Rijksmonumentenregister · Netherlands

Sperata

Velp, Gelderland, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Woonhuis
Category: onroerend gebouwd
Built (approximately): 1830
Address: Stationsstraat 42, 6881 WB Velp (Rheden 25)
Place: Velp
Municipality: Rheden
Province: Gelderland
Country: Netherlands
Coordinates: 51.99421, 5.97811
Monument number: 519449

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

4 historical maps cover this location, the earliest the 1821 map "United Provinces." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

Inleiding

Deze voormalige FABRIKANTENVILLA met TUINHEK en SCHUURTJE is gelegen aan de Stationsstraat naast de tussen 1862 en 1865 aangelegde spoorlijn Arnhem - Zutphen. Het pand werd rond 1830 gebouwd en bestond toen uit één bouwlaag. De tweede bouwlaag moet er rond 1858-1860 opgezet zijn toen het pand een nieuwe bewoner kreeg in de persoon van de steenbakker en leerlooier Hendrikus Avelingh. De gebroeders Avelingh behoorden tot de eerste industrieëlen in de gemeente Rheden en bezaten sinds ca.1841 een steenfabriek. In 1851 waren hier reeds 30 mensen werkzaam. In later jaren werd het pand onder meer bewoond door de steenbakker Terwindt. Het pand heeft aan de voorzijde een voorplein met aan de straat een gietijzeren spijlenhek met draaiende delen. Aan de achterzijde van het pand bevindt zich een diepe achtertuin, grenzend aan de tuinen van de eveneens in deze jaren in opdracht van familie Avelingh gebouwde panden Hendrikus Avelinghstraat 1 en 3. In de tuin bevindt zich een kleine boomgaard. Links van het huis bevinden zich naast de spoorlijn enkele oude bomen (beuk, es, kastanje en eik). Waarschijnlijk werd in de jaren rond 1900 het huis aan de achterzijde uitgebreid, werden twee serres toegevoegd en kreeg het pand een hogere kap met aan de voorzijde een forse dakkapel. Het bijzondere interieur van het pand dat een groot aantal opmerkelijke tegelvloeren en betegelde lambrizeringen bevat uit de periode 1880-1920 is goed bewaard gebleven. Achter het pand bevindt zich nog een schuur, die waarschijnlijk uit de bouwtijd dateert, doch mogelijk in oorsprong ouder is en een restant vormt van een boerderij.

Omschrijving

Het pand in zijn huidige vorm heeft een rechthoekige plattegrond die aan de zijde van de rechter zijgevel twee maal inspringt en bezit twee bouwlagen. Het Is voorzien van een laag witte sierpleister. Het oorspronkelijk éénlaags pand werd rond 1860 voorzien van een verdieping en rond 1890 van enkele serres en aanbouwen aan de achterzijde. Het pand wordt aan de bovenzijde afgesloten met een afgeplat schilddak, belegd met gesmoorde Friese pannen. Aan de achterzijde is het dak verlengd. Op de achterschilden bevinden zich een tweetal schoorstenen. Onder de omlopende kroonlijst bevinden zich een bloktandlijst, een vlak gepleisterd fries en een architraaflijst. Het voorschild heeft aan weerszijden van het met een dakkapel verhoogd middenrisaliet een oeuil de boeuf met decoratieve omlijsting. Op het verlengde dakgedeelte aan de achterzijde bevindt zich een grote dakkapel. Onder de keuken bevindt zich een kelder.

De VOORGEVEL heeft een symmetrische indeling met drie traveeën. De middenas is risalerend en verhoogd met een rijk bewerkte dakkapel met twee smalle rondboogvensters met een stucomlijsting. Tussen beide vensters bevindt zich een pilaster. De dakkapel heeft een zadeldak en een rijk bewerkte windveer en makelaar. De voorgevel en het risaliet worden begrensd door pilasters over twee bouwlagen waarin verdiepte velden en cirkelvormige motieven. De voor- en de linkerzijgevel zijn op de verdiepingscheiding voorzien een geprofileerde cordonlijst. In het middenrisaliet bevindt zich op de begane grond een van een stucomlijsting voorzien ingangsportaal met een dubbele paneeldeur waarin smeedijzeren roosters. De deuren zijn verder voorzien van panelen aan de onderzijde en frontons met halfronde bovenlichten aan de bovenzijde. Boven de deuren een vast geprofileerd kalf en een bovenlicht met glas-in-loodvulling. Daarboven bevindt zich een niet oorspronkelijke luifel uit kunststof en ijzer met een balustrade-achtige bekroning. Aan weerszijden van de voordeuren bevindt zich op beide bouwlagen een 4-ruits raam met afgeronde bovenhoeken en persiennes waarvan de onderste delen verwijderbaar zijn. In de linkeras zijn de ramen uitgevoerd als stolpraam, in de rechteras als schuifraam. Het verdiepingvenster in het middenrisaliet is eveneens een 4-ruits schuifraam, echter zonder persiennes en met een geprofileerde stucomlijsting. Het raam heeft aan de bovenzijde een decoratief houten scherm. Alle vensters hebben houten vensterdorpels aan de onderzijde en een geprofileerde horizontale lijst aan de bovenzijde.

De brede LINKER ZIJGEVEL heeft links een grote houten serre met getoogde ramen en 8- en 10-ruits bovenlichten in geel kathedraalglas. De serre heeft een plat dak en een houten balustrade. Rechts van de serre bevinden zich twee 4-ruits stolpramen als in de voorgevel, met daartussen een blind verdiept liggend veld. Op de verdieping bevinden zich boven de serre een 4-ruits schuifraam en een schuifdeur met 2-ruits bovenlicht. Rechts hiervan twee 4-ruits stolpramen en een blind gevelveld. Ook hier hebben alle vensters persiennes.

De ACHTERGEVEL heeft rechts een breed risaliet dat rond 1890 moet zijn aangebracht. Het risaliet heeft een serre die nagenoeg identiek is aan die aan de linkerzijgevel. De serre heeft geen balkon. Een dubbele schuifdeur met panelen aan de onderzijde opent naar de tuin. Boven de serre bevindt zich op de verdieping een nieuw stolpraam. Het achterschild bevat een dakkapel met een zadeldak en een getoogd T-vormig schuifraam. Links van de serre is een smalle tweelaagse toiletuitbouw met plat dak aangebracht waarin zich twee smalle vensters bevinden. Links hiervan springt de gevel terug. De achtergevel van het hoofdblok bevat een 8-ruits raam met houten luiken. Een gedeelte van het raam is schuivend, het bovendeel is uitgevoerd als klapraam. Boven dit venster bevinden zich een balkon met een balustrade van gietijzeren druiveranken en een 6-ruits schuifraam. In de op deze gevel aansluitende zijgevel van de uitbouw bevinden zich een deur met 2-ruits bovenlicht en een nevenliggend 6-ruits vast raam. De verdieping heeft dezelfde indeling.

De RECHTER ZIJGEVEL van het oorspronkelijke gedeelte is blind. Rechts springt de gevel ter plaatse van de latere aanbouw iets terug en bevat deze op de verdieping een rondbogig trappenhuisvenster met glas-in-loodvulling. Daaronder een aanbouwtje met lessenaarsdak, Tuile du Nord pannen, een nieuwe deur en een 4-ruits raam. Rechts van dit aanbouwtje een 8-ruits raam met luiken als in de achtergevel en een 6-ruits schuifraam op de verdieping. Het pand is aan deze zijde onderkelderd.

Het bijzondere INTERIEUR heeft 18 kamers en is nagenoeg intact bewaard gebleven. Het dateert hoofdzakelijk uit de jaren 1880-1920, toen het pand verschillende wijzigingen onderging. In de gang. het trappenhuis en de keuken bevinden zich geheel intacte tegelwanden en vloeren in zeer verschillende motieven. De gang is voorzien van diverse soorten zogenaamde 'encaustic tiles' oftewel gefigureerde cementtegels. Deze tegels zijn mogelijk afkomstig van de Engelse firma 'Minton & co', doch zijn mogelijk ook afkomstig van Nederlandse of Belgische navolgers van de door dit bedrijf ontwikkelde tegels. De tegels zijn voorzien van motieven uit de Neo-Gotiek. De evenwijdig aan de trapleuning lopende tegelbeschildering in het trappenhuis zou ter plekke zijn aangebracht door de kunstenaar Labouchère, die o.a. voor De Porceleyne Fles in Delft ontwierp. Tegels met hetzelfde motief bevinden zich eveneens in de gang als lambrizering. De tegels vormen een fraai voorbeeld van Nieuwe Kunst, de Nederlandse variant van de Art Nouveau of Jugendstil. Eveneens opvallend zijn de in een soort Art-Deco stijl uitgevoerde faïence-tegelwanden in het tochtportaal en de volledig met eenvoudige Delfts blauwtinten betegelde keuken. De keuken bezit tevens nog originele kasten en een pomp. In het interieur bevinden zich verder onder meer twee originele houten tochtportalen met ramen en bovenlichten in geëtst glas met Art Nouveaumotieven, een in Neo-Renaissancestijl uitgevoerde trap met smeedijzeren balusters, betengelde wanden, gietijzeren radiatoren met bloemmotieven, houten vloeren, stucplafonds, paneeldeuren en schouwen, smeedwerk, ect. Op de verdieping en de zolder bevinden zich originele behangresten met bloemmotieven.

In de achtertuin van het huis bevindt zich een langgerekt éénlaags SCHUURTJE. Het is gemetseld in kruisverband en heeft een verhoogd gedeelte. Het is gedekt met een in hoogte verspringend zadeldak met gesmoorde Hollandse pannen. Het linkerdeel werd gebruikt als koetshuis en heeft aan de korte kant een beschoten geveltop en houten deuren. De korte gevel aan de zijde van de Stationsweg heeft een vernieuwde houten garagedeur. De lange tuinzijde heeft een halfrond stalvenster, een getoogde deur, een getoogd 6-ruits stalvenster en een klein rechthoekig venster.

Het perceel wordt van de straat gescheidendoor een gietijzeren spijlenhek met draaiende delen.

Waardering

VILLA in eclectische trant met TUINHEK en SCHUUR.

Architectuurhistorische waarden:

- De villa is van belang omwille van de hoogwaardige esthetische kwaltiteiten van het ontwerp, de gaaf bewaarde hoofdvorm, de detaillering en het bijzondere materiaalgebruik zoals de diverse betegelwanden en vloeren in het interieur.

- De villa vormt een voorbeeld van een historisch gegroeid huis dat in de huidige vorm een goed voorbeeld vormt van de stijl van het Eclecticisme uit het derde kwart van de negentiende eeuw met enige latere toevoegingen.

- De villa bezit een nagenoeg geheel intact en zeldzaam interieur. Het pand bezit een der rijkste en best bewaarde interieurs in de gemeente Rheden uit de jaren 1850-1940, waarbij het bijzondere vooral gelegen is in de aanwezigheid van aanzienlijke aantallen in verschillende stijlen ontworpen en verschillende kleuren ontworpen tegelvloeren en wanden.

Stedebouwkundige waarden: - De villa is van belang als onderdeel van villabebouwing aan de Stationsstraat te Velp. Als zodanig is er sprake van een ensemblewaarde die nog versterkt door de villabebouwing in de tegenoverliggende Kastanjelaan en Kerkstraat. De villa heeft tevens een ensemblewaarde met de eveneens voor leden van de familie Avelingh gebouwde villa's aan de H. Avelinghstraat 1 en 3. Vanwege de ligging in de zichtas van de Kerkstraat en het Stationsplein alsmede de ligging aan de spoorwegovergang is er ook sprake van een situeringswaarde. Het pand is bijzondere betekenis voor het aanzien van het dorp Velp.

Cultuurhistorische waarden:

- Deze voormalige fabrikantenvilla is van belang als herkenbaar element uit een maatschappelijk ontwikkeling. De in opdracht van de familie Avelingh verbouwde villa vormt een goed voorbeeld van de huisvesting van deze nieuwe kapitaalkrachtige elite die zich bij voorkeur vestigde in kapitale villa's buiten de stad in een omgeving met veel natuurschoon. Goede verbindingen met de stad. zoals in dit geval Arnhem, en het westen van het land waren echter wel een vereiste. Deze nieuwe bevolkingsgroep droeg ertoe bij dat het aanzien van het dorp Velp alsmede de sociale gelaagdheid van de bevolking sterk veranderde.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

Introduction

This former MANUFACTURER'S VILLA with GARDEN GATE and SHED is situated on the Stationsstraat next to the railway line Arnhem - Zutphen laid out between 1862 and 1865. The building was constructed around 1830 and then consisted of one storey. The second storey must have been added around 1858-1860 when the building received a new occupant in the person of the brick maker and tanner Hendrikus Avelingh. The Avelingh brothers belonged to the first industrialists in the municipality of Rheden and had owned a brick factory since circa 1841. In 1851 already 30 people were employed here. In later years the building was occupied among others by the brick maker Terwindt. The building has a forecourt on the front side with a cast-iron railing gate with revolving parts at the street. On the rear side of the building there is a deep back garden, bordering the gardens of the buildings also built on behalf of the Avelingh family in these years at Hendrikus Avelinghstraat 1 and 3. In the garden there is a small orchard. To the left of the house next to the railway line there are some old trees (beech, ash, chestnut and oak). Probably around 1900 the house was extended on the rear side, two greenhouses were added and the building received a higher roof with a substantial roof dormer on the front side. The special interior of the building containing a large number of remarkable tiled floors and tiled wainscotting from the period 1880-1920 has been well preserved. Behind the building there is still a shed, which probably dates from the time of construction, but possibly is older in origin and forms a remnant of a farmhouse.

Description

The building in its current form has a rectangular floor plan which indents twice on the side of the right gable wall and has two storeys. It is provided with a low white decorative plaster. The originally single-storey building was provided with a floor around 1860 and around 1890 with some greenhouses and extensions on the rear side. The building is terminated at the top with a hipped roof, covered with smoked Friesian tiles. On the rear roof slopes there are two chimneys. Below the encircling cornice there is a block-tooth moulding, a flat plastered frieze and an architrave moulding. The front roof slope has on either side of the raised central risalit provided with a roof dormer an oculus with decorative frame. On the extended roof section on the rear side there is a large roof dormer. Below the kitchen there is a cellar.

The FRONT FACADE has a symmetrical arrangement with three bays. The central axis is risalited and raised with a richly worked roof dormer with two narrow round-arched windows with stucco frame. Between both windows there is a pilaster. The roof dormer has a gabled roof and richly worked wind vane and brace. The front facade and the risalit are bounded by pilasters over two storeys in which recessed fields and circular motifs. The front and left gable walls are provided on the storey division with a profiled cordon moulding. In the central risalit there is on the ground floor an entrance portal provided with a stucco frame with a double panel door in which wrought-iron grilles. The doors are further provided with panels on the lower side and pediments with semi-circular fanlights on the upper side. Above the doors a fixed profiled calf and a fanlight with leaded glass infill. Above this there is a non-original canopy of synthetic material and iron with a balustrade-like crown. On either side of the front doors there is on both storeys a 4-pane window with rounded upper corners and blinds of which the lower parts are removable. In the left axis the windows are executed as sash windows, in the right axis as sliding windows. The storey window in the central risalit is likewise a 4-pane sliding window, however without blinds and with a profiled stucco frame. The window has a decorative wooden screen on the upper side. All windows have wooden window sills on the lower side and a profiled horizontal moulding on the upper side.

The broad LEFT GABLE WALL has on the left a large wooden greenhouse with arched windows and 8- and 10-pane fanlights in yellow cathedral glass. The greenhouse has a flat roof and a wooden balustrade. To the right of the greenhouse there are two 4-pane sash windows as on the front facade, with between them a blind recessed field. On the storey above the greenhouse there is a 4-pane sliding window and a sliding door with 2-pane fanlight. To the right of this two 4-pane sash windows and a blind facade field. Here too all windows have blinds.

The REAR FACADE has on the right a broad risalit which must have been added around 1890. The risalit has a greenhouse which is almost identical to that on the left gable wall. The greenhouse has no balcony. A double sliding door with panels on the lower side opens onto the garden. Above the greenhouse on the storey there is a new sash window. The rear roof slope contains a roof dormer with a gabled roof and an arched T-shaped sliding window. To the left of the greenhouse a narrow two-storey lavatory extension with flat roof has been added in which there are two narrow windows. To the left of this the facade recesses. The rear facade of the main block contains an 8-pane window with wooden shutters. Part of the window is sliding, the upper part is executed as a hopper window. Above this window there is a balcony with a balustrade of cast-iron grapevine scrolls and a 6-pane sliding window. In the gable wall of the extension adjoining on this facade there are a door with 2-pane fanlight and an adjacent 6-pane fixed window. The storey has the same arrangement.

The RIGHT GABLE WALL of the original section is blind. On the right the facade recesses at the location of the later extension and contains on the storey a round-arched staircase window with leaded glass infill. Below it a small extension with lean-to roof, Tuile du Nord tiles, a new door and a 4-pane window. To the right of this extension an 8-pane window with shutters as on the rear facade and a 6-pane sliding window on the storey. The building is cellared on this side.

The special INTERIOR has 18 rooms and has been preserved almost intact. It dates mainly from the years 1880-1920, when the building underwent various alterations. In the hall, the staircase and the kitchen there are completely intact tile walls and floors in very different motifs. The hall is provided with various types of so-called 'encaustic tiles' or figured cement tiles. These tiles are possibly from the English firm 'Minton & co', but are possibly also from Dutch or Belgian followers of the tiles developed by this company. The tiles are provided with motifs from the Neo-Gothic. The tile decoration in the staircase running parallel to the stair rail would have been applied on site by the artist Labouchère, who among others designed for De Porceleyne Fles in Delft. Tiles with the same motif are also found in the hall as wainscotting. The tiles form a fine example of Nieuwe Kunst, the Dutch variant of Art Nouveau or Jugendstil. Also striking are the faience tile walls executed in a sort of Art Deco style in the draught lobby and the kitchen completely tiled with simple Delft blue tones. The kitchen also still has original cupboards and a pump. In the interior there are furthermore among others two original wooden draught lobbies with windows and fanlights in etched glass with Art Nouveau motifs, a staircase executed in Neo-Renaissance style with wrought-iron balusters, tiled walls, cast-iron radiators with floral motifs, wooden floors, stucco ceilings, panel doors and fireplaces, wrought ironwork, etc. On the storey and loft there are original wallpaper remnants with floral motifs.

In the back garden of the house there is an elongated single-storey SHED. It is laid in cross bond and has a raised section. It is covered with a height-stepped gabled roof with smoked Dutch tiles. The left section was used as a coach house and has a boarded gable top on the short side and wooden doors. The short gable on the Stationsweg side has a renewed wooden garage door. The long garden side has a semi-circular stable window, an arched door, an arched 6-pane stable window and a small rectangular window.

The plot is separated from the street by a cast-iron railing gate with revolving parts.

Valuation

VILLA in eclectic style with GARDEN GATE and SHED.

Architectural-historical values:

- The villa is of importance on account of the high-quality aesthetic qualities of the design, the well-preserved main form, the detailing and the special material use such as the various tiled walls and floors in the interior.

- The villa forms an example of a historically grown building which in its current form is a good example of the style of Eclecticism from the third quarter of the nineteenth century with some later additions.

- The villa possesses an almost completely intact and rare interior. The building possesses one of the richest and best preserved interiors in the municipality of Rheden from the years 1850-1940, whereby the special aspect lies especially in the presence of considerable numbers of tiled floors and walls designed in different styles and different colours.

Urban design values:

- The villa is of importance as part of villa development on the Stationsstraat in Velp. As such there is a matter of ensemble value which is further strengthened by the villa development in the opposite Kastanjelaan and Kerkstraat. The villa also has an ensemble value with the villas also built for members of the Avelingh family at H. Avelinghstraat 1 and 3. On account of the location in the sight line of the Kerkstraat and the Stationsplein as well as the location at the railway level crossing there is also a matter of siting value. The building is of special significance for the appearance of the village of Velp.

Cultural-historical values:

- This former manufacturer's villa is of importance as a recognisable element from a social development. The villa remodelled on behalf of the Avelingh family forms a good example of the housing of this new wealthy elite which preferred to establish itself in substantial villas outside the city in an environment with much natural beauty. Good connections with the city, such as in this case Arnhem, and the west of the country were however a requirement. This new population group contributed to the fact that the appearance of the village of Velp as well as the social stratification of the population changed greatly.

Nearby in the register

Woonhuis, Hendrikus Avelinghstraat 1Woonhuisunder 1 mi
Woonhuis, Hendrikus Avelinghstraat 3Woonhuisunder 1 mi
Priëel, Hendrikus Avelinghstraat bij 3Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Laboratorium, Hendrikus Avelinghstraat bij 3Onderwijs en wetenschapunder 1 mi

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Woonhuis in Gelderland All Province Gelderland records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map