Rijksmonumentenregister · Netherlands
H.H. Engelbewaarders
Lisse, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1930 - 1931
- Address
- Heereweg 457, 2161 DC Lisse
- Place
- Lisse
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.23558, 4.53462
- Part of complex
- 516105
- Monument number
- 516106
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1910 map "Polderkaart van de landen tusschen Maas en ij / door W.H. Hoekwater" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De Rooms-katholieke KERK "de H.H. Engelbewaarders", in de volksmond De Engel genoemd, is gebouwd in 1930-1931 op een in het gehucht De Engel gelegen terrein. Dit stuk grond werd in 1929 beschikbaar gesteld door de familie Heemskerk-Hoogduin. Het ontwerp voor de kerk en de diverse bijgebouwen is geleverd door architect Jan Stuyt, die gebruik maakte van een door bouwpastoor Sentenie gemaakte schets. De uitvoerder van de werkzaamheden aan de kerk en de bijbehorende, met de kerk verbonden pastorie was W. de Vreede uit Noordwijk. De kerk van de Heilige Engelbewaarders is van het type centraalbouw en is qua bouwstijl verwant aan de Byzantijnse bouwkunst, wat met name in het interieur terug is te vinden. Als bouwstijl kan hier derhalve de term Neobyzantijns worden gebruikt. Van belang in het interieur is onder meer de door Jan Dunselman vervaardigde koepelschildering, die evenals het Maria-altaar dateert uit 1931. De door J. Thiessen uit Roermond ontworpen kruiswegstaties zijn aangebracht in 1954. De wijziging aan het priesterkoor vond plaats in 1960. De scheuren in de binnenmuren zijn waarschijnlijk het gevolg van het niet onderheid zijn van de kerk. De H.H. Engelenbewaarder is met de hoofdentree op de Heereweg gericht en is aan de rechter zijde door middel van een tussenlid met de pastorie verbonden.
Omschrijving
De vanuit een veelhoekige, min of meer stervormige plattegrond opgetrokken kerk is aan alle zijden vrijwel symmetrisch van compositie. Het gebouw is samengesteld uit een groot aantal bouwdelen van sterk verschillend volume, waarvan de gevels worden beëindigd door terugliggende randen van gepleisterde baksteen en op klossen rustende dakgoten. Het hoog opgaande centrale gedeelte, de eigenlijke kerkruimte, is twaalfzijdig. De overige bouwdelen zijn drie-, vier- of vijfzijdig. De kappen, die qua vorm sterk variëren, zijn alle gedekt met leien (Maasdekking), voorzien van pironnen op de nokhoeken en kleine, driehoekige dakkapelletjes met rondboogvensters. De vensters, die rechthoekig of keperboogvormig zijn, hebben diepliggende ramen en afzaten van terracotta tegels, de gevels een circa 1.5 meter hoog trasraam.
Hoofdentree in een onder zadeldak staand avant-corps. In de voorgevel hiervan een portiek met granieten trapje en een keperboogvormige portiekopening met granieten bollen op kleine dwarsmuurtjes. Centraal in het portiek een beslagen dubbele deur onder een betonnen latei en twee enkele deuren onder decoratieve uitmetselingen in de zijkanten van het portiek. Boven deze entreepartij een stervormig venster met een invulling van glas-in-lood binnen stalen ramen.
Gevelomlijsting in de vorm van lisenen en een klimmend keperboogfries.
Eveneens keperboogvormige vensters in de zijgevels, waartegen lage uitbouwtjes staan. De lagere bouwdelen aan weerszijden hiervan met rechtgesloten vensters en een onder zadeldak staand ingangsportaal met enkele deur onder keperboog. In de vijfzijdige bouwdelen hierboven een triplet met keperboogvensters met glas-in-lood per gevelsegment. Kleine witte driehoeken in de zwikken tussen de keperbogen in deze en de identiek gevormde andere kapellen. Twaalfzijdig hoofdvolume met een fries van dambordpatronen onder de met leien beklede schuine randen van het pendentief. Hierboven een iets smallere bovenste geleding (tamboer) met per gevelsegment een reeks van vier rechtgesloten vensters met glas-in-lood. Dit centrale volume wordt overkapt door een twaalfdelig koepeldak. De diverse uitbouwen aan de verschillende zijden van de kerk zijn vergelijkbaar, waar het de geveldetaillering en de vensterverdeling en -vorm betreft.
In het INTERIEUR is op het bankenplan na vrijwel niets gewijzigd, hoewel de kleine ruimtes naast de ingangspartij een andere functie hebben gekregen. De oorspronkelijke doopkapel is nu in gebruik als mortuarium. Het oorspronkelijke mortuarium functioneert momenteel als Mariakapel. De kerkbanken zijn wel de oorspronkelijke.
Naast de dubbele paneeldeur met vijfdelig bovenlicht van het ingangsportaal bevinden zich twee kleine halletjes, eveneens met een deur naar de kerkruimte.
Boven de deuren bevindt zich de orgelgalerij met een uit de bouwtijd van de kerk daterend, vijfledig orgel met eveneens vijf pijpvelden. Orgel en orgelkas zijn niet van waarde uit het oogpunt van monumentenzorg. De galerij staat onder een - evenals de andere gewelven - wit gepleisterd tongewelf en heeft een balustrade met cassettes in de borstwering. De centrale ruimte is symmetrisch ingedeeld en staat onder een twaalfdelige koepel met schilderingen van tussen palmbomen staande apostelen alsmede een zelfde aantal engelen rondom de bevestiging van de kroonluchter. De koepel rust op gemetselde consoles die deel uitmaken van een rondboogfries rondom de vensters in de tamboer. De centrale ruimte is door middel van gemetselde rondboog-scheibogen gescheiden van de erom heenliggende ruimtes. De op bakstenen en natuurstenen pijlers rustende bogen, waaraan verlichtingsarmaturen hangen, worden geaccentueerd door beurtelings gebruik te maken van lagen lichte en donkere baksteen. De onder segmentbogen staande zwikken zijn versierd met geschilderde randdecoraties.
Ook de lage en ondiepe perifere ruimtes (galerijen) zijn met de grotere ruimtes en onderling met elkaar verbonden door rondboogdoorgangen. De kapellen aan weerszijden van het priesterkoor met het hoofdaltaar zijn aan de voorzijde voorzien van dubbele rondbogen die rusten op een zuil van gepolijste, donkere natuursteen met teerlingkapiteel. Tegen de boogpijlers aan weerszijden van het koor staan veelzijdige, uit travertijn en verschillende soorten marmer vervaardigde kansels. Tussen de kansels loopt een gebogen, eveneens uit verschillende marmersoorten samengestelde, tweedelige koorbalustrade, die een altaarpodium omsluit met een eveneens gebogen trap. De altaren zijn vervaardigd van Caensteen. In het eenvoudige dagkapelletje bevinden zich twee rondboognissen, waarvan één is voorzien van een fonteintje met marmeren bekken. De vloeren van de samengestelde kerkruimte zijn bedekt met tegels.
Waardering
- De kerk is cultuurhistorisch van algemeen belang als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling.
- Het kerkgebouw is architectuurhistorisch van algemeen belang vanwege de karakteristieke vormgeving en detaillering en de samenhang tussen in- en exterieur, die in nauwe relatie staan tot de specifieke functies van de diverse onderdelen van het gebouw. De kerk is tevens van belang als representatief vertegenwoordiger van een weinig meer voorkomend type en als een belangrijk werk uit het oeuvre van een vooraanstaand architect.
- Het markante gebouw heeft ensemblewaarde vanwege de bijzondere betekenis voor het aanzien van de streek en vanwege de ruimtelijke, visuele en functionele samenhang met de pastorie en de overige, niet te beschermen complexonderdelen.
- De kerk is bovendien van belang vanwege de herkenbaarheid en de grote mate van gaafheid van in- en exterieur.
- Vanwege de combinatie van voornoemde kwaliteiten is er bovendien sprake van zeldzaamheidswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Roman Catholic CHURCH "de H.H. Engelbewaarders", popularly called De Engel, was built in 1930-1931 on a site located in the hamlet De Engel. This piece of land was made available in 1929 by the Heemskerk-Hoogduin family. The design for the church and the various outbuildings was provided by architect Jan Stuyt, who made use of a sketch made by building pastor Sentenie. The executor of the work on the church and the associated connected pastorie was W. de Vreede from Noordwijk. The church of the Holy Engelbewaarders is of the central-plan type and in terms of building style is related to Byzantine architecture, which is particularly evident in the interior. The term Neobyzantine can therefore be used as the building style. Of importance in the interior is, among other things, the dome painting executed by Jan Dunselman, which, like the Mary altar, dates from 1931. The stations of the cross designed by J. Thiessen from Roermond were installed in 1954. The alteration to the priest's choir took place in 1960. The cracks in the interior walls are probably the result of the church not being maintained. The H.H. Engelbewaarders is oriented with the main entrance on the Heereweg and is connected on the right side by means of a connecting section to the pastorie.
Description
The church, erected from a polygonal, somewhat star-shaped ground plan, is composed almost symmetrically on all sides. The building consists of a large number of structural components of greatly varying volume, whose facades are terminated by recessed edges of rendered brick and gutters resting on corbels. The tall central section, the actual church space, is twelve-sided. The remaining structural components are three-, four- or five-sided. The roofs, which vary greatly in form, are all covered with slates (Maas covering), fitted with roof finials at the ridge corners and small triangular roof chapels with round-arched windows. The windows, which are rectangular or segmental arch-shaped, have recessed frames and offsets of terracotta tiles; the facades have a travertine plinth approximately 1.5 metres high.
Main entrance in an avant-corps under a gabled roof. In its front facade a porch with granite steps and a segmental arch-shaped porch opening with granite spheres on small transverse walls. Centrally in the porch a reinforced double door under a concrete lintel and two single doors under decorative brick detailing on the sides of the porch. Above this entrance section a star-shaped window with infill of stained glass within steel frames.
Facade framing in the form of pilasters and a climbing segmental arch frieze.
Likewise segmental arch-shaped windows in the side facades, against which low extensions stand. The lower structural components on either side with straight-headed windows and an entrance portal under a gabled roof with a single door under a segmental arch. In the five-sided structural components above, a triplet with segmental arch windows with stained glass per facade segment. Small white triangles in the spandrels between the segmental arches in these and the identically formed other chapels. Twelve-sided main volume with a frieze of checkerboard patterns under the slates covering the sloping edges of the pendentive. Above this a slightly narrower upper section (drum) with per facade segment a row of four straight-headed windows with stained glass. This central volume is covered by a twelve-section dome. The various extensions on the different sides of the church are comparable in terms of facade detailing and window arrangement and form.
In the INTERIOR, almost nothing has been altered except for the bench layout, although the small spaces next to the entrance section have been given a different function. The original baptistry chapel is now in use as a mortuary. The original mortuary currently functions as a Mary chapel. The church benches are the original ones.
Besides the double panel door with five-section fanlight of the entrance portal there are two small hallways, also with a door to the church space.
Above the doors is the organ gallery with a five-section organ dating from the time of construction of the church, also with five pipe fields. Organ and organ case are not of value from the perspective of monument care. The gallery stands under a barrel vault plastered white—as are the other vaults—and has a balustrade with cassettes in the balustrade. The central space is arranged symmetrically and stands under a twelve-section dome with paintings of apostles standing between palm trees as well as an equal number of angels around the fastening of the chandelier. The dome rests on masonry corbels which form part of a round-arch frieze around the windows in the drum. The central space is separated from the surrounding spaces by means of masonry round-arch transverse arches. The arches, resting on brick and stone piers, to which lighting fixtures hang, are accentuated by alternating use of layers of light and dark brick. The spandrels under segmental arches are decorated with painted edge ornamentation.
Also the low and shallow peripheral spaces (galleries) are connected with the larger spaces and with each other by round-arch openings. The chapels on either side of the priest's choir with the high altar are provided at the front with double round arches that rest on a column of polished, dark stone with cubic capital. Against the arch piers on either side of the choir stand polygonal lecterns made of travertine and various types of marble. Between the lecterns runs a curved, likewise from various marble types composed, two-part choir balustrade, which encloses an altar platform with an equally curved staircase. The altars are made of Caen stone. In the simple daily chapel there are two round-arch niches, one of which is fitted with a small fountain with a marble basin. The floors of the composite church space are covered with tiles.
Valuation
- The church is of general cultural-historical importance as a distinctive expression of spiritual development.
- The church building is of general architectural-historical importance because of its characteristic design and detailing and the coherence between interior and exterior, which stand in close relationship to the specific functions of the various components of the building. The church is also of importance as a representative example of a type no longer commonly found and as an important work in the oeuvre of a prominent architect.
- The striking building has ensemble value because of its special significance for the appearance of the region and because of the spatial, visual and functional coherence with the pastorie and the other, non-protected complex components.
- The church is moreover of importance because of the recognizability and the high degree of integrity of interior and exterior.
- Because of the combination of the aforementioned qualities, there is furthermore a matter of rarity value.
Nearby in the register
- Pastorie(F), Heereweg 459Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Boerderij, Heereweg 443Boerderijunder 1 mi
- Ter LeedeTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Huis Ter LeedeKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.