Rijksmonumentenregister · Netherlands
Café Laros
Velp, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Horeca
- Function
- Café
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1825 - 1850
- Address
- Jeruzalem 23, 6881 JK Velp (Rheden 25)
- Place
- Velp
- Municipality
- Rheden
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.99920, 5.97279
- Monument number
- 519420
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1817 map "Holland." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Dit aan de straat genaamd Jeruzalem vrijgelegen WOONHUIS met voormalig CAFE dateert vermoedelijk uit het tweede kwart van de 19de eeuw en is in traditionele trant gebouwd. De voortuin wordt deels omgeven door een ijzeren spijlenHEK, links achter het pand een SCHUURTJE en in de achtertuin een PRIEEL. De oorsprong van het huis is mogelijk de wildkelder van het voormalige huis Overbeek. Een onder het pand gelegen kelder met tongewelf die van bijzonder dikke muren voorzien is zou naar verluidt de betreffende wildkelder zijn. De voormalige buurtschap Jeruzalem werd genoemd naar een gelijknamige hofstede en bestond oorspronkelijk uit enkele boerderijen, een paar papiermolens, een wasserij en enkele arbeiderswoningen. Als straatnaam komt de naam Jeruzalem het eerst voor in het adresboekje van 1860. Het nog steeds bijzondere gebied wordt doorsneden door de smalle Rozendaalse beek waaraan zich vroeger de papiermolens bevonden.
De functie van het pand in de tweede helft van de 19de eeuw is onbekend maar mogelijk was er toen reeds een uitspanning gevestigd. Rond de eeuwisseling werd het pand verbouwd en uitgebreid. Bij deze verbouwing werden het nu nog aanwezige cafeinterieur met zgn. herenkamer aangebracht alsmede de ruime veranda aan de straatzijde. Het caféinterieur (in het bijzonder de herenkamer) alsmede de dakkapellen vertonen invloeden van de Neo-Renaissancestijl. Het pand heeft een diepe achtertuin en een smalle voor- en zijtuin. In de achtertuin bevinden zich een oude walnotenboom.
Omschrijving
Het pand in zijn huidige vorm is gebouwd op een nagenoeg L-vormige plattegrond met aan de achterzijde enige aanbouwen. Het pand heeft één bouwlaag en een zolderverdieping en is opgetrokken in baksteen waarbij alle gevels met uitzondering van de voorgevel gepleisterd zijn. De voorgevel heeft schoon metselwerk in kruisverband. Het afgeplatte schilddak is gedekt met gesmoorde verbeterde Hollandse pannen. Op het dak bevindt zich een bakstenen recent vernieuwde schoorsteen. In het dakschild boven de voorgevel bevinden zich twee dakkapellen in Neo-Renaissancestijl met een pilasteromlijsting met diamantkoppen afgesloten door een frontonlijst en voorzien van vierruits stolpramen. Het pand heeft een omlopende gepleisterde plint. De gevels worden afgesloten door een een geprofileerde bakgoot. De voorgevel wordt beëindigd door een bloktandlijst, een vlak fries en een geprofileerde bakgoot.
De asymmetrisch ingedeelde VOORGEVEL heeft links een ca. 1937 aangebrachte driezijdige rechtgesloten erker. In iedere zijde bevindt zich een enkelruits raam met een bovenlicht met glas in lood. Voor het overige deel van de gevel bevindt zich een veranda die tot het voormalige café behoort. Deze veranda heeft een licht hellend dak met een gesneden daklijst en gesneden stijlen. De veranda heeft aan de korte zijden wandjes van houten rabatdelen. Halverwege de veranda bevindt zich een half zo hoog houten scheidingswandje. In de gevel bevinden zich van links naar rechts: een paneeldeur gedecoreerd met diamantkoppen en voorzien van twee ruiten en een enkelruits bovenlicht, een groot venster met een tweeruits schuifraam met twee tweeruits bovenlichten, een paneeldeur gedecoreerd met diamantkoppen en voorzien van twee ruiten en een enkelruits bovenlicht en een groot venster met een tweeruits schuifraam met twee tweeruits bovenlichten.
Uiterst links in de LINKER ZIJGEVEL bevindt zich een vernieuwd raam. Hiernaast bevinden zich een vierruits stolpraam en een vierruits schuifraam. Rechts hiervan bevindt zich een opgeklampte deur met een tweeruits bovenlicht. Uiterst rechts bevindt zich een mogelijk bij de verbouwing van 1937 aangebracht venster met een kruiskozijn met twee draairamen in de ondervakken en enkelruits ramen in de bovenvakken.
In het midden van de ACHTERGEVEL bevinden zich dubbele deuren met aan weerszijden een zesruits schuifraam.
De RECHTER ZIJGEVEL heeft rechts een zesruits raam en in de aanbouw een aantal vensters van verschillend formaat.
Het pand bevat een nagenoeg gaaf bewaard waardevol en voor de gemeente Rheden uniek cafeINTERIEUR met inventaris uit ca. 1900. Hiertoe behoren o.a. een tapkast, een vitrinekast, een fraaie porceleinen bierpomp alsmede stoelen die mogelijk door de firma Thonet gemaakt zijn. De wanden van het café zijn voorzien van een met behulp van sjablonen geschilderd fries dat invloeden van de Jugendstil vertoont. Bijzonder is de rechts achter het café gelegen zogenaamde herenkamer die van een betinmmering in Neo-Renaissancestijl is voorzien en middels schuifdeuren met het café verbonden is. Verder zijn er op de begane grond o.a. een aantal bedsteden bewaard gebleven, een houten schoorsteenmantel, een vloer met zwarte estrikken, een tochtdeur met gekleurd glas en een eenvoudige steektrap naar de zolderverdieping. De zolderverdieping bevat een kamer met een vijftal houten panelen met naieve olieverfschilderingen gesigneerd door A.A. Laros en daterend van 1914. Tot de voorstellingen behoren o.a. een gezicht op Velp, een gezicht op Jeruzalem en een rivierlandschap met een veerpont. Het pand is onderkelderd en heeft meerdere kelders waaronder een kelder met een gedrukt tongewelf.
Aan de straatzijde, in het verlengde van de oostgevel en op de erfscheiding aan de westzijde bevindt zich een ijzeren spijlenHEK waarin zich aan de straatzijde een enkelvoudig draaihekje bevindt.
Links achter het pand staat een op rechthoekige plattegrond gebouwd, vermoedelijk laat negentiende eeuws in twee fasen tot stand gekomen, gepleisterd SCHUURTJE. Het eenlaags schuurtje is voorzien van een met gesmoorde oud-Hollandse pannen belegd zadeldak met de nok haaks op de weg. De beide topgevels worden afgesloten door windveren. De voorgevel bezit een venster met een tweeruits raam. De linker zijgevel heeft rechts een klein rechthoekig raampje. De achtergevel was oorspronkelijk voorzien van twee varkensdeurtjes en heeft nu een klein rechthoekig raampje. In de rechter zijgevel bevinden zich twee rechtgesloten opgeklampte deuren. Rechts in de gevel bevindt zich een rechtgesloten venster met een tweeruits raam. In het interieur bevinden zich onder meer twee eenvoudige WC's.
In de diepe achtertuin staat een op een zeshoekge plattegrond gebouwd, mogelijk uit de jaren twintig van de twintigste eeuw daterend houten PRIEEL onder een eveneens zeszijdig tentdakje. Het prieel is samengesteld uit een stijl- en regelwerk ingevuld met verticaal geplaatste houten delen, diverse raamvormen (vier- en zesruits) en aan de voorzijde in oorsprong dubbele paneeldeuren met twee glasruiten (waaarvan een deur is verdwenen).
Waardering
Voormalig CAFE annex WOONHUIS met HEK, SCHUURTJE en PRIEEL.
Architectuurhistorische waarden:
- Het pand met bijgebouwen is van belang omwille van de gaaf bewaarde hoofdvorm, de opvallende detaillering en het materiaalgebruik; opvallend is de fraaie veranda aan de voorzijde. Het pand behoort tot de oudste bebouwing van de voormalige buurtschap Jeruzalem.
- Het is van belang vanwege meerdere bijzondere en zeldzame interieuronderdelen. Met name het van rond de eeuwisseling daterende caféinterieur met inventaris en de in Neo-Renaissancestijl uitgevoerde herenkamer alsmede de genoemde wandschilderingen op de zolderverdieping zijn van bijzonder belang.
Stedenbouwkundige waarden:
- Het pand is van belang vanwege de beeldbepalende ligging ligging in de zichtas van de weg gezien vanaf de brug over de Rozendaalse beek.
- Het pand vormt een belangrijk onderdeel van de waardevolle voornamelijk uit de periode 1825-1910 daterende villa- en woonhuisbebouwing van de voormalige buurtschap Jeruzalem en heeft als zodanig een ensemblewaarde. Dit deel van Velp heeft zijn oorspronkelijke karakter bijzonder goed bewaard. Het nog steeds bijzondere gebied wordt doorsneden door de Rozendaalse beek waaraan zich vroeger de papiermolens bevonden.
Cultuurhistorische waarden:
- Het pand heeft een hoge typologische waarde als een, met name voor wat betreft het interieur, uitzonderlijk goed bewaard en zeldzaam voorbeeld van een dorpscafé en uitspanning uit de jaren rond 1900. Als voormalig ontmoetingspunt voor de bevolking van Velp herinnert dit pand nog aan het dorpsleven in Velp en in het bijzonder in de buurtschap Jeruzalem in deze periode.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
This detached DWELLING HOUSE with former CAFE situated on the street named Jeruzalem dates presumed from the second quarter of the 19th century and is built in traditional style. The front garden is partly surrounded by an iron railing FENCE, to the left behind the building a SHED and in the back garden a SUMMERHOUSE. The origin of the house is possibly the game larder of the former house Overbeek. A cellar situated beneath the building with a barrel vault and provided with particularly thick walls is reportedly the said game larder. The former hamlet Jeruzalem was named after an identically named homestead and originally consisted of a few farmhouses, a couple of paper mills, a laundry and some workers' dwellings. As a street name the name Jeruzalem first appears in the address book of 1860. The still distinctive area is traversed by the narrow Rozendaalse brook to which the paper mills were formerly situated.
The function of the building in the second half of the 19th century is unknown but it is possible that an inn was already established there by then. Around the turn of the century the building was remodelled and extended. During this remodelling the now still present cafe interior with so-called gentlemen's room was installed as well as the spacious veranda on the street side. The cafe interior (particularly the gentlemen's room) and the roof dormers show influences of the Neo-Renaissance style. The building has a deep back garden and a narrow front and side garden. In the back garden there is an old walnut tree.
Description
The building in its present form is built on a nearly L-shaped floor plan with some extensions at the rear. The building has one storey and an attic storey and is constructed in brick with all facades except the front facade plastered. The front facade has fair-faced brickwork in cross bond. The flattened hipped roof is covered with dampened improved Dutch tiles. On the roof there is a brick chimney recently renewed. In the roof slope above the front facade there are two roof dormers in Neo-Renaissance style with a pilaster frame with diamond-pointed heads closed off by a pediment frame and provided with four-pane roof dormers. The building has a continuous plastered plinth. The facades are finished off by a moulded brick gutter. The front facade is terminated by a denticulated frieze, a flat frieze and a moulded brick gutter.
The asymmetrically arranged FRONT FACADE has on the left a three-sided closed bay added circa 1937. In each side there is a single-pane window with a fanlight with leaded glass. For the remainder of the facade there is a veranda which belongs to the former cafe. This veranda has a slightly pitched roof with a carved soffit and carved posts. The veranda has on the short sides wooden rabat panels. Halfway along the veranda there is a wooden partition panel half as high. In the facade there are from left to right: a panelled door decorated with diamond points and provided with two panes and a single-pane fanlight, a large window with a two-pane sash window with two two-pane fanlights, a panelled door decorated with diamond points and provided with two panes and a single-pane fanlight and a large window with a two-pane sash window with two two-pane fanlights.
At the far left of the LEFT SIDE FACADE there is a renewed window. Next to it there is a four-pane roof dormer and a four-pane sash window. To the right of this there is a clamped door with a two-pane fanlight. At the far right there is a window possibly added at the 1937 remodelling with a cross window with two opening sashes in the lower panels and single-pane windows in the upper panels.
In the centre of the REAR FACADE there are double doors with on either side a six-pane sash window.
The RIGHT SIDE FACADE has on the right a six-pane window and in the extension a number of windows of various sizes.
The building contains a nearly intact preserved valuable and for the municipality of Rheden unique cafe INTERIOR with furnishings from circa 1900. These include amongst others a bar counter, a display cabinet, a fine porcelain beer pump as well as chairs possibly made by the Thonet company. The walls of the cafe are provided with a frieze painted with the aid of stencils showing influences of the Jugendstil. Particularly distinctive is the so-called gentlemen's room situated to the right behind the cafe which is provided with woodwork in Neo-Renaissance style and connected to the cafe by means of sliding doors. Furthermore there are on the ground floor amongst others a number of box beds preserved, a wooden chimney-piece, a floor with black terrazzo, a draught door with coloured glass and a simple stairs leading to the attic storey. The attic storey contains a room with five wooden panels with naive oil paintings signed by A.A. Laros and dating from 1914. The depictions include amongst others a view of Velp, a view of Jeruzalem and a river landscape with a ferry. The building is cellarage and has several cellars including a cellar with a vault in barrel form.
On the street side, in line with the east facade and on the boundary fence on the west side there is an iron railing FENCE in which on the street side there is a single swing gate.
To the left behind the building stands a SHED built on a rectangular floor plan, presumed constructed in the late nineteenth century in two phases, plastered. The single-storey shed is provided with a gabled roof laid with dampened old-Dutch tiles with the ridge perpendicular to the road. Both gable ends are finished off by wind braces. The front facade has a window with a two-pane window. The left side facade has on the right a small rectangular little window. The rear facade was originally provided with two pig doors and now has a small rectangular little window. In the right side facade there are two closed clamped doors. On the right of the facade there is a closed window with a two-pane window. In the interior there are amongst others two simple WC's.
In the deep back garden stands a SUMMERHOUSE built on a hexagonal floor plan, possibly dating from the nineteen-twenties, wooden with an equally six-sided tent roof. The summerhouse is composed of a post-and-rail framework filled with vertically placed wooden parts, various window forms (four- and six-pane) and on the front side originally double panelled doors with two glass panes (of which one door is missing).
Valuation
Former CAFE adjoined to DWELLING HOUSE with FENCE, SHED and SUMMERHOUSE.
Architectural-historical values:
- The building with outbuildings is of importance because of the well-preserved main form, the striking detailing and the use of materials; striking is the fine veranda on the front side. The building is among the oldest built structures of the former hamlet Jeruzalem.
- It is of importance because of multiple special and rare interior components. In particular the cafe interior with furnishings dating from around the turn of the century and the gentlemen's room executed in Neo-Renaissance style as well as the aforementioned wall paintings on the attic storey are of particular importance.
Urban planning values:
- The building is of importance because of its distinctive location in the sightline of the road seen from the bridge over the Rozendaalse brook.
- The building forms an important part of the valuable villa and dwelling house development of the former hamlet Jeruzalem dating predominantly from the period 1825-1910 and as such has ensemble value. This part of Velp has preserved its original character particularly well. The still distinctive area is traversed by the Rozendaalse brook to which the paper mills were formerly situated.
Cultural-historical values:
- The building has a high typological value as an exceptionally well-preserved and rare example, particularly with regard to its interior, of a village cafe and inn from around the year 1900. As a former meeting place for the population of Velp this building still recalls village life in Velp and in particular in the hamlet Jeruzalem in this period.
Nearby in the register
- BethaniëWoonhuisunder 1 mi
- De WartburgWoonhuisunder 1 mi
- VijverbergWoonhuisunder 1 mi
- MaliehoeveWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.