Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gemeentehuis, Galamagracht 49
IJlst, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bestuursgebouw en onderdl
- Function
- Gemeentehuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1859
- Address
- Galamagracht 49, 8651 EC IJlst (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- IJlst
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.00865, 5.62466
- Monument number
- 515183
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1851 map "Holland." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het voormalige GEMEENTEHUIS is in 1859 gebouwd in een Eclectische stijl. Architect was A. Breunissen Troost uit Sneek, timmerman Thomas Otte Schuurmans uit IJlst. In de zuidelijke zijgevel zitten twee marmeren gevelstenen: de oudste, van wit marmer is moeilijk leesbaar: "In De Grondsteen waarop ik vrij vertoon, lag Andel.....io....ma Coopmans zoon opdat ik waak over alle dingen is hier stadsmagistraat op dwingen...". De jongste, van donker marmer, vermeldt: "De eerste steen aan dit gebouw is gelegd 15 april 1859 door Willem Ringnalda burgemeester secretaris en lid van de Raad van IJlst terwijl verder leden van de raad waren: P.C. van Popta, T.E. van Popta, A.J. Tijsma, M.W.O. Oppendijk, M.T. van Velde, P.J. Buitenhoff". In 1851 werd de Gemeentewet vastgesteld: de veranderingen in de samenleving en de toename van taken voor de gemeentelijke overheid leidden tussen dat jaar en ca. 1860 tot een bouwstroom van nieuwe gemeentehuizen, die de grietenijhuizen vervingen. Zo ook in IJlst. Het voormalige gemeentehuis is nu in gebruik als woonhuis. Het ligt op de hoek van de Galamagracht met de Sudergoweg, aan de oostzijde van de Galamagracht en is naar het westen gericht. Het rechthoekige perceel, waarop het gebouw staat, heeft niet meer de oorspronkelijk omvang. Het pand zelf is aan de achterzijde uitgebreid door de toevoeging van een naar het oosten gerichte vleugel: de later toegevoegde delen komen niet in aanmerking voor bescherming van rijkswege wegens te geringe monumentale waarde.
Omschrijving
Het twee bouwlagen hoge, vrij ondiepe pand heeft een rechthoekige plattegrond waarvan de lange zijden parallel aan de straat zijn gelegen; het wordt gedekt door een schilddak waarop twee schoorstenen en in het midden een dakruiter met spits. De voorgevel is uit bruine baksteen opgetrokken, de zijgevels hebben een blokbepleistering, de achtergevel is uit gele baksteen opgetrokken. Het hoge hoofdgestel aan de voorzijde wordt versierd door een fries van aaneengeschakelde boogjes met bloem en blokje in het midden. De voorgevel is symmetrisch opgebouwd en wordt in de hoeken begrensd door twee hoekpilasters; deze worden ter hoogte van het 'fries' door een gepleisterde sokkel met bloemmotief versierd waarop als afsluiting gemetselde pirons met spits zijn geplaatst. Op de begane grond is in het midden de ingangspartij, die via het natuurstenen bordes te bereiken is. Het bordes is drie treden hoog en wordt geflankeerd door een vrij brede natuurstenen stoep. Het bordes is afgezet door een gietijzeren balustrade, bestaande uit een rechthoekig middendeel en twee vleugels. De dubbele houten toegangsdeur in het gemetselde middenrisaliet wordt door gemetselde pilasters geflankeerd en versierd door roosters met ringmotief in het bovendeel en kleine en grote panelen aan de onderkant. Aan de twee kleine panelen zijn ringen bevestigd. De omlijstende pilasters eindigen in sokkels die de dakkapel in het middenrisaliet 'ondersteunen'. In de linker sokkel staat: 'ANNO', in de rechter: '1859'. Hiertussen zit een trommelveld met tussen twee hoorns des overvloeds (cornu copia) het geglazuurde wapen van de gemeente, een zeilend schip op zee. Aan weerszijden van de ingangspartij zitten twee zesruitsvensters met gebogen strekken en in de tweede bouwlaag vijf zesruitsvensters. De roedenverdeling is vernieuwd volgens het oorspronkelijke ontwerp en het originele glas is door extra dik glas vervangen. De dakkapel met geprofileerde daklijst wordt geflankeerd door vierkante zuitljes met met spitse pirons. De zuidelijke zijgevel is blind en voorzien van een blokbepleistering. Hierin zijn ook de gevelstenen aangebracht. De noordelijke zijgevel is blind en grenst aan nr. 48. De achtergevel is door de plaatsing van de vensters symmetrisch opgebouwd en voor een deel aan de zuidzijde door de aanbouw aan het zicht onttrokken. Op de begane grond is een houten deur, op de verdieping zitten van links naar rechts drie zesruitsvensters met strekken en twee kleinere zesruitsvensters.
Het INTERIEUR is qua indeling deels nog origineel. Na de hal volgen links en rechts de vertrekken; die aan de rechterzijde vormden het woongedeelte van de conciërge. Achter in de hal is de trap die naar boven leidt, waar ook de voormalige raadzaal ligt. Aan weerszijden van de trap staan de leeuwen die oorspronkelijk buiten bij de ingang van het gemeentehuis stonden. In de voormalige raadzaal is onder meer een originele kastenwand aanwezig, met in het midden ervan een zwartmarmeren schoorsteenmantel en het originele plafond met bloemmotief in de hoeken.
Waardering
Het voormalig gemeentehuis te IJlst uit 1859 is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een bestuurlijke ontwikkeling;
- als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling;
- vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege de ornamentiek van de voorgevel;
- vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling van de stad en de prominente functie;
- voor het aanzien van de streek en de stad;
- vanwege de in grote mate aanwezige architectonische gaafheid van met name het exterieur;
- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The former TOWN HALL was built in 1859 in an Eclectic style. The architect was A. Breunissen Troost from Sneek, the carpenter Thomas Otte Schuurmans from IJlst. In the southern side facade are two marble facade stones: the oldest, made of white marble, is difficult to read: "In The Foundation Stone upon which I freely display, lay Andel.....io....ma Coopmans zoon so that I watch over all things the city magistrate is here by compulsion...". The youngest, made of dark marble, states: "The first stone of this building was laid 15 April 1859 by Willem Ringnalda mayor secretary and member of the Council of IJlst while other members of the council were: P.C. van Popta, T.E. van Popta, A.J. Tijsma, M.W.O. Oppendijk, M.T. van Velde, P.J. Buitenhoff". In 1851 the Municipal Act was established: the changes in society and the increase in tasks for the municipal authorities led between that year and around 1860 to a wave of building of new town halls, which replaced the grietenij houses. So also in IJlst. The former town hall is now in use as a residence. It is located on the corner of the Galamagracht with the Sudergoweg, on the east side of the Galamagracht and faces west. The rectangular plot on which the building stands no longer has its original size. The building itself has been extended at the rear by the addition of a wing facing east: the later added parts do not qualify for protection by the state due to insufficient heritage value.
Description
The two-storey, relatively shallow building has a rectangular floor plan with the long sides parallel to the street; it is covered by a hipped roof with two chimneys and in the middle a roof turret with spire. The front facade is built of brown brick, the side facades have render, the rear facade is built of yellow brick. The tall main cornice at the front is decorated by a frieze of linked arches with flower and block in the middle. The front facade is symmetrically arranged and is bounded at the corners by two corner pilasters; these are decorated at the height of the 'frieze' by a rendered plinth with flower motif on which ornamental gables with spires are placed. On the ground floor is in the middle the entrance section, which can be reached via the natural stone platform. The platform is three steps high and is flanked by a fairly wide natural stone stoep. The platform is bordered by a cast iron balustrade, consisting of a rectangular central section and two wings. The double wooden entrance door in the mortared central risalite is flanked by mortared pilasters and decorated by grilles with ring motif in the upper section and small and large panels at the bottom. Rings are attached to the two small panels. The bordering pilasters end in plinths that 'support' the roof dormer in the central risalite. In the left plinth is: 'ANNO', in the right: '1859'. Between these is a drum panel with the glazed coat of arms of the municipality, a sailing ship on sea, between two cornucopiae. On either side of the entrance section are two six-paned windows with curved mullions and in the second storey five six-paned windows. The glazing bars have been renewed according to the original design and the original glass has been replaced by extra thick glass. The roof dormer with profiled drip moulding is flanked by square little turrets with pointed gables. The southern side facade is blind and provided with render. The facade stones are also placed in it. The northern side facade is blind and adjoins no. 48. The rear facade is arranged symmetrically by the placement of the windows and is partly obscured on the south side by the extension. On the ground floor is a wooden door, on the upper floor are from left to right three six-paned windows with mullions and two smaller six-paned windows.
The INTERIOR is partly original in terms of layout. After the hall follow the rooms on the left and right; those on the right side formed the residential part of the caretaker. At the back of the hall is the staircase leading upstairs, where also the former council chamber is located. On either side of the staircase stand the lions which originally stood outside at the entrance of the town hall. In the former council chamber is among other things an original built-in cupboard wall, with in the middle of it a black marble fireplace mantel and the original ceiling with flower motif in the corners.
Valuation
The former town hall of IJlst from 1859 is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of an administrative development;
- as a particular expression of a typological development;
- for the aesthetic quality of the design;
- for the ornamentation of the front facade;
- for its situation, connected with the development of the city and its prominent function;
- for the appearance of the region and the city;
- for the largely present architectural integrity, particularly of the exterior;
- in relation to the structural and visual integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- Woonhuis, Galamagracht 47Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Galamagracht 53Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Galamagracht 46Woonhuisunder 1 mi
- Erfscheiding(D1), Galamagracht bij 46Erfscheidingunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.