieuwing van de wijk in de jaren-tachtig zijn de meeste schoorstenen verdwenen.
INTERIEUR: De kleine woningen bestonden oorspronkelijk uit een kamer en een achterliggend alkoof met vaste bedden, een gang met steektrap, een kamer onder de kap en een plaatsje van 5 meter diep met een afdak en een privaat; de grotere woningen hadden een kamer of keuken extra beneden en soms onder de kap ook een extra afgeschoten kamertje. Bij de van 1980 tot 1983 uitgevoerde renovatie zijn de interieurs van alle woningen aangepast aan de eisen van modern wooncomfort. De gangen behielden de oorspronkelijke vorm; sommige met de oorspronkelijke tegelvloer of restanten daarvan. Behoudens deze vloeren vallen de interieurs buiten de bescherming.
WAARDERING
Het blok woningen Halbertsmastraat 1-39 is sociaal-historisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van groot algemeen belang
- als element in de wijk die een belangrijke plaats inneemt in de sociaal-maatschappelijke geschiedenis van de volkshuisvesting op de kentering van de kwantitatieve naar de kwalitatieve aanpak;
- als woningenstrook in het wijkproject dat in het oeuvre van architect W.C. de Groot een opvallende plaats inneemt als wijk met een eenheid in architectuur die tot op details grote variaties laat zien ter versterking van de stedenbouwkundige levendigheid, kenmerkend voor de Overgangsstijl;
- als element in de wijk van een levendige stedenbouwkundige aanpak met opvallende en subtiele ruimtelijke variaties in het stratenbeloop en de plaatsing van de woningen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
BLOCK OF 20 WORKING-CLASS DWELLINGS, Halbertsmastraat 1-39, forming part of the HOLLANDERWIJK COMPLEX.
The Hollanderwijk was built in 1915 on the instructions of the Woningvereeniging Leeuwarden to the design of Willem Cornelis de Groot in Transition style. The association purchased in 1912, to the south of the railway depot, a wedge-shaped piece of land of almost 3 hectares. In an initial design the architect filled the area with 201 dwellings in fourteen uniform north-south oriented building strips. The public health inspector objected to the rigid approach and the following design with 177 dwellings was much more lively from an urban planning perspective. The urban planning approach provided reason to also vary the architecture. The 139 standard dwellings (with minor variations) are placed as semi-detached dwellings in the strips; the 38 larger dwellings (of which two shop-houses) with strongly varied floor plans and architectural forms came into being at the edges of the district, on the corners and on the access street.
In 1980/83 a general renovation of the district took place. The layout of the dwellings was substantially altered in the process. Kitchens/storage rooms were built out at the rear sides, which brought about urban planning and architectural changes, but which are nicely hidden from view by planting and disturb the whole only to a minor extent.
Description EXTERIOR: The building block of 20 working-class dwellings consists exclusively of small dwellings; the corner dwellings are terminated by a gable top. The dwellings are three bays wide with one door and two windows. Both the width and the height of doors and windows with fanlights, provided with small glazing bars, are in balanced proportion with the facade surface. The dwellings are built of greyish-brown brick and enlivened with all manner of decorative details of red pressed brick. Bands of brick at the height of the under and upper sills of the windows are found in all dwellings, also in the gable tops. While the relieving arches above the facade openings already show a diversity, the arch voussoirs are filled with great imagination with ever-different brick mosaics. Each street has been given its own distinctive mosaic pattern. Finely detailed zinc gutters with catchment basins also enriched the appearance, but at the time of renovation most were replaced by simple plastic ones. The side roof slopes that are visible are covered with blue-glazed Frisian fluted tiles; the rear roof slopes with the smothered tiles of this type. All attics are lit by roof dormers. With this long building strip, an apparently feared monotony was also prevented by allowing the building strip to curve slightly with the street. The outline of the roofs was originally livened not a little by chimneys built up out of the roof pitch. During the renewal of the district in the nineteen-eighties, most chimneys disappeared.
INTERIOR: The small dwellings originally consisted of a room and a rear alcove with fixed beds, a corridor with a steep staircase, a room under the roof and a yard 5 metres deep with a lean-to roof and a privy; the larger dwellings had an extra room or kitchen below and sometimes under the roof also an extra partitioned-off small room. In the renovation carried out from 1980 to 1983, the interiors of all dwellings were adapted to the requirements of modern living comfort. The corridors retained the original form; some with the original tile flooring or remnants thereof. Apart from these floors, the interiors fall outside the protection.
VALUATION
The block of dwellings Halbertsmastraat 1-39 is of great general importance from a social-historical, architectural-historical and urban planning perspective
- as an element in the district which occupies an important place in the social-historical history of working-class housing at the transition from quantitative to qualitative approach;
- as a housing strip in the district project which occupies a prominent place in the oeuvre of architect W.C. de Groot as a district with architectural unity which shows great variations down to details to enhance urban planning liveliness, characteristic of Transition style;
- as an element in the district of a lively urban planning approach with striking and subtle spatial variations in the street layout and the placement of the dwellings.
Nearby in the register
- Woonhuis, Hollanderdijk 50Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Wijnhornsterstraat 2Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hollanderstraat 2Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Halbertsmastraat 2Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.