TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, Van Limburg Stirumweg bij 2

Oranjewoud, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Tuin, park en plantsoen
Function
Historische aanleg
Category
onroerend gebouwd
Address
Van Limburg Stirumweg bij 2, 8453 JE Oranjewoud (Heerenveen 21)
Place
Oranjewoud
Municipality
Heerenveen
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
52.94922, 5.97506
Part of complex
519631
Monument number
519633

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1630 map "Frisia Occidentalis." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving onderdeel 2: parkaanleg bij Van Limburg Stirumweg 2

PARKAANLEG, de landschappelijke aanleg van Oranjestein is in verschillende fasen in de 19de eeuw tot stand gekomen, waarbij het tegenwoordige min of meer vierkante complex groeide vanuit de smalle parkstrook in het westen langs de Domineessingel en het verlengde daarvan (Van Limburg Stirumweg) en in enige volgende fasen (1846 en 1872) door aankoop van telkens een nieuwe noord-zuidstrook voltooid werd. Ontwerper van de westelijke helft van het landschapspark is Roodbaard; dit deel dateert uit de jaren 20 van de 19de eeuw; de andere parkgedeelten zijn aangelegd na respectievelijk 1846 en 1872 en borduren in wezen voort op de stijl van Roodbaard. De aanleg wordt bepaald door een aantal grote open ruimten, die van elkaar gescheiden worden door parkbos of lanen. Deze afwisseling van ruimten en opgaande beplanting is hoofdzakelijk in oost-west richting aanwezig. Kleine open ruimten, die verspreid in het landschappelijk vormgegeven park voorkomen, worden veelal gevormd door slingerende vijverpartijen en aangrenzende graslandjes; er is een fijnmazig netwerk van slingerpaden, die veelal begeleid worden door een laanbeplanting bestaande uit eik, beuk of linde, en voor een groot deel door geaccidenteerd terrein gebaand zijn. Ook de zogenoemde bloementuin, die zich ten zuiden van het huis over vrijwel de gehele lengte van het perceel uitstrekt, wordt doorkruist door een netwerk van onverharde slingerpaden, die zodanig verdiept in het gazon liggen dat ze vanaf ooghoogte niet zichtbaar zijn. Opvallend is de ligging van de meeste gebouwen en priëlen in het park: nogal verspreid en hoofdzakelijk in de randen. Hoewel het huis zelf in de uiterste noordwest hoek van het complex ligt, is het volledig met de aanleg verbonden door een tweetal zichtassen; de één zuidwaarts vanuit het huis over de gehele lengte van de bloementuin, de ander naar het zuidoosten over de vijver van de "menagerie" naar het hertenpark; na de verwerving in 1872 van het laatste perceel in het oosten werden in de uiterste noordoost hoek van het complex de huidige moestuin en boomgaard aangelegd; verder werd er nog een nieuwe vijver gegraven in dit oostelijk deel, en er werd een hertenkamp in de jaren 1880 gemaakt tussen de moestuin en de menagerie (noordelijk deel) en in een deel van de oorspronkelijke Roodbaard-aanleg (zuidelijk deel); dit laatste deel is omgeven door een smalle slingervijver en is zeer heuvelachtig. Er zijn in totaal vijf waterpartijen in het park; deze staan niet met elkaar in verbinding, ook niet met de sloten, die de buitenplaats voor een groot deel omringen; oostelijk van het huis ligt de kleine niervormige vijver van de hoenderhof (zie verder onder 7), aan het einde van de bloementuin ligt de zgn. Koffievijver, een lange smalle vijver, die suggereert als beek het park in te stromen van onder de Domineessingel; over de "beek" ligt een kettingbrug (zie onder 9). Dan is er de Grotvijver in het zuiden nabij de Bieruma Oostingweg: een min of meer ronde vijver met twee slinger-uitlopers te midden van een grotachtige wereld met diepliggende kronkelpaden in "ravijnen", die bekleed zijn met stobben. Rond het zuidelijke deel van de hertenkamp ligt een slingervijver met een brede uitloper naar de boomgaard; tenslotte is er de reeds genoemde Nieuwe vijver, die pas rond 1890 gegraven is: een boonvormige waterpartij met een uitloper. Behoudens de reeds genoemde, kent de aanleg van Oranjestein nog een aantal andere toponiemen. Zoals derde wereld, stobbenpad en jodendom. Voor een nadere plaatsaanduiding van deze elementen zij verwezen naar de toponiemenkaart van het terrein (gedateerd juli 1991 en vervaardigd door de Stichting Particuliere Historische Buitenplaatsen (PHB)). De parkaanleg van Oranjestein wordt als het ware omlijst door een viertal lanen, alle nog te herleiden tot de verkaveling van het 17de-eeuwse Oranjewoud; één ervan, de Oostlaan, maakt in zijn geheel deel uit van het complex en vormt gedeeltelijk de oostgrens; de andere lanen zijn thans openbare wegen, maar zijn toch opgenomen binnen het beschermde complex als belangrijke structuurdragers. Alle lanen zijn met enkele rijen eik beplant; alleen in de Oostlaan staan daarnaast ook enkele Amerikaanse eiken en coniferen. Binnen dit lanenpatroon bezit het park van Oranjestein een landschappelijke aanleg waarvan de visueel-ruimtelijke en architectonische kwaliteiten op een hoog niveau staan; de westelijke parkstrook bestaat grotendeels nog uit dezelfde aanleg zoals die tot stand kwam onder Roodbaard. De overige delen van het park zijn zeer fraaie voorbeelden van een park in landschapsstijl waarbij de eenheid van de aanleg vooral bepaald wordt door de twee zichtassen vanuit het huis. Heel opmerkelijk voor het park van Oranjestein is dat het veel groter lijkt dan werkelijk het geval is en dat dit wordt gerealiseerd binnen de grenzen van het park en niet -zoals vaak- door zichtlijnen die zich buiten het park voortzetten. Het gebruik van poëtische motieven en verrassingselementen doet de wandelaar zich in een arcadisch landschap wanen; dit effect wordt versterkt door het voorkomen van vele "follies", de verspreid liggende vijvers in een golvend kleinschalig landschap en het zeer fijnmazige net van slingerpaden, wat een gevoel van desoriëntatie (dwalen) veroorzaakt.

Waardering

PARKAANLEG is van algemeen belang:

- vanwege de ouderdom en de ontwikkelingsgeschiedenis;

- vanwege de hoge mate van gaafheid van de oorspronkelijke Roodbaard-aanleg;

- vanwege het interessante gegeven dat het park in verschillende fasen aangelegd is en toch een éénheid vormt;

- als zeer goed voorbeeld van de kleinschaligheid en intimiteit van een Roodbaard-park;

- vanwege de visuele en ruimtelijke samenhang met de andere onderdelen van de buitenplaats.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Component description 2: park layout at Van Limburg Stirumweg 2

PARK LAYOUT, the landscaped layout of Oranjestein was created in various phases during the 19th century, whereby the present more or less square complex grew from the narrow park strip in the west along the Domineessingel and its extension (Van Limburg Stirumweg) and was completed in several subsequent phases (1846 and 1872) through the purchase of successive new north-south strips. Designer of the western half of the landscape park is Roodbaard; this section dates from the 1820s; the other park sections were laid out after 1846 and 1872 respectively and essentially continue Roodbaard's style. The layout is determined by a number of large open spaces, separated from each other by parkland or tree-lined avenues. This alternation of spaces and rising vegetation is present chiefly in an east-west direction. Small open spaces, scattered throughout the landscape-designed park, are largely formed by winding water features and adjoining grassland; there is a fine-meshed network of winding paths, mostly accompanied by avenue planting consisting of oak, beech or linden, and for a large part laid through uneven terrain. The so-called flower garden, which extends to the south of the house over virtually the entire length of the plot, is also traversed by a network of unpaved winding paths, which are so sunken into the lawn that they are invisible from eye level. Striking is the location of most of the buildings and pavilions in the park: rather scattered and mainly on the fringes. Although the house itself lies in the extreme northwest corner of the complex, it is entirely connected to the layout by two sight lines; one running southwards from the house over the entire length of the flower garden, the other towards the southeast over the menagerie pond towards the deer park; after the acquisition in 1872 of the last plot to the east, the present vegetable garden and orchard were laid out in the extreme northeast corner of the complex; a new pond was also dug in this eastern section, and a deer enclosure was made in the 1880s between the vegetable garden and the menagerie (northern section) and in part of the original Roodbaard layout (southern section); this latter section is surrounded by a narrow winding pond and is very hilly. There are five water features in total in the park; these do not connect with each other, nor with the ditches that surround the estate for much of its extent; to the east of the house lies the small kidney-shaped pond of the poultry yard (see further under 7), at the end of the flower garden lies the so-called Coffee Pond, a long narrow water feature that suggests a stream flowing into the park from under the Domineessingel; over the "stream" lies a chain bridge (see under 9). Then there is the Grotto Pond in the south near the Bieruma Oostingweg: a more or less round pond with two winding offshoots amidst a grotto-like world with deeply-set winding paths in "ravines", lined with stumps. Around the southern section of the deer enclosure lies a winding pond with a broad offshoot towards the orchard; finally there is the already-mentioned New Pond, which was dug only around 1890: a bean-shaped water feature with an offshoot. Apart from those already mentioned, the layout of Oranjestein has a number of other place names. Such as Third World, Stump Path and Jewry. For a more precise location of these elements, reference is made to the toponym map of the site (dated July 1991 and prepared by the Stichting Particuliere Historische Buitenplaatsen (PHB)). The park layout of Oranjestein is as it were framed by four avenues, all still traceable to the subdivision of the 17th-century Oranjewoud; one of them, the Oostlaan, forms an integral part of the complex and partially forms the eastern boundary; the other avenues are now public roads, but are nonetheless included within the protected complex as important structural carriers. All avenues are planted with single rows of oak; only in the Oostlaan are there also some American oaks and conifers. Within this avenue pattern, the park of Oranjestein possesses a landscape layout whose visual-spatial and architectural qualities are of a high standard; the western park strip consists to a large extent of the same layout as it was created under Roodbaard. The remaining parts of the park are very fine examples of a landscape-style park in which the unity of the layout is especially determined by the two sight lines from the house. Highly remarkable for the park of Oranjestein is that it appears much larger than is actually the case, and this is achieved within the boundaries of the park itself and not—as often is the case—through sight lines extending beyond the park. The use of poetic motifs and surprise elements makes the visitor feel as though they are in an Arcadian landscape; this effect is reinforced by the presence of many "follies", the scattered water features in an undulating small-scale landscape, and the very fine-meshed network of winding paths, which creates a sense of disorientation (wandering).

Valuation

PARK LAYOUT is of general importance:

- because of its age and development history;

- because of the high degree of integrity of the original Roodbaard layout;

- because of the interesting fact that the park was laid out in various phases and yet forms a unity;

- as an excellent example of the small-scale character and intimacy of a Roodbaard park;

- because of the visual and spatial coherence with the other components of the estate.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map