Rijksmonumentenregister · Netherlands
Beambtencasino Treebeek
Brunssum, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Vergadering en vereniging
- Function
- Verenigingsgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1921
- Address
- Uranusstraat 17, Locatie: Treebeek, 6446 TP Brunssum
- Place
- Brunssum
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 50.93512, 5.94614
- Monument number
- 518601
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1898 map "Composite: 428. Aachen." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
VERENIGINGSGEBOUW (theater) met MELKSALON en twee WINKELS met BOVENWONING, 1921, bekend onder de naam Beambtencasino Treebeek. Gebouwd in opdracht van de Staatsmijnen in Limburg, naar een ontwerp van het Bouwbureau van de Staatsmijnen met besteknummer B 1757, in een traditionele bouwstijl.
Het casino is een typische bouwkundige uiting van het door overheid en/of bedrijfsleven gestimuleerde verenigingsleven, georganiseerd ontspanningsgebeuren en de combinatie ervan met detailhandel en/of dienstverlening.
Het casinogebouw is beeldbepalend gesitueerd aan het Treebeekplein, dat het hart vormt van de door ir. J.H.W. Leliman voor de Staatsmijnen in Limburg ontworpen mijnwerkerswijk Treebeek.
Het casino heeft tal van verbouwingen en uitbreidingen ondergaan. Waarschijnlijk tussen 1921 en 1939 werd de voorgevel aan de pleinzijde uitgebreid, waarbij op de begane grond voor de oorspronkelijke voorgevel een galerij ontstond. Voor 1952 werd de grote zaal aan de noordzijde uitgebreid met een kegelbaan, in 1952 werd de kegelbaan verbouwd waarbij er nooddeuren tussen de grote zaal en de kegelbaan werden aangebracht. In datzelfde jaar werd de conciërgewoning verbouwd. In 1956 werd de kegelbaan van het casino uitgebreid. Al deze wijzigingen vonden plaats in opdracht van de Staatsmijnen.
In 1975, enkele jaren na het sluiten van de mijnen, ging het casino fungeren als club voor de onderofficieren van de in Brunssum gevestigde Afcent-troepen. Hiervoor werden enkele interne verbouwingen uitgevoerd door de Genie te Breda in opdracht van het ministerie van defensie. In 1995 kwam aan deze militaire functie een einde.
UITGESLOTEN van bescherming zijn de uitbreidingen aan de west- (nieuwe toneeltoren) en noordgevel (voormalige kegelbaan) van de grote zaal.
Omschrijving
Het voormalige verenigingsgebouw met melksalon, twee winkels met bovenwoningen en grote zaal is gebouwd op een pijlvormige PLATTEGROND, gericht op het Treebeekplein. Het hoofdvolume wordt gevormd door de voormalige melksalon, waarachter de grote zaal. De winkels met bovenwoningen zijn onder een schuine hoek aan weerszijden van de melksalon gebouwd.
De melksalon en de winkels met bovenwoningen tellen een gedeeltelijke souterrainverdieping, twee BOUWLAGEN en een zolderverdieping. Zij worden gedekt door SCHILDDAKEN met Tuiles du Nord. De grote zaal is niet onderkelderd en heeft een afgeplatte kap met twee dakschilden. Bakgoten annex overstek, dakkapellen.
Het gebouw is opgetrokken in lichtrode baksteen, op een donkerrode plint. De aangebouwde galerij aan de pleinzijde is uitgevoerd in donkerrode baksteen, de achterliggende oorspronkelijke voorgevel is gesausd. Metselwerk in halfsteens verband.
De oorspronkelijke VOORGEVEL was symmetrisch ingedeeld en telde zes traveëen. In beide licht risalerende gevelhoeken een ingangspartij, bestaande uit een rechthoekige dubbele houten toegangsdeur onder een luifel en een tweevoudig verticaal ingedeeld segmentboogvormig bovenlicht. Deze toegangsdeuren werden verdiept geplaatst in een omlijsting met trapsgewijs uitlopend metselwerk. Boven deze toegangsdeuren, verdiept tussen lisenen en hoog onder het oorspronkelijke dakoverstek, een reeks van drie smalle, rechthoekige trappenhuisvensters met meervoudige kruisvormige indeling. Daartussenin, in de eerste laag een reeks van vier dubbele houten buitendeuren met een tweevoudig verticaal ingedeeld segmentboogvormig bovenlicht. In de tweede laag een reeks van vier rechthoekige houten vensterkozijnen, tweevoudig verticaal ingedeeld en voorzien van achtruits roedeverdeling per glaspaneel. Op het voordakvlak boven elk van deze vensters een dakkapel onder plat met verticaal ingedeeld rechthoekig vensterkozijn en vierruits roedeverdeling per glaspaneel.
Als gevolg van de aanbouw van een galerij is de oorspronkelijke tweede bouwlaag geheel aan het oog onttrokken, in de eerste bouwlaag zijn de dubbele buitendeuren dichtgemetseld en is de gevel gesausd. Ter plaatse van de vier dakkapellen is een reeks van vier tuitvormige topgevels dwars op het hoofdvolume ingestoken. Het aanzicht van de huidige VOORGEVEL wordt in de eerste laag bepaald door een galerij met acht segmentboogvormige bogen met aanzet- en sluitstenen in de strekken, rustend op kolommen. In de korte gevelzijden van dit uitgebouwde volume telkens één boog. In de tweede bouwlaag een reeks van zes rechthoekige, dubbele houten kruiskozijnen, aan weerszijden geflankeerd door een kleiner, rechthoekig houten venster met verticale indeling. Boven de bogen in de korte gevelzijden telkens drie rechthoekige, verticaal ingedeelde houten vensterkozijnen. Al deze vensters hebben glas-in-lood. In de vier topgevels een rechthoekig, verticaal ingedeeld houten vensterkozijn met horizontale geleding in de glaspanelen.
De gevel van het WINKELVOLUME aan de Uranusstraat wordt in de eerste laag gedomineerd door een thans met bitumen gedekt luifeldakje. Onder deze luifel bevinden zich de voormalige winkelentree, geflankeerd door twee ongelede rechthoekige houten winkelvensters en de voormalige rechthoekige woonhuisdeur. Bij het volume aan de Uranusstraat is de voormalige woonhuisdeur vervangen door een ongeleed, rechthoekig houten venster. De deur van de winkelentree is vernieuwd, de voormalige winkelvensters hebben glas-in-lood. Tenslotte in de eerste laag een rechthoekig houten venster met bovenlicht en glas-in-lood, ter vervanging van het oorspronkelijke, dubbel verticaal ingedeelde kozijn met achtruits roedeverdeling per glaspaneel. In de tweede laag bevinden zich thans vier rechthoekige, tweevoudig verticaal ingedeelde vensterkozijnen met glas-in-lood. Oorspronkelijk telde de tweede bouwlaag drie van dergelijke kozijnen, met achtruits roedeverdeling per glaspaneel. Het kleine trappenhuisvenster boven de voormalige woonhuisentree is verdwenen. Op het voordakvlak drie dakkapellen onder plat, met de oorspronkelijke indeling, bestaande uit een verticaal ingedeeld rechthoekig vensterkozijn, met vierruits roedeverdeling per glaspaneel.
De gevel van het WINKELVOLUME aan de Pleinstraat heeft oorspronkelijk dezelfde indeling gehad als de winkelgevel aan de Uranusstraat. Ook hier is in de eerste laag de woonhuisentree vervangen door een rechthoekig houten vensterkozijn. De oorspronkelijke trappenhuisvensters hierboven zijn in tact bewaard gebleven. De korte ZIJGEVELS van de winkels met bovenwoning waren oorspronkelijk in elke laag voorzien van een rechthoekig, verticaal ingedeeld houten vensterkozijn met achtruits roedeverdeling in de glaspanelen. Hiernaast een klein, tweevoudig horizontaal ingedeeld rechthoekig houten gangkozijn. Hierboven, op het zijdakvlak, een dakkapel identiek aan de kapellen op het voordakvlak. In de ACHTERGEVEL hadden de woningen oorspronkelijk een keukenvenster en een klein toiletvenster.
De grote ZAAL is in de lange zijgevels oorspronkelijk voorzien van tussen lisenen verdiepte vensters, in diverse vormen en formaten. De oorspronkelijke achtergevel van het aan weerszijden uitgebouwde toneel telde een centraal geplaatste laaddeur met trap, waarboven een reeks van drie kleine rechthoekige vensters. Aan weerszijden van deze laaddeur de ingangsdeuren bij de kleedkamers, waarboven een klein gangvenster.
Waardering
Het voormalige beambtencasino Treebeek is van cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een culturele, sociaal-economische en typologische ontwikkeling. Bij deze ontwikkeling moet in het bijzonder worden gedacht aan de ontwikkeling van het door overheid en mijnondernemingen gestimuleerde verenigingsleven en georganiseerde ontspanningsgebeuren.
Het gebouw is van architectuurhistorisch belang vanwege de betrokkenheid van het Bouwbureau der Staatsmijnen en ir. J.H.W. Leliman.
Het beambtencasino is een essentieel onderdeel van de tuinstad Treebeek, die cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedebouwkundig van nationaal belang is. Het casino is vanwege de situering in het hart van de tuinstad Treebeek ten zeerste verbonden met de ontwikkeling cq. uitbreiding van de Mijnstreek en Brunssum in het bijzonder en is van belang voor het aanzien van Brunssum.
De architectonische gaafheid van het pand is op onderdelen aangetast. Het casino is evenwel van zeer groot belang in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de bebouwde omgeving. Bovendien beschikt het gebouw in nationaal perspectief over een grote typologische en functionele zeldzaamheidswaarde.
Het algemeen belang van het beambtencasino wordt bepaald door de combinatie van de hierboven aangehaalde overwegingen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
ASSOCIATION BUILDING (theatre) with MILK SALON and two SHOPS with DWELLING above, 1921, known by the name Beambtencasino Treebeek. Built on behalf of the Staatsmijnen in Limburg, designed by the Design Office of the Staatsmijnen with specification number B 1757, in a traditional architectural style.
The casino is a typical architectural expression of the association life stimulated by government and/or business, organised leisure activities and the combination thereof with retail and/or services.
The casino building is prominently situated on Treebeekplein, which forms the heart of the miners' district Treebeek designed by ir. J.H.W. Leliman for the Staatsmijnen in Limburg.
The casino has undergone numerous alterations and extensions. Probably between 1921 and 1939 the front facade on the square side was extended, creating a gallery in front of the original facade on the ground floor. Before 1952 the main hall on the north side was extended with a bowling alley, in 1952 the bowling alley was renovated with emergency doors being installed between the main hall and the bowling alley. In the same year the caretaker's dwelling was renovated. In 1956 the bowling alley of the casino was extended. All these modifications were carried out on behalf of the Staatsmijnen.
In 1975, a few years after the closure of the mines, the casino began to function as a club for the non-commissioned officers of the Afcent troops stationed in Brunssum. For this purpose some internal alterations were carried out by the Genie at Breda on behalf of the Ministry of Defence. In 1995 this military function came to an end.
EXCLUDED from protection are the extensions to the west (new theatre tower) and north facade (former bowling alley) of the main hall.
Description
The former association building with milk salon, two shops with dwellings above and main hall is built on an arrow-shaped GROUND PLAN, oriented towards Treebeekplein. The main volume is formed by the former milk salon, behind which the main hall. The shops with dwellings above are built at an oblique angle on either side of the milk salon.
The milk salon and the shops with dwellings above have a partial basement storey, two STOREYS and an attic storey. They are covered with HIPPED ROOFS with Tuiles du Nord tiles. The main hall is not underbuilt and has a clipped roof with two roof pitches. Gutters and eaves, roof dormers.
The building is built in light red brick, on a dark red plinth. The attached gallery on the square side is executed in dark red brick, the underlying original front facade is sanded. Masonry in half-brick bond.
The original FRONT FACADE was symmetrically laid out and counted six bays. In both slightly projecting facade corners an entrance element, consisting of a rectangular double wooden access door under a canopy and a doubly vertically divided segmental arch-shaped fanlight. These access doors were set back in a surround with stepped-out masonry. Above these access doors, set back between lisenes and high under the original roof overhang, a row of three narrow, rectangular stairwell windows with multiple cross-shaped glazing. Between these, on the first storey a row of four double wooden exterior doors with a doubly vertically divided segmental arch-shaped fanlight. On the second storey a row of four rectangular wooden window frames, doubly vertically divided and provided with eight-pane glazing bars per pane. On the roof pitch above each of these windows a roof dormer under flat with vertically divided rectangular window frame and four-pane glazing bars per pane.
As a result of the addition of a gallery the original second storey is completely concealed from view, on the first storey the double exterior doors have been sealed up and the facade is sanded. Where the four roof dormers were located, a row of four spout-shaped gables is inserted transversely into the main volume. The appearance of the present FRONT FACADE is determined on the first storey by a gallery with eight segmental arch-shaped arches with voussoirs and closing stones in the stretches, resting on columns. In the short facade sides of this extended volume one arch each. On the second storey a row of six rectangular, double wooden cross windows, flanked on either side by a smaller, rectangular wooden window with vertical division. Above the arches in the short facade sides three rectangular, vertically divided wooden window frames each. All these windows have leaded glass. In the four gables a rectangular, vertically divided wooden window frame with horizontal glazing bars in the panes.
The facade of the SHOP VOLUME on Uranusstraat is dominated on the first storey by a now bitumen-covered canopy roof. Under this canopy are the former shop entrance, flanked by two unglazed rectangular wooden shop windows and the former rectangular residential door. At the volume on Uranusstraat the former residential door has been replaced by an unglazed, rectangular wooden window. The shop entrance door has been renewed, the former shop windows have leaded glass. Finally on the first storey a rectangular wooden window with fanlight and leaded glass, replacing the original, doubly vertically divided frame with eight-pane glazing bars per pane. On the second storey there are now four rectangular, doubly vertically divided window frames with leaded glass. Originally the second storey had three such frames, with eight-pane glazing bars per pane. The small stairwell window above the former residential entrance has disappeared. On the roof pitch three roof dormers under flat, with the original design, consisting of a vertically divided rectangular window frame, with four-pane glazing bars per pane.
The facade of the SHOP VOLUME on Pleinstraat originally had the same layout as the shop facade on Uranusstraat. Here too on the first storey the residential entrance has been replaced by a rectangular wooden window frame. The original stairwell windows above this are intact. The short SIDE FACADES of the shops with dwelling above were originally provided on each storey with a rectangular, vertically divided wooden window frame with eight-pane glazing bars in the panes. Next to this a small, doubly horizontally divided rectangular wooden corridor frame. Above this, on the side roof pitch, a roof dormer identical to the dormers on the front roof pitch. In the REAR FACADE the dwellings originally had a kitchen window and a small toilet window.
The main HALL originally had windows set back between lisenes on the long side facades, in various shapes and sizes. The original rear facade of the stage extended on either side had a centrally placed loading door with steps, above which a row of three small rectangular windows. On either side of this loading door the entrance doors to the dressing rooms, above which a small corridor window.
Valuation
The former Beambtencasino Treebeek is of cultural-historical value as a distinctive expression of a cultural, socio-economic and typological development. This development should particularly be seen in the development of association life and organised leisure activities stimulated by government and mining enterprises.
The building is of architectural-historical significance due to the involvement of the Design Office of the Staatsmijnen and ir. J.H.W. Leliman.
The Beambtencasino is an essential part of the garden city Treebeek, which is of national significance in cultural-historical, architectural-historical and urban design terms. The casino, due to its location in the heart of the garden city Treebeek, is inextricably linked with the development and expansion of the Mining District and Brunssum in particular and is of importance for the appearance of Brunssum.
The architectural integrity of the building is compromised in some respects. The casino is, however, of very great importance in relation to the structural and visual integrity of the built environment. Moreover, in a national perspective, the building possesses considerable typological and functional rarity value.
The general public interest of the Beambtencasino is determined by the combination of the considerations mentioned above.
Nearby in the register
- Boerderij, Passartweg 56Boerderijunder 1 mi
- Fa.J.Schijns-Hermens Granen en MeelIndustrieunder 1 mi
- Boerderij, Oudestraat 5Boerderijunder 1 mi
- Mijnwerkerswoningen, Nieuwenhofstraat 18Bedrijfs-,fabriekswoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.