Rijksmonumentenregister · Netherlands
St. Agathakerk
Harreveld, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1868
- Address
- Kerkstraat 38, 7135 JM Harreveld (Oost Gelre 25)
- Place
- Harreveld
- Municipality
- Oost Gelre
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.97893, 6.51613
- Monument number
- 516287
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1866 map "Die Preussische Provinz Sachsen" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Aan de Kerkstraat gelegen R.K. KERK 'St. Agatha'. De kerk werd in 1889 in laat neo-gotische stijl gebouwd, naar ontwerp van GERHARDUS TE RIELE, op de fundamenten van een in 1868 gebouwde voorganger die in 1888 door brand werd verwoest. De toren bleef bij deze brand grotendeels gespaard en werd in de nieuwe kerk opgenomen. In het ontwerp is duidelijk de invloed waarneembaar van de tegenhanger van de bekende kerkenbouwer P.J.H. Cuypers, de Utrechtse architect Alfred Tepe die vooral in de stijl van de regionale Nederrijnse gotiek bouwde. Voor wat betreft het exterieur zijn sinds de bouwtijd geen noemenswaardige wijzigingen aangebracht. In het interieur werd de oorspronkelijke beschildering in de jaren dertig vervangen. Tussen 1930-1935 werden de geschilderde kruiswegstaties en de schilderingen in het koor aangebracht door Jos ter Horn. De gebrandschilderde ramen in het koor dateren uit 1944 en zijn uitgevoerd naar ontwerp van Max Weiss. In 1972 werd bij de restauratie een deel van de oorspronkelijke neogotische, florale beschildering van de gewelven gerestaureerd. De kerk vormt met de nabijgelegen pastorie, moderne begraafplaats, school en onderwijzerswoning een uiterst beeldbepalend straatbeeld. Al deze gebouwen staan in directe visuele relatie met het aan de overzijde van de weg gelegen, omgrachte voormalige kasteelterrein. De kerk is enigszins schuin op de Kerkstraat gericht, in de as van de oprijlaan naar het voormalige kasteelterrein. Rechts van het kerkgebouw bevindt zich een pleintje op de hoek van de Kerkstraat en de Looweg.
Omschrijving
De lengte-as van de KERK is Noordwest-Zuidoost gericht met het priesterkoor op het zuidoosten. De portaalzijde (NW) is naar de Kerkstraat gewend. De kerk is aan de noordzijde verbonden met de pastorie. De neogotische kerk is een pseudobasiliek, gebouwd op een rechthoekig grondplan met een 3-zijdig afgesloten koor aan de zuidoostzijde en een uitspringende vierkante toren aan de noordwestzijde. In de oksel tussen koor en zijbeuk ligt zowel aan de noord- als aan de zuidzijde een lage vierzijdige uitbouw met ingesnoerde spits. De kerk is opgetrokken in baksteen. Het metselwerk is uitgevoerd in kruisverband. Rondom loopt een uitgemetselde plint, afgesloten met een hardstenen band. Onder de dakrand van schip, zijbeuken en toren zijn tandlijsten aangebracht. Het schip heeft een zadeldak, het koor is met drie toelopende dakschilden gesloten. Lessenaarsdaken dekken de zijbeuken. De dakkapellen zijn voorzien van een klein wolfeind. De dakvlakken zijn gedekt met leien in Maasdekking.
De symmetrische VOORGEVEL heeft in het midden een naar voren gebouwde toren op een nagenoeg vierkante plattegrond. De gevelvlakken ter weerszijden van de toren - met elk een spitsboogvormig venster en de hoek verzwaard door een steunbeer - vormen de rechte afsluiting van het schip. De TOREN telt vier geledingen. Op de hoeken zijn steunberen geplaatst. De 8-zijdige ingesnoerde torenspits wordt bekroond met een ijzeren torenkruis met bol en haan.
Op de begane grond (eerste geleding) bevindt zich de entree, bestaande uit een dubbele, houten deur met zware gehengen, onder een gepleisterd kalf. Het spitsboogvormige bovenlicht is voorzien van glas-in-lood. Daarboven volgen een geleding met een spitsboogvormig glas-in-lood venster met gemetselde stijlen en een geleding met een kleiner spitsboogvormig venster. In de vierde geleding zijn aan vier zijden twee gekoppelde spitsboogvormige galmgaten met houten galmborden aangebracht, waarboven een wijzerplaat.
De LINKER ZIJGEVEL toont de zes traveeën van het schip met ter linkerzijde (O) de koortravee en koorsluiting en ter rechterzijde (W) de uitgebouwde toren, waartegen aan deze zijde een traptorentje met 8-zijdige spits is geplaatst. Het gevelvlak van de zijbeuk bevat zes spitsboogvormige, van glas-in-lood voorziene vensters met bakstenen montants. Tussen de vensters en op de hoeken zijn steunberen geplaatst. Het middenschip rijst met een lage, blinde beuk iets boven de zijbeuk uit.
De ACHTERGEVEL wordt gevormd door het uitgebouwde priesterkoor, bestaande uit een koortravee met 3-zijdige koorafsluiting. De blinde gevelvlakken ter weerszijden van het koor vormen de rechte afsluiting van de zijbeuken. De gevelvlakken van zowel de zijbeuken als het koor zijn op de hoeken door steunberen verzwaard. In het koor zijn vijf hoge, spitsboogvormige vensters met gemetselde montants geplaatst. De koorvensters zijn voorzien van kleurrijk figuratief glas-in-lood. Tegen de koortravee is zowel aan de noord- als aan de zuidzijde een sacristie uitgebouwd.
De RECHTER ZIJGEVEL toont de zes traveeën van het schip met ter linkerzijde (W) de uitgebouwde toren en ter rechterzijde (O) de koortravee en koorsluiting. Het gevelvlak van de zijbeuk bevat, evenals de linkerzijgevel, zes spitsboogvormige vensters, voorzien van glas-in-lood, met gemetselde montants. Op de hoeken en tussen de vensters zijn steunberen geplaatst. Het middenschip rijst met een lage, blinde beuk iets uit boven de zijbeuk. De binnenruimte van de kerk bestaat uit een middenschip zonder lichtbeuk; smalle, lagere zijbeuken en een koor.
Het INTERIEUR is geheel gepleisterd en in lichte Bentheimtinten geschilderd en bezit nog diverse bewaard gebleven waardevolle interieuronderdelen. De kruisribgewelven van middenschip en zijbeuken zijn beschilderd met florale motieven. Het koorgewelf heeft naast de florale schildering afbeeldingen van musicerende engelen. De oorspronkelijke neogotische beschildering van het interieur werd in de jaren dertig vervangen in een voor die jaren karakteristieke stijl, die deels (in het koor) verwantschap toont met werk van kunstenaars als Jan Toorop en Willem van Konijnenburg. De schilderingen in het koor zijn van schilder/glazenier Jos ten Horn, die ook in de periode 1930-1935 de kruiswegstaties in de zijbeuken schilderde. In 1944 werden de gebrandschilderde ramen in het koor aangebracht naar ontwerp van glazenier Max Weiss. Deze ramen, met testamentische voorstellingen, tonen een sterke gelijkenis met het werk van Joep Nicolas, wier atelier Max Weiss in 1939 had overgenomen. Verder zijn in de kerk onder meer de tegelvloeren bewaard gebleven die zijn samengesteld uit zwarte en okerkleurige tegels, gelegd in de decoratieve patronen. Ook de in de trant van de Neo-Gotiek uitgevoerde kerkbanken zijn nog bewaard gebleven. In de toren een profielstalen klokkenstoel met drie klokken van Eijsbouts-Lips, 1948, diameter respectievelijk 96 cm, 86 cm en 76 cm. Eveneens in de toren een mechanisch torenuurwerk met automatische opwinding.
Waardering
R.K. KERK 'St. Agatha' gebouwd in 1889 in laat neo-gotische stijl naar ontwerp van Gerhardus te Riele.
Architectuurhistorische waarden: - De kerk vormt een goed en vrij gaaf bewaard voorbeeld van een laat negentiende-eeuwse neo-gotische R.K. dorpskerk die opvalt door de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp. De kerk heeft gave verhoudingen en een bijzondere detaillering in vormgeving en materiaalgebruik. In het interieur zijn naast diverse uit bouwtijd daterende interieurelementen ook verschillende later toegevoegde elementen zoals wandschilderingen en een kruiswegstatie van de schilder Jos ter Horn van belang. - De kerk is tevens van belang voor het oeuvre van de architect Gerhardus te Riele, die vooral in Gelderland en Overijssel werkzaam was. De St. Agathakerk vormt één van de best bewaarde door hem ontworpen dorpskerken.
Stedenbouwkundige waarden: - De kerk is van belang vanwege de situering in samenhang met pastorie, school, onderwijzerswoning en het voormalige kasteelterrein, waarmee het karakteristieke, historische gegroeid dorpsbeeld van Harreveld bewaard is gebleven. De kerk is mede van belang geweest voor de ontwikkeling van het dorp Harreveld.
Cultuurhistorische waarden: - De kerk is van belang als uitdrukking van de emancipatie van de katholieken in de tweede helft van de negentiende eeuw in de Achterhoek waarbinnen het gebied Lichtenvoorde-Groenlo een katholieke enclave vormt.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Located on Kerkstraat, a R.C. CHURCH 'St. Agatha'. The church was built in 1889 in late neo-gothic style, designed by GERHARDUS TE RIELE, on the foundations of a predecessor built in 1868 which was destroyed by fire in 1888. The tower was largely spared during this fire and was incorporated into the new church. In the design, the influence of the counterpart of the renowned church builder P.J.H. Cuypers, the Utrecht architect Alfred Tepe who built especially in the style of the regional Lower Rhine gothic, is clearly discernible. With regard to the exterior, no noteworthy alterations have been made since the construction period. In the interior, the original painting was replaced in the thirties. Between 1930-1935, the painted stations of the cross and the paintings in the choir were applied by Jos ter Horn. The stained glass windows in the choir date from 1944 and were executed after a design by Max Weiss. In 1972, during restoration, part of the original neo-gothic, floral painting of the vaults was restored. The church, together with the nearby presbytery, modern cemetery, school and teacher's house, forms an extremely distinctive street view. All these buildings stand in direct visual relationship with the moated former castle grounds situated on the opposite side of the road. The church is positioned at a slight angle to Kerkstraat, in the axis of the driveway to the former castle grounds. To the right of the church building is a small square at the corner of Kerkstraat and Looweg.
Description
The CHURCH's longitudinal axis is oriented northwest-southeast with the priest's choir to the southeast. The portal side (NW) faces Kerkstraat. The church is connected to the presbytery on its northern side. The neo-gothic church is a pseudo-basilica, built on a rectangular ground plan with a 3-sided enclosed choir on the southeast side and a projecting square tower on the northwest side. In the angle between choir and side aisle, on both the north and south sides, is a low four-sided extension with a tapered spire. The church is constructed in brick. The brickwork is executed in English bond. A rendered plinth runs all around, finished with a hardstone band. Below the eaves of the nave, side aisles and tower are tooth mouldings. The nave has a gabled roof, the choir is closed with three sloping roof panels. Lean-to roofs cover the side aisles. The roof dormers are fitted with a small half-hipped roof. The roof surfaces are covered with slates in Maas bond.
The symmetrical FRONT FACADE has in the centre a tower built forward on an almost square ground plan. The facade surfaces on either side of the tower - each with a pointed arch window and the corner reinforced by a buttress - form the straight termination of the nave. The TOWER has four storeys. Buttresses are placed on the corners. The 8-sided tapered tower spire is crowned with an iron weathervane cross with ball and weather cock.
On the ground floor (first storey) is the entrance, consisting of a double wooden door with heavy hinges, under a plastered calf. The pointed arch fanlight is fitted with stained glass. Above this follows a storey with a pointed arch stained glass window with brick jambs and a storey with a smaller pointed arch window. In the fourth storey, on four sides are two coupled pointed arch sound holes with wooden sound boards, above which is a clock face.
The LEFT SIDE FACADE shows the six bays of the nave with on the left side (E) the choir bay and choir termination and on the right side (W) the built-out tower, against which a stair turret with 8-sided spire is placed on this side. The facade surface of the side aisle contains six pointed arch windows fitted with stained glass with brick jambs. Buttresses are placed between the windows and at the corners. The nave rises slightly above the side aisle with a low, blank aisle.
The REAR FACADE is formed by the built-out priest's choir, consisting of a choir bay with 3-sided choir termination. The blank facade surfaces on either side of the choir form the straight termination of the side aisles. The facade surfaces of both the side aisles and the choir are reinforced at the corners by buttresses. In the choir are five tall, pointed arch windows with brick jambs. The choir windows are fitted with colourful figurative stained glass. Against the choir bay is a sacristy built out on both the north and south sides.
The RIGHT SIDE FACADE shows the six bays of the nave with on the left side (W) the built-out tower and on the right side (E) the choir bay and choir termination. The facade surface of the side aisle contains, like the left side facade, six pointed arch windows, fitted with stained glass, with brick jambs. Buttresses are placed at the corners and between the windows. The nave rises slightly above the side aisle with a low, blank aisle. The interior space of the church consists of a nave without a clerestory; narrow, lower side aisles and a choir.
The INTERIOR is entirely plastered and painted in light Bentheim tones and still possesses various valuable preserved interior components. The cross-rib vaults of the nave and side aisles are painted with floral motifs. The choir vault has, in addition to the floral painting, images of musicking angels. The original neo-gothic interior painting was replaced in the thirties in a style characteristic of that period, which partly (in the choir) shows affinity with work by artists such as Jan Toorop and Willem van Konijnenburg. The paintings in the choir are by painter/glazier Jos ten Horn, who also painted the stations of the cross in the side aisles during the period 1930-1935. In 1944 the stained glass windows in the choir were installed after a design by glazier Max Weiss. These windows, with testamental representations, show a strong resemblance to the work of Joep Nicolas, whose studio Max Weiss had taken over in 1939. Further preserved in the church are, among other things, the tile floors which are composed of black and ochre-coloured tiles, laid in decorative patterns. Also preserved are the church pews executed in the manner of Neo-Gothic. In the tower a structural steel bell frame with three bells by Eijsbouts-Lips, 1948, diameter respectively 96 cm, 86 cm and 76 cm. Also in the tower a mechanical tower clock with automatic winding.
Valuation
R.C. CHURCH 'St. Agatha' built in 1889 in late neo-gothic style after a design by Gerhardus te Riele.
Architectural-historical values: - The church forms a good and relatively well-preserved example of a late nineteenth-century neo-gothic R.C. village church which stands out for the high-quality aesthetic qualities of its design. The church has fine proportions and special detailing in design and use of materials. In the interior, alongside various interior elements dating from the construction period, different later added elements such as wall paintings and a stations of the cross by painter Jos ter Horn are of importance. - The church is also important for the oeuvre of architect Gerhardus te Riele, who worked especially in Gelderland and Overijssel. The St. Agatha church is one of the best-preserved village churches designed by him.
Urban-planning values: - The church is important because of its situation in conjunction with presbytery, school, teacher's house and the former castle grounds, by which the characteristic, historically developed village image of Harreveld has been preserved. The church has also been important for the development of the village of Harreveld.
Cultural-historical values: - The church is important as an expression of the emancipation of Catholics in the second half of the nineteenth century in the Achterhoek in which the Lichtenvoorde-Groenlo area forms a Catholic enclave.
Nearby in the register
- Molen, Varsseveldseweg 88Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Park, Dorpsstraat bij 41Tuin, park en plantsoen2 mi
- Pastorie(F), Dorpsstraat 41Kerkelijke dienstwoning2 mi
- St. WerenfridusKerk en kerkonderdeel2 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.