Rijksmonumentenregister · Netherlands
Molen, Jousterperweg 8
Tjerkwerd, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1924
- Address
- Jousterperweg 8, Locatie: Jousterp, 8765 PD Tjerkwerd (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- Tjerkwerd
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.03099, 5.48444
- Monument number
- 516532
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "10 Sneek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het tussen Tjerkwerd en Parrega gelegen weidegebied. De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Energie", uit Duitsland (Dresden), geïmporteerd door N.V. Electro-Technisch Bureau Scholten & Pijper uit Hoorn, werd in 1924 gebouwd op de plaats van een afgebroken traditionele windmolen. Deze molen is de enige overgebleven grote Energie windmotor in Nederland.
Omschrijving
De toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van twee gietijzeren zesruits-ramen boven de waterlopen en een in een stalen kozijn aangebrachte houten toegangsdeur. De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt door middel van een bemalingskolk uit op de Trekvaart van Bolsward naar Workum (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een stelling bestaande uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het windrad telt dertig gegalvaniseerde stalen bladen en heeft een diameter van 10 meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen, waar tussen segmenten met ieder drie bladen (verbonden door drie ringen) zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaand werk en stalen spillen. Als uitzondering is de staande spil aan de onderzijde voorzien van een vanginrichting om de molen stil te kunnen zetten bij dieselaandrijving.
De molen is voorzien van een zogenaamde gecombineerde bemaling. Dat wil zeggen dat de vijzel zowel door windkracht (hoofdbemaling) als door een dieselmotor (hulpbemaling) kon worden aangedreven. De dieselmotor is in 1995 verwijderd, de aandrijving is nog aanwezig.
Naast de molen is in 1995 een modern elektrisch aangedreven vijzelgemaal geplaatst, dezelfde polder bemalend als de windmotor en uitmalend via dezelfde molenkolk. Dit moderne gemaal valt buiten de bescherming van rijkswege.
Waardering
De Amerikaanse windmotor uit het begin van de 20e eeuw is van cultuurhistorisch en industrieel- archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland in het bijzonder van die der windmotoren;
- vanwege de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van windmolens naar Amerikaans model ;
- vanwege zijn voorbeeld voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van de Makkumer- en Parregaastermeerpolder, het voormalig Waterschap "Ritseburen", en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- vanwege de zeldzaamheid van de grote Energie windmotoren;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het weidegebied, tussen Tjerkwerd en Parrega.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The large AMERICAN WIND MOTOR is a distinctive landmark in the pasture area situated between Tjerkwerd and Parrega. The windmill of the "Energie" type, based on an American model, imported from Germany (Dresden) by N.V. Electro-Technisch Bureau Scholten & Pijper from Hoorn, was built in 1924 on the site of a demolished traditional windmill. This mill is the only remaining large Energie wind motor in the Netherlands.
Description
The tower stands on a foundation constructed in concrete. On the foundation a concrete substructure has been built, provided with a concrete roof. The substructure is provided with two cast-iron six-pane windows above the watercourses and a wooden access door set in a steel frame. The forward watercourse is provided with a steel trash rack. The steel screw pump is located in a concrete screw pump basin with wooden lids. The concrete rear watercourse is provided with a wooden sluice gate. The mill discharges by means of a pumphouse weir into the Trekvaart from Bolsward to Workum (Frisian boezem). The steel tower has a ladder and a platform consisting of steel beams, a wooden deck and a steel railing. At the top of the tower a cast-steel motor body mounted on ball bearings is fitted. The wind wheel has thirty galvanized steel blades and has a diameter of 10 meters. The wheel consists of ten radial arms, between which segments with three blades each (connected by three rings) are fitted. The mill is provided with two vanes: a main vane and a side vane. The first serves for self-regulation according to wind direction, the second for self-regulation according to wind strength. The mill is provided with cast-steel gear wheels and steel shafts. As an exception, the vertical shaft at the bottom is provided with a locking mechanism to be able to stop the mill when driven by diesel.
The mill is provided with so-called combined pumping. That is to say that the screw pump could be driven both by wind power (main pumping) and by a diesel motor (auxiliary pumping). The diesel motor was removed in 1995, the drive is still present.
Beside the mill, in 1995 a modern electrically driven screw pump station was installed, pumping the same polder as the wind motor and discharging via the same pumphouse weir. This modern station falls outside national protection.
Evaluation
The American wind motor from the early 20th century is of cultural-historical and industrial-archaeological significance:
- for the history of industrial archaeology in the Netherlands, in particular that of wind motors;
- because of the development of early 20th-century Dutch pumping technology using windmills based on the American model;
- because of its example for the phase between wind mill pumping and motor pumping;
- because of its role in the development of the pumping history of the Makkumer and Parregaaster Lake polder, the former Waterschap "Ritseburen", and later the Waterschap "Marne-Middelsee";
- because of the rarity of large Energie wind motors;
- because of its landscape significance as a distinctive landmark in the pasture area between Tjerkwerd and Parrega.
Nearby in the register
- Kerk, Buren 16Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Kerk, Kerkbuurt 3Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Begraafplaatshek, Kerkbuurt bij 3Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Horeca, Trekweg 58Horecaunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.