Rijksmonumentenregister · Netherlands
Opzichterswoning, Akerstraat 5
Brunssum, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Dienstwoning
- Function
- Opzichterswoning
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1912
- Address
- Akerstraat 5, 6445 CL Brunssum (and others)
- Place
- Brunssum
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 50.93630, 5.97286
- Part of complex
- 518594
- Monument number
- 518598
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1898 map "Composite: 428. Aachen." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige DUBBELE OPZICHTERSWONING in een door de 19de-eeuwse bouwtraditie beïnvloede stijl, 1912. Gebouwd in opdracht van de Staatsmijnen in Limburg, naar een ontwerp van ir. J.H.W. Leliman van het Bouwbureau der Staatsmijnen.
De opzichterswoningen maken deel uit van de lineaire bebouwingsstructuur bij de ingang van de voormalige Staatsmijn Hendrik, welke is opgebouwd uit dienstwoningen van uiteenlopende aard. De panden bevinden zich in lengterichting ten opzichte van de Akerstraat.
Het pand heeft na de sluiting van de staatsmijn Hendrik een militaire functie gekregen: wachtlokaal naast de ingang van het AFCENT-terrein. Diverse vensterkozijnen zijn vanwege deze functiewijziging voorzien van traliewerken.
Omstreeks 1985 werden de daken van beide panden vernieuwd, waarbij de hoekdakkapellen zijn verwijderd en blauwe muldenpannen werden gelegd.
UITGESLOTEN van bescherming zijn de bijgebouwde berging met zadeldak van Akerstraat 5, alsmede de aangebouwde berging van één laag onder plat van Akerstraat 7.
Omschrijving
Beide halfvrijstaande voormalige opzichterswoningen hebben een ten opzichte van elkaar gespiegelde, min of meer U-vormige PLATTEGROND. Een verhoogd, gecombineerd hoofdvolume (woon- en slaapvertrekken) van twee BOUWLAGEN met zolderverdieping, aan weerszijden geflankeerd door een teruggerooid en ten dele onderkelderd volume (hal, gang, trappenhuis, keuken, bergplaats en slaapkamer) van één bouwlaag met zolderverdieping.
Het hoofdvolume wordt gedekt door een gecombineerd wolf- en schildDAK met een noklijn in lengterichting ten opzichte van de Akerstraat en is belegd met muldenpannen.
Centraal op het voor- en achterdakvlak een hoge gecombineerde schoorsteen. Bakgoten annex overstekken op consoles. Het voordakvlak loopt door boven de als erker uitgebouwde slaapkamervensters in de tweede bouwlaag. Het overstek wordt ter plaatse ondersteund door decoratieve houten consoles. De zijvolumes worden gedekt door asymmetrische, aan de achterzijde tot boven de eerste bouwlaag doorlopende wolfdaken.
Een dakkapel onder lessenaarsdak op de voor- en achterdakvlakken. De kapel aan de voorzijde loopt door in het muurwerk van de gevel. Beide kapellen hebben twee rechthoekige verticaal ingedeelde vensters met horizontale roedeverdeling. De dakkapellen op de achterdakvlakken hebben beiden een hoge schoorsteen, waarvan de aanzet de scheiding vormt tussen de twee dakkapelvensters. Deze vensters zijn verticaal ingedeeld, maar ontberen bij beide panden de oorspronkelijke horizontale roedeverdeling. De authentieke nokpionnen zijn verloren gegaan.
Beide opzichterswoningen hebben een trasraam met rollaag, waarin souterrainvensters en spouwventilatieroosters met strek. Opstand van handvormsteen, gemetseld in kruisverband en voorzien van gesneden voegen. Drievoudige speklagen in rode strengperssteen. Segmentboogvormige venster- en deurlijsten met donkerrode bakstenen strekken en gepleisterde vulstukken. Enkele vensters hebben een rechte strek. Bakstenen dorpels. Hardstenen traptreden.
Het hoofdvolume heeft een asymmetrisch ingedeelde VOORGEVEL. In de eerste laag twee rechthoekige houten T-vensters met zesruits bovenlichten (Akerstraat 5) en een dubbel rechthoekig houten kruiskozijn met drie vierruits bovenlichten (Akerstraat 7). In de tweede laag een op de gevel liggend, rechthoekig dubbel houten kruiskozijn op houten consoles en vierruits roedeverdeling in de bovenlichtpanelen (Akerstraat 5). Akerstraat 7 heeft een rechthoekig houten T-venster met achtruits bovenlicht. Daarnaast een op de gevel liggend, door houten consoles ondersteund en in de zijgevel doorlopend slaapkamervenster, bestaand uit twee rechthoekige houten kruiskozijnen met vierruits roedeverdeling in de glaspanelen.
De ACHTERGEVEL van het hoofdvolume is bij beide panden grotendeels bedekt met klimopbegroeiing. In de eerste laag hebben beide panden twee rechthoekige houten T-kozijnen met achtruits bovenlichten. In de tweede laag een rechthoekig dubbel houten kruiskozijn met kleine roedeverdeling in de bovenlichten.
De uitgebouwde ZIJVOLUMES hebben in de VOORGEVEL een vernieuwde rechthoekige houten voordeur met zesruits bovenlicht. De deuren zijn bereikbaar via hardstenen traptreden. Naast de deuren een rechthoekig houten achtruits venster met vierruits zijlicht. De ZIJGEVELS van de zijvolumes zijn onregelmatig ingedeeld en tellen drie vensterassen. De derde vensteras is geplaatst in een terugspringend gevelvlak. In de eerste as bevinden zich bij beide panden de twee originele rechthoekige, verticaal ingedeelde houten vensters met vierruits roedeverdeling in de glaspanelen. In de tweede laag van de tweede vensteras bevinden zich bij beide panden soortgelijke vensters. In de eerste laag een rechthoekig dubbel houten kruiskozijn met kleine roedeverdeling in de bovenlichten. Dit venster is bij Akerstraat 7 vervangen door een dubbele tuindeur waarvoor bovendien een trapbordes en korte zijdelingse borstweringen zijn aangebracht.
De ACHTERGEVELS van de zijvolumes zijn, met uitzondering van twee klein rechthoekig houten, hoog onder het dakoverstek ingezette vierruits venstertjes, blind. De venstertjes van Akerstraat 7 worden aan het oog onttrokken door de aangebouwde berging.
De oorspronkelijk tegen de achtergevel gebouwde bakstenen SCHEIDINGSMUUR, met een afdekking van rode pannen, is gesloopt.
Bij deze opzichterswoningen is een constructiewijze met SPOUWMUREN toegepast. In de kelders bakstenen troggewelfjes tussen ijzeren I-profielen.
De INTERIEURindeling van Akerstraat 5,7 is wat betreft de indeling in tact gebleven, maar heeft enkele interne doorbraken tussen beide voormalige woonhuisdelen ondergaan als gevolg van de militaire bestemming.
Waardering
De dubbele opzichterswoning is van cultuurhistorische waarde en vertegenwoordigt een algemeen, nationaal belang als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische, technische en typologische ontwikkeling. Het pand beschikte ten tijde van de bouw over een redelijke innovatieve waarde, die in nationaal perspectief bezien evenredig groter was. Het pand is van architectuurhistorische waarde vanwege de bouwstijl, als specimen van het oeuvre van ir. J.H.W. Leliman van het bouwbureau van de Staatsmijnen, vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp en de ornamentiek. Het pand beschikt over grote ensemblewaarden: de opzichterswoning is een essentieel onderdeel van het weloverwogen ingerichte woongebied in de directe omgeving van het terrein van de voormalige staatsmijn Hendrik; het is van betekenis voor het aanzien van Brunssum en beschikt over een historisch-ruimtelijke relatie met het voormalige mijnterrein cq. de bodemgesteldheid. De opzichterswoning beschikt over een redelijk tot hoge mate van architectonische gaafheid en is van groot belang in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de bebouwde omgeving. Bovendien is het pand in typologisch-functioneel opzicht bovenregionaal zeldzaam te noemen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former DOUBLE INSPECTOR'S DWELLING in a style influenced by 19th-century building tradition, 1912. Built on the commission of the Staatsmijnen in Limburg, according to a design by ir. J.H.W. Leliman of the Building Office of the Staatsmijnen.
The inspector's dwellings form part of the linear building structure at the entrance of the former Staatsmijn Hendrik, which is composed of service dwellings of various kinds. The buildings are positioned lengthwise in relation to the Akerstraat.
After the closure of the Staatsmijn Hendrik, the building acquired a military function: guardroom next to the entrance of the AFCENT site. Various window frames were provided with grilles due to this change of function.
Around 1985 the roofs of both buildings were renewed, whereby the corner roof dormers were removed and blue pantiles were laid.
EXCLUDED from protection are the attached storage shed with gabled roof at Akerstraat 5, as well as the attached single-storey storage shed with flat roof at Akerstraat 7.
Description
Both semi-detached former inspector's dwellings have a roughly U-shaped PLAN mirrored in relation to each other. An elevated, combined main volume (living and sleeping rooms) of two STOREYS with attic storey, flanked on both sides by a set-back and partly cellaraged volume (hall, corridor, staircase, kitchen, storage space and bedroom) of one storey with attic storey.
The main volume is covered by a combined half-hipped and hipped ROOF with a ridge line lengthwise in relation to the Akerstraat and is laid with pantiles.
Centrally on the front and rear roof surfaces a high combined chimney. Gutters and overhangs on brackets. The front roof surface continues above the bedroom windows built out as oriels on the second storey. The overhang is supported at this point by decorative wooden brackets. The side volumes are covered by asymmetrical half-hipped roofs, on the rear side extending above the first storey.
A roof dormer under a lean-to roof on the front and rear roof surfaces. The dormer on the front side continues through the gable masonry. Both dormers have two rectangular vertically-divided windows with horizontal glazing bars. The roof dormers on the rear roof surfaces both have a high chimney, the base of which forms the division between the two dormer windows. These windows are vertically divided, but in both buildings lack the original horizontal glazing bars. The authentic roof ridgepole finials have been lost.
Both inspector's dwellings have a brickwork cladding with water-bar, in which basement windows and cavity ventilation grilles with course. Walling of handmade brick, laid in English bond and provided with cut joints. Threefold bed joints in red wire-cut brick. Segmental-arch-shaped window and door surrounds with dark red brick courses and plastered filler pieces. Some windows have a straight course. Brick sills. Hardstone step treads.
The main volume has an asymmetrically-divided FRONT FACADE. On the first storey two rectangular wooden T-windows with six-pane fanlights (Akerstraat 5) and a double rectangular wooden cross window with three four-pane fanlights (Akerstraat 7). On the second storey a rectangular double wooden cross window lying on the facade on wooden brackets and four-pane glazing bars in the fanlight panels (Akerstraat 5). Akerstraat 7 has a rectangular wooden T-window with eight-pane fanlight. Next to it a bedroom window lying on the facade, supported by wooden brackets and continuing through the side gable, consisting of two rectangular wooden cross windows with four-pane glazing bars in the glass panels.
The REAR FACADE of the main volume is in both buildings largely covered with ivy vegetation. On the first storey both buildings have two rectangular wooden T-windows with eight-pane fanlights. On the second storey a rectangular double wooden cross window with small glazing bars in the fanlights.
The built-out SIDE VOLUMES have in the FRONT FACADE a renewed rectangular wooden front door with six-pane fanlight. The doors are accessed via hardstone step treads. Next to the doors a rectangular wooden eight-pane window with four-pane sidelight. The SIDE FACADES of the side volumes are irregularly divided and contain three window bays. The third window bay is placed in a recessed gable surface. In the first bay, both buildings have the two original rectangular, vertically-divided wooden windows with four-pane glazing bars in the glass panels. On the second storey of the second window bay, both buildings have similar windows. On the first storey a rectangular double wooden cross window with small glazing bars in the fanlights. At Akerstraat 7 this window has been replaced by a double garden door for which moreover a landing and short side breastworks have been added.
The REAR FACADES of the side volumes are, with the exception of two small rectangular wooden, high beneath the roof overhang set four-pane window panes, blind. The window panes of Akerstraat 7 are hidden from view by the attached storage shed.
The brick PARTY WALL originally built against the rear facade, with a covering of red pantiles, has been demolished.
With these inspector's dwellings a construction method with CAVITY WALLS was applied. In the cellars brick barrel vaults between iron I-beams.
The INTERIOR layout of Akerstraat 5,7 has remained intact as regards its division, but has undergone some internal openings between both former residential sections as a result of the military use.
Valuation
The double inspector's dwelling is of cultural-historical value and represents a general, national interest as a particular expression of a socio-economic, technical and typological development. The building possessed at the time of construction a reasonable innovative value, which viewed in a national perspective was proportionally greater. The building is of architectural-historical value because of the building style, as a specimen of the work of ir. J.H.W. Leliman of the building office of the Staatsmijnen, because of the aesthetic qualities of the design and the ornamentation. The building possesses great ensemble values: the inspector's dwelling is an essential part of the carefully developed residential area in the immediate vicinity of the site of the former Staatsmijn Hendrik; it is of significance for the character of Brunssum and possesses a historical-spatial relationship with the former mining site respectively the ground conditions. The inspector's dwelling possesses a reasonable to high degree of architectural integrity and is of great importance in relation to the structural and visual integrity of the built surroundings. Furthermore, the building is to be considered supra-regionally rare in a typological-functional respect.
Nearby in the register
- Opzichterswoning, Akerstraat 8Dienstwoningunder 1 mi
- Kantoorwoning, Akerstraat 2Werk-woonhuisunder 1 mi
- Dienstwoning(K4), Akerstraat 12Dienstwoningunder 1 mi
- Opzichterswoning, Bodemplein 36Dienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.