Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Galamagracht 46
IJlst, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1868
- Address
- Galamagracht 46, 8651 EC IJlst (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- IJlst
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.00892, 5.62427
- Part of complex
- 515175
- Monument number
- 515176
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het WOONHUIS aan de Galamagracht 46 te IJlst is in 1868 gebouwd in Eclectische stijl naar ontwerp van A. Breunissen Troost voor de familie Van Popta, getuige de twee gevelsteentjes in de achtergevel. Het woonhuis ligt aan de oostzijde van de in noord-zuidoostelijke richting lopende gracht, op een hele korte afstand van het voormalige gemeentehuis, dat zich op de hoek met de Sudergoweg bevindt. Gezien de ligging zou het huis als burgemeesterswoning kunnen zijn ontworpen (de functie die het thans heeft). Het pand is naar het westen gericht en ligt licht teruggerooid ten opzichte van de weg, aan de voorzijde van een langwerpig perceel dat tot aan de Oostelijke HEK Dijkgracht reikt. De voorzijde wordt door een stoep met vierdelig HEK begrensd. Aan de zuidoostzijde van het pand staat een pakhuisachtig BIJGEBOUW, dat door een zadeldak wordt gedekt maar dat verder één geheel vormt met het hoofdgebouw.
Omschrijving
Het blokvormige woonhuis met rechthoekige plattegrond is opgetrokken uit bruine baksteen en wordt gedekt door een hoog afgeknot schilddak. Op het dak liggen aan de voorzijde platte, geglazuurde Friese pannen, op de zij-en achterschilden zwarte Hollandse pannen. De vier schoorstenen zijn van dekplaten met gietijzeren decoratie voorzien. De voorgevel wordt van de openbare stoep gescheiden door een vrij brede natuurstenen stoep die tegen het huis aan overgaat in een hoge plint. De gevel is rijkelijk versierd met in stuc uitgevoerde bloemen, voluten en kopjes e.d.
Het hoge hoofdgestel aan de voorkant steunt op leeuwenkoppen; het fries is in cassettes met bloemmotief onderverdeeld. De voorgevel wordt symmetrisch in tweeën gedeeld door het brede middenrisaliet waarin zich de ingang bevindt: drie natuurstenen treden met aan weerszijden natuurstenen muurtjes -waar het hek aan is gevestigd- leiden naar de natuurstenen stoep vóór de brede paneelvoordeur met bovenlicht. De voordeur onder portiek wordt geflankeerd door twee pilasters die aan twee zijden door gestucte lijsten met bloemmotieven worden versierd. Hierboven in de dakkapel het balkon dat op twee bebaarde hoofden en een kapiteel rust en is voorzien van een rijk versierde balustrade-achtige leuning. Boven de balkondeur een met voluten en vrouwenhoofd versierd trommelveld. Het zadeldak van de dakkapel wordt door een brede afsluiting met imitatie rustica-blokken, waarop een gietijzeren windroos staat (thans zonder windvaan). De zesruitsvensters aan weerszijden van het middenrisaliet worden gedecoreerd door getoogde strekken, waarin trommelvelden met voluten en in het midden een meisjeskopje dat via de sluitsteen op een leeuwenkop onder de kroonlijst aansluit. De lekdorpels zijn van natuursteen. In de zuidelijke zijgevel zit, aan de achterzijde, een houten deur; in de noordelijke zijgevel zijn twee vensters aangebracht. De achtergevel heeft dezelfde opbouw als de voorgevel, maar is niet zo rijk versierd als de voorgevel. De achterdeur is voorzien van glas-in-lood versierd, zowel in de bovendelen als in het bovenlicht. In de natuurstenen stoep van twee treden is, in de onderste trede, een ovaal rooster gelegd. Aan weerszijden van de achterdeur zit een kleine gevelsteen. De linker met het opschrift: "Hesseltje en Ypke van Popta"; de rechter met het opschrift: "Den 14de juli 1868". De vier zesruitsvensters met strekken en natuurstenen dorpels hebben persiennes. Het INTERIEUR is qua indeling origineel, zoals ook een groot aantal interieuronderdelen. De brede, lange lichtgrijs betegelde marmeren vloer deelt het pand in twee symmetrische delen. De kamers liggen aan weerszijden van de gang. Links ligt de trap naar boven. De deuren op de gang, de kastdeuren van de garderobe, de trommelvelden boven de deuren, de plafonds met gestucte decoraties in de vorm van rozetten, de geprofileerde lijsten en de bogen zijn alle origineel, rijk gedecoreerd en verkeren in zeer goede staat. Bijzonder qua decoratie is de voorkamer aan de zuidzijde: hier zijn onder meer aanwezig het oorspronkelijke, zeer rijk gedecoreerde plafond, de grijsmarmeren schoorsteenmantel met zeer rijk gedecoreerde schouw, de vitrines met houten omlijsting en grote kuif, de gegolfde vensterbanken. Ook in de andere kamers zijn dergelijke elementen aanwezig, ook al zijn ze iets minder uitbundig gedecoreerd, zoals onder neer twee marmeren schoorsteenmantels met hoge, gestucte schouwen, waarvan één met ovale spiegel in het midden, de vensterbanken en de gestucte plafonds met roos in het midden. De houten trap met snijwerk en houten lambrisering leidt naar de eerste verdieping waar de slaapvertrekken zijn gelegen. De "overloop" met houten plankenvloer is breed en lang, en aan de kant van het trapgat voorzien van drie bogen die vóór de leuning langs zijn geplaatst. De leuning bestaat uit een houten geprofileerde handlijst en gietijzeren spijlen met siermotieven en wordt aangezet door twee houten delen met rijk snijwerk. De leuning achter de bogen wordt versierd door een trappaal in de vorm van een kleine zuil met kapiteel. De twee vierkante lichten in het plafond (één boven het trapgat en één boven de overloop) zijn van glas-in-lood voorzien. Een trap leidt naar de zolder waar alles vrijwel origineel is, zoals onder meer de kastdeuren, de droogrekken en de meidenkamer.
Het BIJGEBOUW onder zadeldak heeft aan de straatkant een houten deur en aan de achterzijde een (vernieuwde) houten deur met breed zijlicht en boven twee kleine, nisvormige vensters.
Waardering
Het woonhuis aan de Galamagracht 46 te IJlst uit 1868 is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege het materiaalgebruik en de uitzonderlijk rijke ornamentiek;
- vanwege de situering, verbonden met de mogelijke oorspronkelijke functie van burgemeesterswoning (gezien de ligging in de nabijheid van het gemeentehuis);
- voor het aanzien van de stad;
- vanwege de in grote mate aanwezige architectonische gaafheid van zowel het exterieur als het interieur;
- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The DWELLING HOUSE at Galamagracht 46 in IJlst was built in 1868 in Eclectical style after a design by A. Breunissen Troost for the Van Popta family, as evidenced by two decorative stones in the rear facade. The dwelling house is situated on the east side of the gracht which runs in a north-southeasterly direction, at a very short distance from the former town hall, which is located at the corner with the Sudergoweg. Given its location, the house could have been designed as a mayor's residence (the function it currently has). The building faces west and is set slightly back from the road, at the front of an elongated plot extending to the Oostelijke HEK Dijkgracht. The front is bounded by a step with a four-part HEK. On the south-eastern side of the building stands a warehouse-like OUTBUILDING, covered by a gabled roof but otherwise forming one whole with the main building.
Description
The block-shaped dwelling house with rectangular floor plan is constructed of brown brick and is covered by a high truncated hipped roof. On the roof at the front lie flat, glazed Frisian tiles; on the side and rear hips black Dutch tiles. The four chimneys are fitted with cover plates with cast-iron decoration. The front facade is separated from the public pavement by a fairly wide natural stone step which transitions into a high plinth against the house. The facade is richly decorated with flowers, volutes and heads executed in stucco, etc.
The high principal architrave at the front rests on lions' heads; the frieze is subdivided into cassettes with floral motifs. The front facade is divided symmetrically in two by the broad central risalit in which the entrance is located: three natural stone steps with natural stone walls on either side - where the gate is attached - lead to the natural stone step in front of the broad panelled front door with fanlight. The front door under a portico is flanked by two pilasters which are decorated on two sides by stuccoed mouldings with floral motifs. Above this in the dormer the balcony which rests on two bearded heads and a capital and is provided with a richly decorated balustrade-like railing. Above the balcony door a drum field decorated with volutes and a female head. The gabled roof of the dormer is closed by a broad base with imitation rusticated blocks, on which a cast-iron weather vane stands (now without wind vane). The six-light windows on either side of the central risalit are decorated by arched stretches, in which drum fields with volutes and in the middle a girl's head that connects via the keystone to a lion's head below the cornice. The drip mouldings are of natural stone. In the southern side facade is, at the rear, a wooden door; in the northern side facade two windows are installed. The rear facade has the same structure as the front facade, but is not as richly decorated as the front facade. The rear door is fitted with decorated leaded glass, both in the upper parts and in the fanlight. In the natural stone step of two treads, in the lower tread, an oval grille is laid. On either side of the rear door is a small decorative stone. The left one with the inscription: "Hesseltje and Ypke van Popta"; the right one with the inscription: "The 14th July 1868". The four six-light windows with stretches and natural stone drip mouldings have shutters. The INTERIOR is original in its layout, as is a large number of interior components. The broad, long light grey tiled marble floor divides the building into two symmetrical parts. The rooms are situated on either side of the hallway. On the left is the staircase up. The doors in the hallway, the cabinet doors of the wardrobe, the drum fields above the doors, the ceilings with stuccoed decorations in the form of rosettes, the profiled mouldings and the arches are all original, richly decorated and in very good condition. Particularly noteworthy in terms of decoration is the front room on the south side: here are to be found, amongst other things, the original, very richly decorated ceiling, the grey marble chimney mantel with very richly decorated surround, the display cases with wooden frame and large cornice, the fluted window sills. In the other rooms similar elements are also present, even if they are somewhat less elaborately decorated, such as in particular two marble chimney mantels with high, stuccoed surrounds, one of which has an oval mirror in the middle, the window sills and the stuccoed ceilings with rose in the middle. The wooden staircase with carved work and wooden wainscoting leads to the first floor where the bedrooms are situated. The "landing" with wooden plank floor is broad and long, and on the stairwell side provided with three arches placed in front of the railing. The railing consists of a wooden profiled handrail and cast-iron balusters with decorative motifs and is set by two wooden parts with rich carved work. The railing behind the arches is decorated by a newel post in the form of a small column with capital. The two square lights in the ceiling (one above the stairwell and one above the landing) are fitted with leaded glass. A staircase leads to the attic where almost everything is original, such as in particular the cabinet doors, the drying racks and the maid's room.
The OUTBUILDING under a gabled roof has a wooden door on the street side and at the rear a (renewed) wooden door with broad side light and above two small, niche-shaped windows.
Valuation
The dwelling house at Galamagracht 46 in IJlst from 1868 is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- because of the aesthetic quality of the design;
- because of the use of materials and the exceptionally rich ornamentation;
- because of the location, connected with the possible original function of mayor's residence (given the proximity to the town hall);
- for the appearance of the city;
- because of the largely present architectural integrity of both the exterior and the interior;
- in relation to the structural and visual integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- Erfscheiding(D1), Galamagracht bij 46Erfscheidingunder 1 mi
- Woonhuis, Galamagracht 47Woonhuisunder 1 mi
- Gemeentehuis, Galamagracht 49Bestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Woonhuis, Eegracht 39Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.