Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Kapelstraat bij 25
Heeze, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Kapelstraat bij 25, 5591 HC Heeze (Heeze-Leende 30)
- Place
- Heeze
- Municipality
- Heeze-Leende
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.38069, 5.59243
- Part of complex
- 515137
- Monument number
- 515141
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1688 map "Quartae partis Brabantiae seu ditionis Silvae Ducis accuratissma delineatio / [Frederik de Wit]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
TUIN- EN PARKAANLEG, met daarin een ZONNEWIJZER op CONSOLE, TENNISBAAN, MOESTUINMUUR, SCHUTTING, TENNISHUISJE, BALLENKAST, SCHAMPPALEN, VAAS op CONSOLE, HOUTSCHUUR, TWEE HOUTEN TOEGANGSHEKKEN en een IJZEREN HEK.
De aanleg van de, voornamelijk uit bossen en landerijen bestaande, omgeving van kasteel Eymerick beperkte zich vóór 1665 waarschijnlijk tot enige rechthoekig op elkaar aansluitende paden ten zuidwesten van het gebouw.
In het ontwerp van het nieuwe kasteel was (wellicht eveneens door Pieter Post) ook een plan voor de omgeving opgenomen, dat voorzag in een streng symmetrische aanleg, geheel in overeenstemming met de stijl van het kasteel. In tegenstelling tot het bebouwingsplan werd het tuinontwerp wel geheel uitgevoerd, hetgeen een drastische ingreep betekende in de structuur van het gebied. Die ook thans nog in belangrijke mate aanwezige formele aanleg bestaat uit een rechthoekige gracht, die aan de frontzijde bestaat uit de waterloop van de rivier de Grote Aa en die een vrijwel vierkante aanleg omsluit, aldus een tweede omgrachting vormend, buiten het water rondom het oude kasteel. Alle waterlopen staan met elkaar in verbinding en worden gevoed door de riviertjes. Het kasteelterrein wordt omgeven door bossen, waarvan sommige een aanleg vertonen voor bewandeling (slingerpadenbossen) en andere decoratief in het landschap zijn gesitueerd. Daartussen bevindt zich een aantal weilanden, die een hoge visueel-landschappelijke waarde hebben en als zodanig ook zijn aangelegd.
De lange NW-ZO gerichte rechte, met klinkers bestrate oprijlaan vormde van oudsher de toegang vanuit het dorp tot het door drie rivieren omsloten gebied waar de kastelen in zijn gelegen en is ook thans nog een dominerend element in de buitenplaats. De laan was aan beide zijden geflankeerd door een rij bomen, die echter in 1917 werden gekapt om een beter uitzicht vanuit het kasteel te verkrijgen. Aan weerszijden van de oprijlaan bevinden zich thans de weiden van het kasteel, honderden meters naar achteren gelegen rondom begrensd door boompartijen die als coulissen fungeren. In de weiden staan enkele solitairen en enige boomgroepen.
Van een formele aanleg buiten de omgrachting is weinig meer te vinden. De boompartijen die in het zuiden en oosten langs de gracht zijn te vinden deden vermoedelijk dienst als windsingels. Van een geometrisch lanenpatroon met name ten noorden en ten zuiden van de Boschlaan, aangegeven op een opmeting uit ca. 1795, dat vanaf de tweede helft van de 17e eeuw geleidelijk tot stand moet zijn gekomen is weinig meer te herkennen. In die tijd onderging het park, geïnspireerd door nieuwe inzichten, wijzigingen volgens de Engelse landschapsstijl. Binnen de driehoek gevormd door de loop van de beide Aa's en de Boschlaan werden in het bos slingerpaden aangelegd alsmede een kleine gevarieerde aanleg direct ten oosten van de buitengracht rondom een grillig gevormd weiland. Deze elementen die resp. "De Engelse Tuin" en "De Doolhof" werden genoemd, tezamen met boomgroepen en doorzichten gelden voor Brabant als zeer vroege voorbeelden van de opkomende Engelse landschapsstijl.
In 1902 werd Samuel John van Tuyll van Serooskerken, neef van de in 1901 kinderloos gestorven freule Ursula, heer van Heeze en voerde een aantal wijzigingen aan huis en park uit, waarvan in het park de belangrijkste zijn de oprichting van de tuinmanswoning binnen de omgrachting direct ten noorden van het kasteel, de oprichting van het Jachthuis en de aanleg van het Ursulapark. Voor deze wijzigingen werd de hulp ingeroepen van de tuin-, park- en landschapsarchitect Hugo Poortman. De aanleg van het Ursulapark, het huidige meer naar het zuidoosten gelegen slingerpadenbos, vond plaats tussen 1910 en 1920. Het zet zich daar voort in de Hubertsbossen, die eveneens en slingerpadenaanleg kennen.
Binnen de buitenomgrachting bevinden zich nog met verwijzing naar het oorspronkelijke ontwerp, rechthoekige vakken met haakse lanen en beukenhagen. Tussen de grachten aan de voorzijde van het kasteel een dubbele lindensingel.
Aansluitend aan de tuinmanswoning bevindt zich een moestuin, die zich uitstrekt rond het huis, een siertuin, naar het zuiden toe overgaand in een boomgaard die een groot gedeelte van het oostelijk gedeelte in beslag neemt. Op het vóór de tuinmanswoning gelegen gazon een zonnewijzer op natuurstenen console.
Het zuidelijke gedeelte, waarin ook een tennisbaan is aangelegd, is als siertuin in gebruik. Het bevat gazons met perken, oranjebomen in kuipen en vruchtboomspillen langs muur en schutting. Langs de tennisbaan aan de noordzijde een loofsingel; de afscheiding aan de andere zijde is begroeid met aristolochia. Aan de westzijde van dit zuidelijke tuingedeelte een 18e eeuwse bakstenen moestuinmuur, in noordelijke en vervolgens in oostelijke richting rondgaand, afgesloten en geleed door rechthoekige pijlers onder hardstenen afdekplaat. In zuidelijke gaat de muur over in een houten schutting op bakstenen fundament. De schutting is deels verdwenen. Ten zuiden van de tennisbaan een halfrond tennishuisje, begin 20e eeuw, met naar achteren afhellend plat dak, geprofileerde schoren op gecementeerde bakstenen fundament. Ernaast een ballenkast in dezelfde stijl.
Op de binnenplaats van het kasteel bevindt zich in het midden een perk met daaromheen een beklinkerde weg. In het perk 6 schamppalen met kettingen (19e eeuw) en centraal een natuurstenen console met afdekplaat en ijzeren kelkvormige vaas in Lodewijk XIV-stijl, laat 19e eeuw. Langs de binnenzijde van het frontgebouw een rij linden.
Ter weerszijden van de binnenplaats leiden twee bakstenen rondboogbruggen, 18de eeuw, over de binnengracht naar de deeltuinen.
Aan de oostzijde nabij de ijskelder een toegangshek tot het Engelse bos: dubbel houten spijlenhek met rijk siersmeedijzeren beslag in landelijke Engelse stijl, voorzien van twee vleugelstukken, begin 20e eeuw, wellicht door Poortman ontworpen. Een toegangshek met hekvleugels in dezelfde trant bevindt zich aan het begin van de lindensingel op de noordelijke hoek. Het hek heeft bakstenen pijlers en naar de gracht smeedijzeren vleugelstukken. De langs twee zijden van de gracht lopende singel wordt in de zuidhoek afgesloten door een ijzeren hek met bakstenen pijlers van na WO II.
WAARDERING:
Historische TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Heeze van algemeen belang:
- als representatief voorbeeld van een vroege eind 18e en begin 19e eeuwse aanleg in landschapsstijl, die ingebed is in een 18e eeuwse formele aanleg met lanenstructuur;
- vanwege het belang voor de geschiedenis van de tuin- en landschapsarchitectuur;
- vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
GARDEN AND PARK LAYOUT, including a SUNDIAL on CONSOLE, TENNIS COURT, VEGETABLE GARDEN WALL, FENCE, TENNIS HOUSE, BALL BASKET, SCHAMPPALEN, VASE on CONSOLE, WOOD SHED, TWO WOODEN ENTRANCE GATES and an IRON GATE.
The layout of the surroundings of Eymerick castle, which consisted mainly of woods and fields, was before 1665 probably limited to some rectangular paths adjoining one another to the southwest of the building.
In the design of the new castle, a plan for the surroundings was also included (possibly likewise by Pieter Post), which provided for a strictly symmetrical layout, entirely in keeping with the style of the castle. In contrast to the building plan, the garden design was executed entirely, which represented a drastic intervention in the structure of the area. This formal layout, which is still present to a considerable extent today, consists of a rectangular moat, which on the front consists of the watercourse of the Grote Aa river and which encloses an almost square layout, thus forming a second moating, outside the water surrounding the old castle. All watercourses are connected to one another and are fed by the small rivers. The castle grounds are surrounded by woods, some of which have a layout for walking (winding path woods) and others are situated decoratively in the landscape. Between them is a number of meadows, which have a high visual-landscape value and were also laid out as such.
The long NW-SE oriented straight driveway, paved with clinkers, formed traditionally the access from the village to the area surrounded by three rivers where the castles are located and is still a dominant element in the country estate today. The avenue was flanked on both sides by a row of trees, which were however felled in 1917 to obtain a better view from the castle. On either side of the driveway are now the meadows of the castle, hundreds of metres back, bounded by groups of trees that function as coulisses. In the meadows stand some solitary trees and some groups of trees.
Little remains of a formal layout outside the moat. The groups of trees found to the south and east along the moat presumably served as windbreaks. Of a geometric lane pattern in particular to the north and south of the Boschlaan, indicated on a survey from c. 1795, which must have gradually come about from the second half of the 17th century, little more can be recognised. During that time the park, inspired by new insights, underwent changes according to the English landscape style. Within the triangle formed by the course of both Aa's and the Boschlaan, winding paths were laid out in the woods as well as a small varied layout directly east of the outer moat around a whimsically shaped meadow. These elements, which were respectively named "The English Garden" and "The Labyrinth", together with groups of trees and vistas are regarded for Brabant as very early examples of the emerging English landscape style.
In 1902 Samuel John van Tuyll van Serooskerken, nephew of countess Ursula who died childless in 1901, lord of Heeze, carried out a number of alterations to the house and park, the most important of which in the park are the establishment of the gardener's dwelling within the moat directly north of the castle, the establishment of the Hunting Lodge and the layout of the Ursulapark. For these alterations the assistance of the garden, park and landscape architect Hugo Poortman was called upon. The layout of the Ursulapark, the current winding path woods located more to the southeast, took place between 1910 and 1920. It continues there in the Hubertsbossen, which likewise have a winding path layout.
Within the outer moat there are still, with reference to the original design, rectangular sections with right-angled lanes and beech hedges. Between the moats in front of the castle a double lime avenue.
Adjacent to the gardener's dwelling is a vegetable garden, which extends around the house, a flower garden, extending to the south into an orchard which takes up a large part of the eastern section. On the lawn in front of the gardener's dwelling a sundial on natural stone console.
The southern section, in which a tennis court is also laid out, is in use as a flower garden. It contains lawns with beds, orange trees in tubs and fruit tree espaliers along wall and fence. Along the tennis court on the north side a leaf screen; the boundary on the other side is covered with aristolochia. On the west side of this southern garden section an 18th century brick vegetable garden wall, running in a northern and then easterly direction, closed off and articulated by rectangular pillars under a hard stone coping. In the southern part the wall changes into a wooden fence on a brick foundation. The fence has partly disappeared. South of the tennis court a semi-circular tennis house, early 20th century, with a flat roof sloping towards the rear, moulded braces on cemented brick foundation. Next to it a ball basket in the same style.
On the courtyard of the castle there is in the centre a bed with a bricked path around it. In the bed 6 schamppalen with chains (19th century) and centrally a natural stone console with coping and iron chalice-shaped vase in Louis XIV style, late 19th century. Along the inside of the front building a row of lime trees.
On either side of the courtyard two brick semicircular arched bridges, 18th century, lead over the inner moat to the separate gardens.
On the east side near the ice house an entrance gate to the English wood: double wooden spindled gate with rich ornamental ironwork in rural English style, provided with two wing sections, early 20th century, possibly designed by Poortman. An entrance gate with gate wings in the same manner is located at the beginning of the lime avenue on the northern corner. The gate has brick pillars and wrought iron wing sections towards the moat. The avenue running along two sides of the moat is closed off in the south corner by an iron gate with brick pillars from after World War II.
VALUATION:
Historical GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Heeze of general importance:
- as a representative example of an early late 18th and early 19th century layout in landscape style, which is embedded in an 18th century formal layout with lane structure;
- because of its importance for the history of garden and landscape architecture;
- because of the functional-spatial relationship with the other components of the country estate.
Nearby in the register
- IJskelder, BY Kapelstraat 25Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Jachthuis, Boschlaan 31Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Dienstwoning, Boschlaan 20Dienstwoningunder 1 mi
- Oude kasteel EymerickKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.