Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, Burggravenlaan 2
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1913 - 1915
- Address
- Burggravenlaan 2, 2313 HV Leiden (and others)
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15493, 4.50779
- Monument number
- 515115
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1905 map "Bl. 17 Leiden, 1905" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het als Gemeentelijke Hoogere Burgerschool (HBS) voor Jongens gestichte SCHOOLGEBOUW met aangebouwde DIENSTWONING (conciërgewoning) van het huidige Bonuventura-College is gebouwd in 1913-1915 als opvolger van de oude HBS aan de Pieterskerkgracht. Omdat inmiddels ook meisjes onderwijs konden volgen op deze school werd de oorspronkelijke naam in 1922 vervangen door 'Hoogere Burgerschool met vijf-jarigen cursus'. Het gebouw is een ontwerp van Willem Marinus Dudok, die destijds ingenieur en plaatsvervangend directeur der Gemeentewerken van de gemeente Leiden was. De HBS is met het kantoorgebouw van het Leidsch Dagblad het belangrijkste gebouw dat Dudok voor de gemeente Leiden heeft ontworpen. De school is gebouwd in een stijl die verwant is aan die van de Amsterdamse School, maar toont ook nog duidelijk de invloeden van Berlage, zowel wat het concept als de symbolische decoraties betreft. De niet symbolisch beladen, als waterreservoir (vergaarbak) dienende, gebeeldhouwde olifant bij het trappenhuis aan de Hoge Rijndijk is, evenals de andere terracotta reliëfs aan het gebouw, van de hand van de Willem Coenraad (of Cornelis) Brouwer. In de jaren zestig en in 1980 is de ruimteïndeling van de school hier en daar gewijzigd. Het schoolgebouw is in de jaren 1989-1990 gerestaureerd naar een van 1986 daterend restauratieplan. Ook het bijzondere interieur is nog voor een belangrijk deel in oorspronkelijke staat en valt derhalve ook onder de bescherming.
De bescherming van rijkswege betreft zowel het schoolgebouw als de aangebouwde, eveneens door Dudok ontworpen dienstwoning voor de conciërge. De school vormt een stedebouwkundig ensemble met het Militair Invalidentehuis, waarmee het de hoeken van de Hoge Rijndijk met de Burggravenlaan markeert.
Omschrijving
Vanuit een L-vormige plattegrond, in baksteen opgetrokken, grotendeels onderkelderd gebouw met twee, deels drie bouwlagen onder met pannen gedekte zadeldaken, schilddaken en een tentdak. Op de nokken van de loodrecht op elkaar staande hoofdvolumes staan nog de oorspronkelijke bakstenen schoorstenen met afdekplaten. De gelede gevels met trasraam zijn grotendeels samengesteld uit 7,5 meter brede, in hoogte variërende modules met rechtgesloten vensters, waarvan en aantal is ingevuld met glas-in-lood. Ze staan onder latei, rollaag of strek en worden beëindigd door puntgevels en geprofileerde gootlijsten op gemetselde uitkragingen. De vensters aan straatzijde zijn voorzien van natuursten onderdorpels, de onderdorpels aan pleinzijde zijn van gele baksteen. De lokalen in de vleugel aan de Hoge Rijndijk zijn alle te vinden aan schoolpleinzijde, die in de vleugel aan de Burggravenlaan bevinden zich zowel aan straat- (diverse praktijklokalen) als aan pleinzijde. De geveldecoraties aan de straatgevels bestaan uit terracotta reliëfs, decoratieve steensverbanden en in zandsteen uitgevoerd beeldhouwwerk. De vergaarbakken zijn vervaardigd van dezelfde steensoort.
Gevel met hoofdentree en een symmetrische, risalerende gevelpartij aan de Burggravenlaan. Entree in een hoger opgaand middenrisaliet, bekroond door een dakruiter. Aan weerszijden van het middenrisaliet een éénassige gevelpartij. Zich tussen bakstenen muurtjes met granieten? koppen bevindende, vier treden tellende trap naar een rondboogportiek met tongewelf, waarin een dubbele deur met ijzerdecoraties, zijlichten en met glas-in-lood ingevuld, vijfdelig bovenlicht. Boven het portiek een samengesteld venster met bakstenen penanten onder natuurstenen latei. Op de tweede verdieping drie vensters en een wijzerplaat van gekleurd plateel onder de top van de middentravee. Aan weerszijden van het uurwerk een natuurstenen reliëf met zandloper. Octogonale, deels met leien beklede (maasdekking) zinken dakruiter met luidklok en spits ter bekroning van het schilddak. Rechts van voornoemde bouwdeel een lange, verspringende gevel met een aantal puntgevels met schouderstukken en vlechtingen. In het midden van de bredere puntgevel een steekkap, een in zandsteen uitgevoerd reliëf met "ANNO 1915" en het gekroonde wapen van Leiden tussen twee schilddragende heraldische leeuwen. Laag in deze lange gevel een via een bakstenen trap te bereiken dubbele deur onder een houten hangluifel. Het hoog opgaande risaliet rechts in de noordgevel staat onder een tentdak. De kopgevel van deze vleugel is sober vormgegeven en voorzien van vijf vensters per bouwlaag, waarvan de onderste behoren bij het gymnastieklokaal. Aan schoolpleinzijde is dit lokaal voorzien van drie dubbele deuren onder drieruits rondboog-bovenlicht.
Een ijzeren gevellantaarn boven de middelste deur dateert uit de bouwtijd van de school. De brede vensterpartij in de tweede bouwlaag is voorzien van bakstenen penanten en staat onder een natuurstenen latei. De overige lokaalvensters in deze vleugel aan pleinzijde zijn voorzien van kruisramen met een roedenverdeling. Onder alle vensters aan het plein staan gietijzeren ventilatieroostertjes. Een entree met dubbele deur onder driedelig rondboog-bovenlicht in het midden van deze lange gevel bevindt zich in een rondboog portiek achter een bakstenen bordestrap. Tegen de hoek met de andere vleugel staat nog een tweede verbinding met het plein. Ook dit betreft een achter een bakstenen trap staande dubbele deur onder een driedelig rondboogbovenlicht, welke is ingevuld met glas-in- lood. De lantaarn hierboven is identiek aan de al eerde genoemde.
De pleingevel van de vleugel aan de Hoge Rijndijk is sober vormgegeven en in beide bouwlagen voorzien van lange reeksen vensters, die identiek zijn aan de al eerder genoemde vensters aan het schoolplein. De kopgevel van deze vleugel met de conciërgewoning verbonden door een poortdoorgang. Deze rondboog- doorgang wordt afgesloten door versierde smeedijzeren hekken en is bekroond door een octogonaal torentje met een met leien (maasdekking) gedekte, octogonale spits. De lantaarn aan de sluitsteen van de boog is als die aan de pleingevels. De lange gevel aan de Hoge Rijndijk is onder meer voorzien van vier puntgevels met vlechtingen, natuurstenen schouderstukken en steekkappen. De vensters hierin bezitten bovenramen met glas-in-lood invulling. De belendende gevelvlakken zijn blind. De geveldelen hier rechts van zijn hoger opgaand. De twee puntgevels met vlechtingen bevatten de hoge, met glas-in-lood ingevulde vensters van het hier achter liggende trappenhuis. De meest rechtse gevelpartij heeft een vlakke, horizontale beëindiging. De voorgevel van de links aan de Hoge Rijndijk met de school verbonden, twee bouwlagen tellende conciërgewoning wordt gekenmerkt door een eenvoudige puntgevel met een steekkap. De deur tussen deze gevel en de poortdoorgang heeft een rondboog-venster met roedenverdeling en staat onder een houten hangluifel en een bovenlicht. De rechter zijgevel van de woning bevat enkele kleine venster, de achtergevel is voorzien van diverse rechtgesloten gevelopeningen.
Het schoolgebouw heeft aan de straatzijden een erfscheiding bestaande uit lage bakstenen muurtjes met ijzeren hekken tussen met granieten koppen bekroonde hekpijlers van baksteen, waarvan de meeste zijn vernieuwd.
Het interieur bevat nog veel van de oorspronkelijke elementen. Het ingangsportaal en de daarachter gelegen hal zijn evenals de gangen voorzien van een terrazzo vloer, die in de hal wordt verlevendigd door een mozaïek. De openslaande portaaldeuren staan tussen met glas-en-lood ingevulde zijlichten en dito rondboog bovenlichten. De lagere delen van de muren in de centrale hal, waarop enkele kleinere vertrekken uitkomen, zijn van geglazuurde baksteen en worden verlevendigd door accenten van donkergroene baksteen. De hogere muurdelen zijn wit gestuct. De grote rondbogen, alsmede de rondbogen en de segmentbogen van de diverse gangen zijn van schone baksteen.
De monumentale keizerstrap naar de verdieping is voorzien van balustrades van geglazuurde baksteen met koppen en dekplaten van natuursteen en decoraties van uitgemetselde baksteen in een afwijkende kleur. De diverse bogen onder en aan weerszijden van de trap geven aan dit deel van het gebouw een complex karakter. De vanuit de hal vertrekkende gangen van beide vleugels zijn voorzien van plafonds die zijn doorsneden met bogen van schone baksteen. De lokaaldeuren zijn voorzien van negenruits vensters. Tussen de lokaaldeuren bevinden zich de oorspronkelijke houten kapstokken. De houten banken in de gang van de linker vleugel dateren eveneeens uit de bouwtijd.
Alle lokalen in deze vleugel zijn georiënteerd op het schoolplein. In de vleugel aan de Burggravenlaan bevinden zich leslokalen aan weerszijden van de gang. De diverse praktijklokalen zijn gesitueerd aan straatzijde op de eerste verdieping en boven het gymnastieklokaal. De ruimtes op de begane grond in deze vleugel hebben diverse functies. Een aantal van de oorspronkelijke functies van de soms gewijzigde ruimtes aan straatzijde zijn in de loop der tijd veranderd. De huidige docentenkamer is deels betimmerd en voorzien van een docentenkamer met een "cassettenplafond", waarvan de balken rusten op lisenen met gemetselde uitkragingen. De gang op de verdieping aan de Hoge Rijndijk is vergelijkbaar met die op de parterre. In de praktijklokalen aan de gang in de andere vleugel zijn nog enkele oorspronkelijke kasten met glasdeuren te vinden. De gang wordt mede verlicht door twee daklichten met roedenverdeling en diverse soorten transparant, opaak en geel glas in het plafond. De hoge ruimte boven de overloop, tussen de twee vleugels en de trap wordt overkapt door een houten, met behulp van sjablonen versierde kap met drie vakwerkspanten, die rusten op bakstenen kraagstukken en lisenen, alsmede een op vergelijkbare uitmetselingen rustend "waaierspant". De hoge ruimte bezit witte, gestucte muren met decoratieve accenten van schone baksteen. De hoge vensters in de oostgevel zijn ingevuld met gekleurd glas-in-lood.
Waardering
Het schoolgebouw en de aangebouwde dienstwoning zijn van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en de architectuurhistorische waarde.
Het schoolgebouw en de woning zijn van cultuurhistorische waarde als een bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling in de scholenbouw in Nederland.
School en woning hebben architectuurhistorische waarde als een vroeg werk uit het oeuvre van een vooraanstaand Nederlands architect, vanwege de esthetische kwaliteiten van hoofdvorm en detaillering en vanwege de bijzondere samenhang tussen in- en exterieur.
Voorts heeft het schoolgebouw stedebouwkundige waarde als markant ensemble met het aan de andere kant van de Burggravenlaan staande voormalige Militaire Tehuis.
School en woning zijn tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en vanwege de hoge mate van gaafheid van in- en exterieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The SCHOOL BUILDING established as Municipal Higher Civic School (HBS) for Boys with attached SERVICE DWELLING (caretaker's residence) of the current Bonuventura College was built in 1913-1915 as successor to the old HBS on the Pieterskerkgracht. Because girls could meanwhile also receive education at this school, the original name was replaced in 1922 by 'Higher Civic School with five-year course'. The building is a design by Willem Marinus Dudok, who was at that time engineer and deputy director of the Municipal Works of the municipality of Leiden. The HBS is, together with the office building of the Leidsch Dagblad, the most important building that Dudok designed for the municipality of Leiden. The school is built in a style related to that of the Amsterdam School, but also shows clear influences of Berlage, both in respect of the concept and the symbolic decorations. The sculptured elephant serving not symbolically charged, as water reservoir function, by the stairwell at the Hoge Rijndijk, is, like the other terracotta reliefs on the building, by the hand of Willem Coenraad (or Cornelis) Brouwer. In the sixties and in 1980 the spatial layout of the school was altered here and there. The school building was restored in the years 1989-1990 according to a restoration plan dating from 1986. The special interior is also still largely in original condition and thus also falls under the protection.
The protection by national government concerns both the school building and the attached, likewise designed by Dudok service dwelling for the caretaker. The school forms an urban planning ensemble with the Military Invalid Home, with which it marks the corners of the Hoge Rijndijk with the Burggravenlaan.
Description
Based on an L-shaped floor plan, a brick construction building, largely sub-cellaered with two, partly three storeys under gabled roofs and hipped roofs covered with tiles and a tent roof. On the ridges of the main volumes perpendicular to each other stand the original brick chimneys with cover plates. The articulated facades with lining of ash-coloured brick are largely composed of 7.5 metre wide, varying in height modules with right-angled windows, some of which are filled with leaded lights. They stand under lintels, roll courses or stretchers and are terminated by pointed gables and profiled gutter lines on mortared corbels. The windows on the street side are provided with natural stone weathered sills, the weathered sills on the courtyard side are of yellow brick. The classrooms in the wing at the Hoge Rijndijk are all found on the school courtyard side, those in the wing at the Burggravenlaan are situated both on the street side (various practical rooms) and on the courtyard side. The facade decorations on the street facades consist of terracotta reliefs, decorative bond patterns and sculptural work executed in sandstone. The water reservoirs are made of the same type of stone.
Facade with main entrance and a symmetrical, projecting facade section at the Burggravenlaan. Entrance in a higher projecting central risalit, crowned by a roof lantern. On either side of the central risalit a single-axis facade section. Between brick walls with granite? heads located, a four-step staircase leading to a round-arched portico with barrel vault, in which a double door with iron decorations, fanlights and filled with leaded lights, a five-part fanlight. Above the portico a composite window with brick pilasters under natural stone lintel. On the second storey three windows and a dial of coloured earthenware under the apex of the central bay. On either side of the timepiece a natural stone relief with sand-glass. Octagonal, partly slated (Maas covering) zinc roof lantern with bell and spire at the crown of the hipped roof. To the right of the aforementioned building part a long, recessed facade with a number of pointed gables with shoulder pieces and braiding. In the middle of the wider pointed gable a steeple cap, a relief executed in sandstone with "ANNO 1915" and the crowned arms of Leiden between two shield-bearing heraldic lions. Low in this long facade a double door reached via a brick staircase under a wooden hanging canopy. The high projecting risalit on the right in the north facade stands under a tent roof. The gable end of this wing is soberly designed and provided with five windows per storey, the lower ones belonging to the gymnasium. On the school courtyard side this room is provided with three double doors under three-pane round-arched fanlight.
An iron facade lantern above the middle door dates from the construction period of the school. The broad window section in the second storey is provided with brick pilasters and stands under a natural stone lintel. The other classroom windows in this wing on the courtyard side are provided with cross windows with glazing bars. Under all windows at the courtyard stand cast-iron ventilation grilles. An entrance with double door under three-part round-arched fanlight in the middle of this long facade is located in a round-arch portico behind a brick staircase. Against the corner with the other wing stands another connection to the courtyard. This also concerns a double door standing behind a brick staircase under a three-part round-arched fanlight, which is filled with leaded lights. The lantern above this is identical to the one mentioned before.
The courtyard facade of the wing at the Hoge Rijndijk is soberly designed and in both storeys provided with long rows of windows, which are identical to the windows mentioned before at the school courtyard. The gable end of this wing connected to the caretaker's dwelling by an arched passage. This round-arched passage is closed by decorated wrought-iron gates and is crowned by an octagonal small tower with an octagonal spire covered with slates (Maas covering). The lantern at the keystones of the arch is like that at the courtyard facades. The long facade at the Hoge Rijndijk is provided among others with four pointed gables with braiding, natural stone shoulder pieces and steeple caps. The windows in these possess upper lights with leaded lights filling. The adjacent facade sections are blind. The facade parts to the right of these are higher. The two pointed gables with braiding contain the high, filled with leaded lights windows of the stairwell located behind. The most right facade section has a flat, horizontal termination. The front facade of the two-storey caretaker's dwelling connected on the left at the Hoge Rijndijk with the school is characterized by a simple pointed gable with a steeple cap. The door between this facade and the arched passage has a round-arched window with glazing bars and stands under a wooden hanging canopy and a fanlight. The right side gable of the dwelling contains some small windows, the rear facade is provided with various right-angled facade openings.
The school building has on the street sides a boundary consisting of low brick walls with iron gates between piles of brick crowned with granite heads, most of which have been renewed.
The interior contains much of the original elements. The entrance portico and the hall located behind it, as well as the corridors are provided with a terrazzo floor, which in the hall is enlivened by a mosaic. The opening portico doors stand between fanlights filled with leaded lights and likewise round-arched fanlights. The lower parts of the walls in the central hall, on which some smaller rooms open, are of glazed brick and are enlivened by accents of dark green brick. The higher wall parts are white stuccoed. The large round arches, as well as the round arches and the segmental arches of the various corridors are of fair-face brick.
The monumental imperial staircase to the upper floor is provided with balustrades of glazed brick with heads and cover plates of natural stone and decorations of mortared brick in a different colour. The various arches under and on either side of the staircase give this part of the building a complex character. The corridors of both wings departing from the hall are provided with ceilings that are interrupted by arches of fair-face brick. The classroom doors are provided with nine-pane windows. Between the classroom doors are the original wooden coat racks. The wooden benches in the corridor of the left wing likewise date from the construction period.
All classrooms in this wing are oriented towards the school courtyard. In the wing at the Burggravenlaan there are classrooms on either side of the corridor. The various practical rooms are situated on the street side on the first floor and above the gymnasium. The spaces on the ground floor in this wing have various functions. A number of the original functions of the sometimes altered spaces on the street side have changed over time. The current staff room is partly timber-lined and provided with a staff room with a "coffered ceiling", the beams of which rest on pilasters with mortared corbels. The corridor on the upper floor at the Hoge Rijndijk is comparable to that on the ground floor. In the practical rooms along the corridor in the other wing are still some original cupboards with glass doors to be found. The corridor is also lit by two roof lights with glazing bars and various types of transparent, opaque and yellow glass in the ceiling. The high space above the landing, between the two wings and the staircase is covered by a wooden, decorated with the aid of templates roof with three truss bays, which rest on brick corbels and pilasters, as well as a "fan truss" resting on comparable mortaring. The high space has white, stuccoed walls with decorative accents of fair-face brick. The high windows in the east facade are filled with coloured leaded lights.
Valuation
The school building and the attached service dwelling are of general interest because of their cultural-historical and architectural-historical value.
The school building and the dwelling are of cultural-historical value as a special expression of the development in school building in the Netherlands.
School and dwelling have architectural-historical value as an early work from the oeuvre of a prominent Dutch architect, because of the aesthetic qualities of principal form and detailing and because of the special coherence between interior and exterior.
Furthermore, the school building has urban planning value as a striking ensemble with the former Military Home standing on the other side of the Burggravenlaan.
School and dwelling are also of importance because of the recognisability and because of the high degree of integrity of interior and exterior.
Nearby in the register
- Rusthuis, Hoge Rijndijk 23 BGezondheidszorgunder 1 mi
- Erfscheiding, Hoge Rijndijk bij 25Erfscheidingunder 1 mi
- Woonhuis, Plantage 12Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hogewoerd 191Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.