Rijksmonumentenregister · Netherlands
Apotheek, Voorstreek 9
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Apotheek
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1860 - 1870
- Address
- Voorstreek 9, Locatie: Binnenstad, 8911 JH Leeuwarden
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20245, 5.79915
- Monument number
- 516454
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDigital Commonwealth, Boston Public LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1829 map "Choro-topographische kaart der Noordelijke provincien van het Koningrijk der Nederlanden" (Digital Commonwealth, Boston Public Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
APOTHEEK MET BOVENWONING, gelegen aan de westzijde van de Voorstreek, gebouwd voor S. Tromp Visser en de firma H. Lam Az. door een onbekende architect in de zestiger jaren van de negentiende eeuw in eclecticistische trant. Aan de achterzijde bevinden zich enkele oudere (achttiende eeuwse) fragmenten. De begane grond is in gebruik als winkel, de bovenverdiepingen worden geëxploiteerd als appartementen.
Omschrijving
EXTERIEUR: Pand op rechthoekige grondslag, opgetrokken uit bruinrode baksteen van drie traveeën breed en drie bouwlagen hoog, aan de rechterzijde ingebouwd en aan de linkerzijde gescheiden van het buurpand door een steeg. De winkelpui heeft een hardstenen basement met verdiepte vakken, gevuld met marmer, onderbroken door de winkeldeur. Te weerszijden van de deur bevinden zich grote etalagevensters. Rechts daarvan is de deur naar de bovenwoning. Alle openingen hebben een zwaar geprofileerde omlijsting in stuc, die korfbogig gesloten zijn en bovenlichten, gevuld met facetgeslepen ruitjes. De rechterdeur heeft panelen en een bovenlicht met acht facetgeslepen ruitjes. Op de latei staat in hout gestoken het opschrift: S. TROMP VISSER/APOTHEKER/FIRMA H.LAM.Az LETT.LNo 207. Daarboven bevindt zich een korte luifel, gedragen door gesneden schoren en gedekt met leien. De eerste verdieping heeft drie vensters, omgeven door zware, gestucte profielen met afgeronde hoeken en recht gesloten. De eerste verdieping wordt van de tweede gescheiden door een geprofileerde, gestucte lijst. De zesruits vensters van deze verdieping zijn wederom gevat in een geprofileerd gestucte omlijsting met korfbogen. Daarboven loopt een vlak fries. De geprofileerde gootlijst wordt gedragen door vier gesneden consoles met acanthusbladeren. De zolderverdieping heeft in het midden een eenvoudig omlijste kajuit. De dakschilden zijn belegd met geglazuurde golfpannen. De zijgevel aan de zijde van de steeg is uitgevoerd in gele baksteen. Er zijn enkele kleine vensters, die o.a. het trappenhuis verlichten en ter hoogte van de verdiepingsvloeren drie reeksen muurankers. Aan de straatzijde is in de zijgevel een gevelsteen ingemetseld uit de eerste helft van de zeventiende eeuw. De achtergevel is een eenvoudige topgevel met op de begane grond twee vensters met gebogen bovenkalf, op de eerste verdieping drie zesruits schuifvensters, op de tweede verdieping twee dito vensters en een vierruits zoldervenster. De verbinding tussen voor en achterhuis bevat achttiende eeuws metselwerk.
INTERIEUR: In het interieur zijn ondermeer van belang:
- Op de begane grond de deur tussen de winkel en het trappenhuis met en omlijsting in vage Jugendstilvormen met gestyleerde aesculapen en een geëtste ruit voorstellende `DE YSER MAN', een afbeelding ontleend aan de gevelsteen; in het achterhuis bevindt zich een losse moderne deur met een identieke geëtste ruit en een deur in empirestijl met twee ruiten, waartussen een middenstijl, versierd met bladeren en een kapiteel boven twee panelen met gebombeerde velden. Er zijn twee trappen naar de eerste verdieping: een vanuit de winkel en een vanaf de straatdeur. Deze laatste heeft op de verdieping een hek met neoclassicistische posten en ijzeren spijltjes.
- Op de eerste verdieping zit tussen de keuken en de achterkamer een (verplaatste?) deuromlijsting identiek aan die tussen de winkel en het trappenhuis. In de voor- en achterkamer elk een marmeren schoorsteenmantel.
- Op de tweede verdieping zit in een tussenwand een geëtste ruit in Jugendstil, voorstellende een centraal geplaatste vijzel in een bladrand met het opschrift: `APOTHEEK DE VIJZEL', die bij verplaatsing verkleind werd. De toegang naar de zoldertrap heeft een rondbogige omlijsting, geflankeerd door twee geverfde houten pilasters.
Waardering
Pand van algemeen cultuurhistorisch en architectonisch belang:
- als voorbeeld van een apotheek met bovenwoning uit het einde van de negentiende eeuw;
- als voorbeeld van verzorgd eclecticisme;
- vanwege de hoge mate van gaafheid van de voorgevel;
- vanwege de interieuronderdelen, vooral die een band hebben met de bedrijfsgeschiedenis van het pand o.a. de geëtste ruiten.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
APOTHECARY WITH UPPER DWELLING, located on the west side of the Voorstreek, built for S. Tromp Visser and the firm H. Lam Az. by an unknown architect in the sixties of the nineteenth century in eclectic style. On the rear side there are some older (eighteenth-century) fragments. The ground floor is in use as a shop, the upper floors are exploited as apartments.
Description
EXTERIOR: Building on rectangular ground plan, constructed of brown-red brick, three bays wide and three storeys high, built in on the right side and separated from the neighbouring building on the left side by an alley. The shop front has a hard stone basement with recessed panels, filled with marble, interrupted by the shop door. On either side of the door are large display windows. To the right of these is the door to the upper dwelling. All openings have a heavy moulded surround in stucco, which are closed with basket arches and fanlights, filled with facet-cut panes. The right-hand door has panels and a fanlight with eight facet-cut panes. On the lintel is cut in wood the inscription: S. TROMP VISSER/APOTHECARY/FIRM H.LAM.Az LETT.LNo 207. Above this is a short canopy, carried by carved brackets and covered with slate. The first storey has three windows, surrounded by heavy, stuccoed mouldings with rounded corners and closed straight. The first storey is separated from the second by a moulded, stuccoed list. The six-pane windows of this storey are again set in a moulded stuccoed surround with basket arches. Above this runs a flat frieze. The moulded gutter list is carried by four carved consoles with acanthus leaves. The attic storey has in the middle a simply framed cabin. The roof panels are covered with glazed corrugated tiles. The side facade on the side of the alley is executed in yellow brick. There are a few small windows, which among other things light the staircase and at the height of the storey floors three rows of ornamental wall anchors. On the street side, a facade stone from the first half of the seventeenth century is built into the side facade. The rear facade is a simple gabled roof with on the ground floor two windows with curved fanlight, on the first storey three six-pane sash windows, on the second storey two likewise windows and a four-pane attic window. The connection between front and rear building contains eighteenth-century brickwork.
INTERIOR: In the interior the following are of importance among others:
- On the ground floor the door between the shop and the staircase with a surround in vague Art Nouveau forms with stylised aesculapian staffs and an etched pane depicting 'DE YSER MAN', an image derived from the facade stone; in the rear building there is a loose modern door with an identical etched pane and a door in Empire style with two panes, between which a central stile, decorated with leaves and a capital above two panels with bulged fields. There are two stairs to the first storey: one from the shop and one from the street door. The latter has on the storey a railing with neoclassical posts and iron balusters.
- On the first storey between the kitchen and the rear room is a (relocated?) door surround identical to that between the shop and the staircase. In the front and rear room each a marble fireplace mantel.
- On the second storey in a partition wall is an etched pane in Art Nouveau style, depicting a centrally placed screw press in a leaf border with the inscription: 'APOTHEEK DE VIJZEL', which was reduced in size when relocated. The access to the attic stair has a rounded arch surround, flanked by two painted wooden pilasters.
Valuation
Building of general cultural-historical and architectural importance:
- as an example of an apothecary with upper dwelling from the end of the nineteenth century;
- as an example of careful eclecticism;
- because of the high degree of integrity of the front facade;
- because of the interior components, especially those which have a connection with the business history of the building including the etched panes.
Nearby in the register
- Woonhuis, Voorstreek 11Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Voorstreek 5Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Voorstreek 3Woonhuisunder 1 mi
- Tuinhuis, Minnemastraat 2Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.