Rijksmonumentenregister · Netherlands
Pastorie(F), Frijbuorren 1
Mantgum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerkelijke dienstwoning
- Function
- Pastorie(F)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1870
- Address
- Frijbuorren 1, 9022 BP Mantgum (Leeuwarden 21)
- Place
- Mantgum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.12865, 5.71994
- Monument number
- 516343
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1863 map "Niederlande und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De blokvormige PASTORIE behorende bij de Nederlands Hervormde Kerk te Mantgum is in 1870 gebouwd. De gevelsteen vermeldt: "Den 31 maart 1870 is de eerste steen van deze pastorie gelegd door Anthon van IJsendijk, oud 12 jaren, jongste zoon van Ds. A. van IJsendijk predikant alhier". De pastorie is, net als de bebouwing aan de S. van Galemawei die rond 1870 tot stand is gekomen, in eclectische stijl gebouwd. De pastorie is naar het oosten gericht en ligt verhoogd op het talud van de terp, schuin tegenover de kerk, aan een open rechthoekige ruimte -de Frijbuorren- waar omheen van oudsher de bebouwing zich geconcentreerd heeft, op de hoek met de Seerp van Galemawei. De Frijbuorren is een zogenaamde vrijplaats, waar men het asielrecht kon laten gelden. Dergelijke gebieden hoorden bij het grondgebied van de kerk, samen met het kerkhof, en dienden onbebouwd te blijven. Dit verklaart de opmerkelijke ruimtelijke uitbreiding van het dorp om de Frijbuorren heen; ook al is het gebied en eigendom van de kerk in de loop der tijd veranderd, deze ruimte is onbebouwd gebleven.
Het pand maakt visueel en structureel deel uit van de bebouwing aan de van Galemawei en is een essentieel onderdeel van de historische en architectonische eenheid die deze bebouwing vormt.
Omschrijving
De één bouwlaag hoge pastorie heeft een vierkante plattegrond en wordt gedekt door een hoog afgeknot schilddak met vier schoorstenen. Het dak wordt gedekt door zwart geglazuurde platte friese pannen. Het pand is uit bruine baksteen opgetrokken. De zeer hoge plint is van natuursteen. Het pand had twee fronten, één aan de Seerp van Galemawei en één aan de Frijbuorren. De toegangsdeur aan de van Galemawei wordt echter al lang niet meer gebruikt. Door veranderingen in het middenrisaliet aan deze zijde is deze gevel ondergeschikt geworden aan de gevel aan de Frijbuorren, waarbij de laatste als "voorgevel" kan worden beschouwd. Beide gevels worden symmetrisch door een middenrisaliet verdeeld en om de hoeken afgesloten door pilasters met gladde spiegelvlakken. Gevels en dak worden gescheiden door een hoog hoofdgestel met bepleisterde spiegelvlakken en kapiteelachtige uiteinden boven de pilasters. De middenrisalieten worden geflankeerd door pilasters als die op de hoeken. De portieken zijn vrij ondiep en hebben een omlijsting met kuif. Dat aan de Frijbuorren heeft een omlijste dakkapel (kajuit) met kleine tympaanachtige top en dubbele balkondeuren; het balkon in het front aan de van Galemawei is verwijderd. De middenrisalieten worden geflankeerd door aan elke zijde twee zesruitsramen met afgeronde hoeken; die aan Galemawei-zijde hebben luiken. Drie natuurstenen treden geven toegang tot de pastorie. De houten voordeur heeft panelen en gietijzeren sierroosters.
In de westgevel zitten een zesruits venster met luiken en een houten deur met gietijzeren sierroosters en levensboom in het bovenlicht. Drie bakstenen treden geven hier toegang. In de noordgevel zitten een zesruitsvenster, een (vernieuwde) houten deur en een (vernieuwd) venster. De indeling van het INTERIEUR is grotendeels origineel. De brede gang is te betreden via de brede houten voordeur, die aan de binnenkant voorzien is van een houten voorzetdeur, die uit panelen bestaat en dicht en open gevouwen kan worden. De gang loopt van voor naar achter en geeft links en rechts toegang tot de symmetrisch gelegen vertrekken. In de gang liggen grote marmeren tegels; het stucplafond is uitgevoerd met lijstenwerk en een ruitvormig stucwerk-motief rondom de verlichting. De brede houten, dubbele paneeldeur aan de achterzijde heeft een gietijzeren decoratie in het bovenlicht en een glaspanelen met gietijzeren sierroosters.
Een boog scheidt het voor- en achtergedeelte van het pand. De brede houten trap met gietijzeren stijlen, die naar de eerste verdieping leidt, bevindt zich in het achtergedeelte. De eerste twee deuren links en rechts geven toegang tot de voorkamers. De deuren worden verfraaid door een gepleisterde omlijsting met krul. In de voorkamers zijn onder meer nog de originele stucplafonds aanwezig, de marmeren schoorsteenmantels, de houten vensterbanken en de brede, uitvouwbare paneel-luiken vóór de hoge vensters. Halverwege de gang is rechts de trap naar boven en een halletje met opkamer; links een kleine kamer met kastenwand. Twee tegenover elkaar geplaatste bogen geven toegang tot de vertrekken an de achterzijde.
De eerste verdieping is deels zolder en deels ingedeeld als slaapgelegenheid.
Waardering
De pastorie aan de Frijbuorren te Mantgum, gebouwd in 1870 in eclectische stijl is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een sociaal-culturele ontwikkeling;
- vanwege het evenwichtige en kwalitatief hoogwaardig oorspronkelijk ontwerp;
- vanwege de ornamentiek en het materiaalgebruik;
- vanwege de oorspronkelijke en nog steeds actuele functie (namelijk pastorie), die sterk is verbonden met de ligging binnen de dorpskom, tegenover de kerk;
- als essentieel onderdeel van een groter geheel binnen het beschermd dorpsgezicht, dat cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van nationaal belang is;
- vanwege de situering binnen het beschermd dorpsgezicht, verbonden met de ontwikkeling en uitbreiding van de streek en het dorp;
- voor het aanzien van de streek en het gehele dorp;
- vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met de ontwikkeling van de structuur van het dorp;
- vanwege de in grote mate aanwezige architectonische gaafheid van het exterieur, in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van het beschermd dorpsgezicht.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The block-shaped PARSONAGE belonging to the Dutch Reformed Church at Mantgum was built in 1870. The foundation stone states: "On 31 March 1870 the first stone of this parsonage was laid by Anthon van IJsendijk, aged 12 years, youngest son of Rev. A. van IJsendijk, preacher here". The parsonage, like the buildings on the south side of Galemawei which were constructed around 1870, was built in eclecticism style. The parsonage faces east and is situated at an elevated position on the terp embankment, diagonally opposite the church, at an open rectangular space - the Frijbuorren - around which the buildings have been concentrated since ancient times, on the corner with the Seerp van Galemawei. The Frijbuorren is a so-called freedom place, where the right of asylum could be exercised. Such areas belonged to the church's territory, together with the churchyard, and were required to remain undeveloped. This explains the remarkable spatial expansion of the village around the Frijbuorren; even though the area's ownership changed over time, this space has remained undeveloped.
The building forms a visual and structural part of the buildings on van Galemawei and is an essential component of the historical and architectural unity that these buildings constitute.
Description
The one-storey parsonage has a square floor plan and is covered by a high truncated hipped roof with four chimneys. The roof is covered with black glazed flat Friesland tiles. The building is constructed of brown brick. The very high plinth is of natural stone. The building had two fronts, one on the Seerp van Galemawei and one on the Frijbuorren. However, the entrance door on van Galemawei has not been used for a long time. Due to changes in the central projection on this side, this facade has become subordinate to the facade on the Frijbuorren, whereby the latter can be considered the "main facade". Both facades are divided symmetrically by a central projection and closed off at the corners by pilasters with smooth mirror panels. Facades and roof are separated by a high main cornice with plastered mirror panels and capital-like ends above the pilasters. The central projections are flanked by pilasters like those on the corners. The porches are relatively shallow and have a moulded frame with a hood. The one on the Frijbuorren has a moulded roof dormer with a small pediment-like apex and double French doors; the balcony in the front on van Galemawei has been removed. The central projections are flanked on each side by two six-pane windows with rounded corners; those on the Galemawei side have shutters. Three natural stone steps provide access to the parsonage. The wooden front door has panels and cast-iron decorative grilles.
In the west facade there is a six-pane window with shutters and a wooden door with cast-iron decorative grilles and a tree of life in the fanlight. Three brick steps provide access here. In the north facade there is a six-pane window, a (renovated) wooden door and a (renovated) window. The layout of the INTERIOR is largely original. The wide hallway is accessed via the wide wooden front door, which is provided on the inside with a wooden revolving door consisting of panels that can be folded open and closed. The hallway runs from front to back and provides access on the left and right to symmetrically placed rooms. In the hallway are large marble tiles; the stucco ceiling is executed with moulding and a diamond-shaped stucco motif around the light. The wide wooden, double panelled door at the rear has a cast-iron decoration in the fanlight and glass panels with cast-iron decorative grilles.
An arch separates the front and rear sections of the building. The wide wooden staircase with cast-iron strings, which leads to the first floor, is located in the rear section. The first two doors on the left and right provide access to the front rooms. The doors are decorated with a plastered frame with scroll. In the front rooms, among other things, the original stucco ceilings are still present, the marble fireplaces, the wooden windowsills and the wide, folding panel shutters in front of the tall windows. Halfway along the hallway is the stairs to the upper floor on the right and a small landing with a closet; on the left a small room with fitted cabinetry. Two opposite arches provide access to the rooms at the rear.
The first floor is partly attic and partly arranged as sleeping accommodation.
Valuation
The parsonage at the Frijbuorren at Mantgum, built in 1870 in eclecticism style, is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of a socio-cultural development;
- by virtue of the balanced and qualitatively high-standard original design;
- by virtue of the ornamentation and the use of materials;
- by virtue of the original and still current function (namely parsonage), which is strongly connected with its location within the village centre, opposite the church;
- as an essential component of a larger whole within the protected townscape, which is of cultural-historical, architectural-historical and urban-planning importance at national level;
- by virtue of its situation within the protected townscape, connected with the development and expansion of the region and the village;
- for the appearance of the region and the entire village;
- by virtue of the historic-spatial relationship with the development of the village's structure;
- by virtue of the substantial architectural integrity of the exterior, in relation to the visual and structural integrity of the protected townscape.
Nearby in the register
- Onderwijzerswoning, Master Jansenstrjitte 2Dienstwoningunder 1 mi
- Kerktoren, Seerp van Galemawei 3Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Kerk, Seerp van Galemawei 3Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Erfscheiding, Seerp van Galemawei bij 3Erfscheidingunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.