Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schutsluis, BY Goejanverwelledijk 16
Gouda, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterkering en -doorlaat
- Function
- Schutsluis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1856
- Address
- BY Goejanverwelledijk 16, Gouda, Gouda Gouda
- Place
- Gouda
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.00898, 4.73172
- Monument number
- 517620
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft Library
5 historical maps cover this location, the earliest the 1825 map "V.1:1-5: V:1. Niederlande: Prov: 9a. Sudholland. 13. Utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Een sluizencomplex in een in 1854 aangelegde dam in de Hollandsche IJssel. Het waterstaatkundige werk maakt deel uit van een plan ter verbetering, waarvoor de IJssel boven Gouda moest worden uitgediept, afgesloten en gekanaliseerd.
Het gaat om een aan de zuidrand van Gouda, (tussen Gouda en Haastrecht) in de Hollandsche IJssel liggend sluizencomplex, dat bestaat uit een SCHUTSLUIS annex TIJSLUIS en SPUISLUIS. Het complex verdeelt de Hollandse IJssel in de gekanaliseerde Hollandse IJssel (boven Gouda) en de open Hollandsche IJssel beneden Gouda. Met de bouw van het sluizencomplex - als onderdeel van de kanalisatie van de Hollandsche IJssel - is begonnen in 1856. Het door Hoofdingenieurs van de Waterstaat ontworpen complex werd in 1860 opengesteld voor het scheepvaartverkeer. In de jaren 1919-1920 is de waterkering in zijn geheel verhoogd tot het huidige niveau. Het sluizencomplex is gerenoveerd in 1984.
De schutsluis is onder meer voorzien van twee waaierdeuren, waardoor deze bekend is onder de naam 'Waaiersluis'. Een waaiersluis is een voor het eerst in 1808 toegepast type schutsluis, waarvan de sluisdeuren naar beide kanten toe, ook in stromend water gesloten kunnen worden, zelfs tegen de stroom in. Door de aanwezigheid van waaierdeuren kan de sluis behalve als schutsluis ook functioneren als uitwaterings-, inundatie- en tijsluis. De sluiskolk bevat naast de waaierdeuren een stel buiten-ebdeuren (vernieuwd in 1954), een stel binnen-ebdeuren (vernieuwd in 1956), een stel binnen-vloeddeuren (vernieuwd in 1960) en een stel buiten-vloeddeuren, die zijn vervangen in 1959. De door middel van menskracht te bedienen brug over de waaiersluis is een aan een kraanbrug verwante DRAAIBRUG met tui, de vervanger van de oorspronkelijk over de sluiskolk liggende kraanbrug.
Omschrijving
De Waaiersluis heeft een kolk met 42 meter lange, gemetselde sluismuren, die een variabele hoogte hebben en zijn voorzien van hardstenen hoekblokken, betonnen dekzerken en trappen, haalstenen en -ijzers, en door schuiven afsluitbare, gewelfvormige riolen voor de kassen van de waaierkolken en het buitenfront. In de grotendeels betonnen sluishoofden van de rechte kolk bevinden zich sponningen voor de schotbalken. De schotbalken kunnen door middel van op het sluishoofd staande lieren in de sponnigen worden gezakt. De tegenover elkaar, in beide sluismuren geplaatste waaierdeuren zijn tweedelig en bevinden zich in kwartcirkelvormige kommen. De kortere, voorste deuren vormen in gesloten stand tesamen een puntdeur. In open stand staan de deuren in de kas, evenwijdig aan de kolkmuren. De langere achterste deuren, die de waaiers worden genoemd, sluiten aan tegen de rechtstandsmuren van de de kassen als de sluis is afgesloten door de puntdeur.
In beide hoofden van de sluis bevinden zich eb- en vloeddeuren. De lagere ebdeuren zijn puntdeuren, evenals de hoger opgaande vloeddeuren, maar zijn anders gericht. De vloeddeuren zijn voorzien van ijzeren hekwerken, die dienen ter ondersteuning bij het oversteken van de sluis. De eigenlijke sluisbrug, die de kolk op het hoogste, westelijke punt van de dam overspant, is een smalle, ijzeren loopbrug met houten brugdek. Het betreft een weinig voorkomend type draaibrug met tuiwerk. De brug draait om een vertikale, aan de zuidelijke kademuur bevestigde as en heeft een met deze as verbonden, ondersteunende schoorstang. Op de sluiskaden staan naast de na-oorlogse nog een aantal negentiende eeuwse gietijzeren kasten met tandwielmechanismen voor de bediening van de sluisdeuren. De afsluitingen van de riolen kunnen met de hand worden bediend door middel van de liggende radwielen aan weerszijden van de sluishoofden. De toegangen tot de sluis zijn voorzien van remmingswerken.
Waardering
De Waaiersluis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde.
De waaiersluis heeft cultuurhistorische waarde als een bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling in de sluizenbouw in Nederland.
De waaiersluis heeft architectuurhistorische waarde vanwege het belang van een dergelijk sluistype voor de geschiedenis van de bouwtechniek.
De sluis is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en heeft ensemblewaarde als essentiëel onderdeel van een grootschalige waterstaatkundige structuur. De sluis is zowel van belang voor de scheepvaart als voor de waterhuishouding van Gouda en omstreken.
De sluis is ook van belang vanwege de grote mate van gaafheid.
De waaiersluis heeft bovendien zeldzaamheidswaarde als een van de weinige sluizen van dit type die in Nederland zijn gebouwd.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
A lock complex in a dam laid out in 1854 in the Hollandsche IJssel. The hydraulic engineering work forms part of a plan for improvement, for which the IJssel above Gouda had to be deepened, closed off and canalised.
This concerns a lock complex situated in the Hollandsche IJssel at the southern edge of Gouda (between Gouda and Haastrecht), which consists of a CHAMBER LOCK annex TIDAL LOCK and SLUICE LOCK. The complex divides the Hollandsche IJssel into the canalised Hollandsche IJssel (above Gouda) and the open Hollandsche IJssel below Gouda. Construction of the lock complex - as part of the canalisation of the Hollandsche IJssel - began in 1856. The complex, designed by Chief Engineers of the Water Authority, was opened for shipping traffic in 1860. In the years 1919-1920 the water barrier was raised in its entirety to the current level. The lock complex was renovated in 1984.
The chamber lock is equipped in particular with two fan gates, whereby it is known by the name 'Fan Lock'. A fan lock is a type of chamber lock first applied in 1808, the lock gates of which can be closed towards both sides, also in flowing water, even against the current. Due to the presence of fan gates the lock can function, besides as a chamber lock, also as a drainage, inundation and tidal lock. The lock chamber contains, besides the fan gates, a set of outer ebb gates (renewed in 1954), a set of inner ebb gates (renewed in 1956), a set of inner flood gates (renewed in 1960) and a set of outer flood gates, which were replaced in 1959. The bridge over the fan lock, which can be operated by manpower, is a SWING BRIDGE with rigging, related to a crane bridge, the replacement of the originally spanning crane bridge over the lock chamber.
Description
The Fan Lock has a chamber with 42 metre long, masoned lock walls, which have variable height and are provided with ashlar corner blocks, concrete cap stones and stairs, reaching stones and -irons, and tunnel-vaulted sewers closable by gates for the casings of the fan chambers and the outer face. In the largely concrete lock heads of the straight chamber are located seatings for the stop planks. The stop planks can be lowered into the seatings by means of winches standing on the lock head. The fan gates, placed opposite each other in both lock walls, are two-part and are located in quarter-circle-shaped casings. The shorter, front gates form together in closed position a point gate. In open position the gates stand in the casing, parallel to the chamber walls. The longer rear gates, which are called the fans, close against the erect walls of the casings when the lock is closed by the point gate.
In both heads of the lock are situated ebb and flood gates. The lower ebb gates are point gates, as are the higher flood gates, but are differently oriented. The flood gates are provided with iron grillwork, which serve to provide support when crossing the lock. The actual lock bridge, which spans the chamber at the highest, western point of the dam, is a narrow iron footbridge with wooden bridge deck. It concerns a seldom occurring type of swing bridge with rigging. The bridge rotates around a vertical axis attached to the southern quay wall and has a supporting strut connected to this axis. On the lock quays stand, besides post-war ones, a number of nineteenth-century cast-iron boxes with gear mechanisms for the operation of the lock gates. The closures of the sewers can be manually operated by means of the horizontal gear wheels on either side of the lock heads. The accesses to the lock are provided with braking structures.
Valuation
The Fan Lock is of general interest on account of its cultural-historical and architectural-historical value.
The fan lock has cultural-historical value as a distinctive expression of a typological development in lock construction in the Netherlands.
The fan lock has architectural-historical value on account of the importance of such a lock type for the history of building technique.
The lock is furthermore of importance on account of its recognisability and has ensemble value as an essential component of a large-scale hydraulic engineering structure. The lock is of importance both for shipping and for the water management of Gouda and its surroundings.
The lock is also of importance on account of its high degree of integrity.
The fan lock furthermore has rarity value as one of the few locks of this type that have been built in the Netherlands.
Nearby in the register
- Molen, Provincialeweg West 64Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Verkeersbrug, Over de ringvaart naar de Gouderakse Tiendweg Haastrecht (Krimpenerwaard 28)Brugunder 1 mi
- StolwijkersluisWaterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Dienstwoning, Karnemelksloot 20 GoudaDienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.