Rijksmonumentenregister · Netherlands
Passage Zuidpoort
Breda, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Winkel
- Function
- Winkelcentrum
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1934 - 1939
- Address
- Passage Zuidpoort 2, 4811 NT Breda (and others)
- Place
- Breda
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.58240, 4.77765
- Monument number
- 519023
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamHistorical map archives, georeferenced via Allmaps
3 historical maps cover this location, the earliest the 1924 map "Topographische kaart van Breda en omstreken / Topographische Inrichting ; samengest. naar de gegevens van de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Tussen de oostelijke zijde van de Nieuwe Ginnekenstraat en de Dr. van Mierlostraat is de WINKELPASSAGE met 32 BOVENWONINGEN, genaamd 'Passage Zuidpoort' gesitueerd. Daar in de negentiende-eeuwse uitleg ter plaatse van de Nieuwe Ginnekenstraat maar weinig ruimte was gereserveerd voor de vestiging van winkels, werd door de gemeente Breda in 1932 een plan getekend voor de vestiging van een passage met woningen tussen de genoemde straat en de Vierwindenlaan. De uitvoering vond plaats in twee fasen: in 1934-'35 werd naar een versoberd ontwerp van H. Venkel de eigenlijke passage met bovenwoningen door de Bredase aannemer Van Poppel gebouwd, terwijl in 1935-'36 en 1937-'39 aan de nieuwe Dr. van Mierlostraat nog eens 72 woningen werden gerealiseerd.
Binnen de bescherming valt uitsluitend de fase uit 1934-'35: de eigenlijke passage met bovenwoningen. Het object is soberder dan gepland uitgevoerd, in een stijl met elementen van het Functionalisme; representatieve gevels, zoals aan de Nieuwe Ginnekenstraat, getuigen echter van invloeden van de Interbellum-stijl. Sedert de oplevering zijn slechts spaarzaam moderniseringen doorgevoerd, onder meer aan de ramen. In de winkelpassage zijn in 1980 lichtbalken aangebracht aan de bovenzijde van de puien.
Omschrijving
Het object heeft een rechthoekige plattegrond en telt drie bouwlagen, gedeeltelijk gedekt door plat dak met een lichtkap, gedeeltelijk door een zadeldak met verbeterde Hollandse pannen (zijde Nieuwe Ginnekenstraat en Dr. van Mierlostraat).
Het complex heeft een volledig gewapend-betonnen skelet met balkenvloer. Het skelet is het duidelijkste zichtbaar in de over de volle breedte van de voorgevel doorlopende, hoge betonnen balk, die ter plekke van de ingang van de passage getrapt verjongt. De centrale, over de volle hoogte van het pand open vide wordt overdekt door een beglaasde lichtkap, samengesteld uit vakwerkspanten met gordingen. De buitenmuren van het object zijn opgetrokken in baksteen; de binnenwanden zijn gepleisterd.
De voorgevel heeft een begane grond met brede toegang tot de achterliggende binnenstraat, in beton getrapt overspannen, met aan weerszijden de etalages van twee winkels. Ter weerszijden van de etalageruiten (met glas-in-lood in de bovenlichten) zijn de opgeklampte deuren van de opgangen naar de voorste bovenwoningen, waarboven bronzen lantaarns. Zowel lantaarns, deuren als de bovenlichten van de etalages vertonen invloeden van de Art Déco stijl. De eerste en tweede etage zijn opgetrokken in schoon metselwerk en hebben een symmetrische opzet met drie tweelaagse erkers, waarvan de middelste, boven de toegang, de breedste is. De samengestelde vensters met deels vereenvoudigde indeling hebben betonnen lateien en lopen over de volle breedte en diepte van de erker door. De gevel wordt afgesloten door het forse overstek van het dak. Op het dak drie dakkapellen, waarvan de middelste met zadeldak en puntgevel.
Achter de voorgevel versmalt de passage zich door de inspringende, convexe, in houten kozijnen gevatte etalageruiten van de aangrenzende winkels. Ook de uitgang heeft een dergelijke aanleg. De houten puien van de twaalf winkels, zes aan elke zijde van de straat, zijn grotendeels in oorspronkelijke staat. Opvallend detail is de over de volle diepte van het gebouw doorlopende strook bovenlichten, waarvan een gedeelte nog de oorspronkelijke beglazing bevat. Tussen de winkels zijn de toegangsdeuren naar de bovenhuizen aangebracht. Deze oorspronkelijke deuren hebben nog deels hun deur- en belknoppen en zijn voorzien van rondlichten, waarin een ornamentale glas-in-lood vulling naar een ontwerp van P. Thorn Prikker. In de gesloten wand boven de winkelpuien zijn vensters van bovenhuizen aangebracht, in samenstelling deels gelijk aan die van de voorgevel, deels kruisvensters. Alle vensters zijn nog voorzien van de oorspronkelijke schuiframen en de bovenlichten met glas-in-lood. De binnenstraat heeft een eenvoudige tegelvloer met geblokt randmotief.
Bijzonder zijn de polychrome, figuratieve muurschilderingen van J. Strübe, op de kopse binnengevels van de vide. Aan de zijde van de Nieuwe Ginnekenstraat is onder de titel "De Welvaart, 1935", het Spanjaardsgat geschilderd, waar het schip De Welvaart aankomt, toegejuicht door ter linkerzijde de burgerij, en ter rechterzijde de notabelen van Breda. Op de andere kopse gevel staan onder de titel: "Geloof, schoonheid, werklust.... welvaart", drie vrouwen afgebeeld, die fluitspelen en fruit aanbieden. Naast het Bredase stadswapen is ook de Nederlandse vlag afgebeeld.
In de achtergevel heeft de passage een van de voorgevel afwijkende ingang. Ter plaatse is het betonskelet zichtbaar, waarvan de kolommen gedeeltelijk zijn bekleed met natuursteen. De achter- en gedeeltelijk ingesloten zijgevels zijn van baksteen, sober van uitvoering, en voorzien van samengestelde vensters en, in de zijgevels, deuren.
De drie- en vierkamerwoningen rond de hof hebben over het algemeen nog de oorspronkelijke inrichting en detaillering, waarin onder meer van belang de glad gestucte plafonds en muren, paneeldeuren met geprofileerde houten lijsten, en in enkele woningen nog de schouw in Art Déco stijl.
Waardering
Het object is van algemeen belang. Het heeft cultuurhistorische waarden: het is van belang als uitdrukking van de sociaal-economische ontwikkeling van Breda in de periode tussen de wereldoorlogen; het is van belang als uitdrukking van de typologische ontwikkeling van de winkelpassage in het interbellum. Het object heeft architectuurhistorische waarden: het is van belang voor de geschiedenis van de architectuur en de bouwtechniek in beton; het is van belang wegens het bijzondere materiaalgebruik en de sobere maar verzorgde ornamentiek. Het object heeft ensemblewaarden: het heeft bijzondere betekenis wegens de voorzieningen en de wijze van inrichting van de passage.
Gaafheid/herkenbaarheid: het object is van belang wegens de architectonische gaafheid van ex- en interieur.
Zeldzaamheid: het object is als voorbeeld van de twintigste-eeuwse herleving van het bouwtype passage betrekkelijk zeldzaam.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Between the eastern side of the Nieuwe Ginnekenstraat and the Dr. van Mierlostraat is situated the SHOPPING PASSAGE with 32 FLATS ABOVE, named 'Passage Zuidpoort'. Since in the nineteenth-century development at the location of the Nieuwe Ginnekenstraat little space had been reserved for the establishment of shops, the municipality of Breda drew up a plan in 1932 for the establishment of a passage with dwellings between the aforementioned street and the Vierwindenlaan. Execution took place in two phases: in 1934-'35 the actual passage with flats was built to a simplified design by H. Venkel by the Breda contractor Van Poppel, while in 1935-'36 and 1937-'39 a further 72 dwellings were realised on the new Dr. van Mierlostraat.
The protection covers only the phase from 1934-'35: the actual passage with flats. The object was executed more soberly than planned, in a style with elements of Functionalism; representative facades, such as on the Nieuwe Ginnekenstraat, however, bear witness to influences of the Interbellum style. Since completion, only sparse modernisations have been carried out, including to the windows. In the shopping passage light strips were installed in 1980 at the top of the shop fronts.
Description
The object has a rectangular plan and comprises three storeys, partly covered by a flat roof with a skylight, partly by a gabled roof with improved Dutch tiles (side of Nieuwe Ginnekenstraat and Dr. van Mierlostraat).
The complex has a fully reinforced concrete skeleton with beam floors. The skeleton is most clearly visible in the high concrete beam running across the full width of the front facade, which tapers in steps at the entrance to the passage. The central, full-height open void is covered by a glazed skylight, composed of trussed rafters with purlins. The external walls of the object are built in brick; the internal walls are plastered.
The front facade has a ground floor with wide access to the rear inner street, spanned with stepped concrete, with shop display windows on either side. On either side of the display windows (with leaded glass in the fanlights) are the affixed doors to the entrances to the front flats, above which are bronze lanterns. Both lanterns, doors and fanlights of the display windows show influences of the Art Deco style. The first and second storeys are built in fair-faced masonry and have a symmetrical layout with three two-storey bays, of which the middle one, above the entrance, is the widest. The composite windows with partly simplified glazing bars have concrete lintels and run across the full width and depth of the bay. The facade is finished with the prominent roof overhang. On the roof three roof dormers, of which the middle one has a gabled roof and stepped gable.
Behind the front facade the passage narrows through the recessed, convex display windows set in wooden frames of the adjoining shops. The exit has a similar arrangement. The wooden shop fronts of the twelve shops, six on each side of the street, are largely in original condition. A striking detail is the strip of fanlights running across the full depth of the building, part of which still retains the original glazing. Between the shops are the access doors to the flats above. These original doors still partly retain their door and bell knobs and are provided with roundels with ornamental leaded glass fillings to a design by P. Thorn Prikker. In the blank wall above the shop fronts are windows of the flats above, in composition partly similar to those of the front facade, partly cross windows. All windows are still provided with original sash windows and fanlights with leaded glass. The inner street has a simple tiled floor with a blocked edging motif.
Particular are the polychrome, figurative murals by J. Strübe, on the gable end inner walls of the void. On the side of the Nieuwe Ginnekenstraat, under the title "Prosperity, 1935", the Spanjaardsgat is depicted, where the ship De Welvaart arrives, cheered on by the citizenry to the left, and the notables of Breda to the right. On the other gable end wall, under the title: "Belief, beauty, hard work.... prosperity", three women are depicted playing the flute and offering fruit. Beside the Breda city coat of arms the Dutch flag is also depicted.
In the rear facade the passage has an entrance differing from the front. At this point the concrete skeleton is visible, of which the columns are partly cladded with natural stone. The rear and partly enclosed side facades are of brick, sober in execution, and provided with composite windows and, in the side facades, doors.
The three- and four-room flats around the courtyard generally still have the original fittings and details, which include smooth stuccoed ceilings and walls, panel doors with profiled wooden frames, and in some flats still the fireplace in Art Deco style.
Valuation
The object is of general importance. It has cultural-historical values: it is of significance as an expression of the socio-economic development of Breda in the period between the world wars; it is of significance as an expression of the typological development of the shopping passage in the interwar period. The object has architectural-historical values: it is of significance for the history of architecture and building technology in concrete; it is of significance because of the particular use of materials and the sober but carefully worked ornamental details. The object has ensemble values: it is of particular significance because of the facilities and the manner of arrangement of the passage.
Intactness/recognisability: the object is of significance because of the architectural integrity of exterior and interior.
Rarity: the object is relatively rare as an example of the twentieth-century revival of the passage building type.
Nearby in the register
- Het Grand TheatreWelzijn, kunst en cultuurunder 1 mi
- Woonhuis, Van Coothplein 16Woonhuisunder 1 mi
- Hotel, Ginnekenstraat 134Horecaunder 1 mi
- Den Bonten OschWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.