Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Plantage 12
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1876
- Address
- Plantage 12, 2311 JC Leiden (and others)
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15545, 4.50281
- Monument number
- 515080
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In 1876 gebouwde reeks van drie HERENHUIZEN. Het bij het tot "stadspark" omgevormde terrein (Plantsoen) van de voormalige stadswallen, op de restanten van de oude stadsmuur en de Hogewoerdspoort staande huizenblok is gebouwd in opdracht van de bouwkundige en timmerman H.M.D. van Gelder en de metselaar- aannemer J.J. Hasselbach, die mogelijk ook zijn betrokken bij ontwerp van de huizen. Het blok is opgetrokkken in een voor de bouwtijd gangbare eclectische bouwstijl met invloeden van de Franse neo-barok. Evenals het exterieur zijn de interieurs van de herenhuizen voor een belangrijk deel in de oorspronkelijke staat bewaard gebleven.
Het met de voorgevel op het Plantsoen georiënteerde huizenblok maakt deel uit van het beschermde stadsgezicht Leiden.
Omschrijving
Vanuit een rechthoekige plattegrond opgetrokken, drie bouwlagen tellend symmetrisch blok van drie, drie traveeën brede herenhuizen onder een met zinken schaliën gedekt, afgeknot schilddak. De buitenste woonhuizen zijn identiek aan elkaar, de middelste wijkt in meerdere opzichten af. Voorgevel met afgesnoten hoeken, licht risalerende ingangstraveeën en op zandsteen gelijkende gevelaccenten (bloklisenen op de hoeken en lijsten) en decoraties van kunststeen. Relatief lage eerste bouwlaag. De gevelindeling hierin van de middelste woning is vergelijkbaar met de andere twee; opgetrokken in gepleisterde baksteen met liggende schijnvoegen, grijze plint met profielrand en bloklisenen.
Alle gevelopenigen op de parterre zijn rechtgesloten met sluit- en aanzetstenen in de gepleisterde strekken. Drie identieke entrees met vleugeldeuren voorzien van dubbele, gecanneleerde stolpnaald en profiellijsten rondom panelen en deurlichten, waarvan de onderste zijn voorzien van raamijzers. Aan weerszijden van de deuren een pilaster met schouderboog boven spaarveld. Vensters aan weerszijden van de entree van de middelste woning voorzien van onderdorpel, schuifraam en een deelzuiltje met kapiteel. Overige vensters met middenstijl i.p.v. deelzuiltje, verder identiek. Tussen eerste en tweede bouwlaag een versierde cordonlijst met profielranden. Cordonlijst onderbroken door boven de entrees hangende balkons, voorzien van een balustrade met gedraaide balusters, rechthoekige hoekbalusters en profielranden, steunend op bewerkte dubbele consoles met geschubde zijkanten.
Beide verdiepingen voornamelijk van schone baksteen met lisenen van gebosseerde hoekblokken, gevelaccenten en decoraties van gepleisterde baksteen (kunststeen). Aan de balkons een porte brisée met getoogd bovenlicht en profiellijst. De middelste staat onder een brede kuif van takken met bladeren, een gestileerde bloem aan weerszijden en een bekroning in de vorm van een gebogen fronton met profielranden. De buitenste staan onder een geprofileerde kroonlijst, hebben een vrouwenkopje in de sluitsteen en eveneens een gestileerde bloem aan weerszijden hiervan. Ze zijn identiek aan de vensters op de eerste verdieping van de middelste woning. Op de eerste verdieping van de buitenste woningen getoogde vensters met doorgetrokken onderdorpels, een geprofileerde omlijsting en een brede segmentboog met bloemversieringen.
Vensters van de middelste woning eveneens getoogd en voorzien van een geprofileerde kroonlijst met een gestileerde bloem aan weerszijden van een sluitsteen met vrouwenkopje. Alle vensters zijn voorzien van T-ramen.
Tussen de tweede en de derde bouwlaag van de buitenste woningen een smalle geprofileerde cordonlijst. Rechtgesloten vensters met profiellijsten en guttae aan de baarden. Tussen de met een geprofileerde kroonlijst afgesloten vensters van de ingangstraveeën een versierd, gepleisterd veld. Middelste woning op deze verdieping voorzien van een rondboogvenster in het midden met aan weerszijden een getoogd venster gelijk aan die op de eerste verdieping van de buitenste woningen.
Rondboogvenster met gebeeldhouwde leeuwenkop in de sluitsteen.
Gevelbeëindiging in de vorm van een hoog entablement met verkropte, uitkragende kroonlijst, gedragen door 16 consoles met schelpversieringen, guttae en eierlijst aan de voluten.
Het boven de middentravee in de kap stekende, halfronde deel van de kroonlijst omvat een cirkelvormig venster met profiellijst en tuimelraam. Aan weerszijden van dit venster een dubbele console. Het middenrisaliet van de middelste woning wordt op de verdiepingen geaccentueerd door toepassing van gebosseerde blokken van gepleisterde baksteen.
Boven de vensters van de rechter woning een kleine dakkapel.
Overhoekse vensters gelijk aan die in de voorgevel, maar smaller. Bij de rechter hoek op de eerste verdieping bevindt zich een gietijzeren element, dat diende voor de bevestiging van de bovenleiding van de electrische tram. Zijgevels eveneens beëindigd door een entablement. Uit het linker dakschild steken twee bakstenen schoorstenen.
Achtergevel met hoger opgaande middenpartij (nr.14), oorspronkelijk op houten palen rustende serres (zie nr. 12) over de gehele lengte van de achtergevel. De serres hebben een geschulpte houten rand en een glazen lessenaardak. Op de tweede verdieping getoogde vensters met zesruits schuiframen en een gepleisterde lijst onder de geprofileerde gootranden.
Nr. 14 eveneens voorzien van een getoogd vensters aan weerszijden van een onder een fronton staand blind venster op de gepleisterde derde verdieping. De bij nr. 12 en 14 nog open ruimte onder de serre is bij nummer 16 dichtgezet met glas.
De interieurs van de woningen zijn nog voor een belangrijk deel in de oorspronkelijke staat bewaard gebleven. Nr. 16: Ingangsportaal met stucdecoratie aan het plafond en met marmer bedekte vloer. Dubbele portaaldeur naar hal en gang met eveneens marmeren vloerplaten, een anti-chambre links van de gang en de originele deuren binnen geprofileerde omlijstingen. Trap voorzien van een gietijzeren trappaal en eveneens gietijzeren spijlen. Aan de gang van de eerste verdieping eveens nog de originele deuren binnen profiellijsten, een woonkamer en suite met fraaie stucplafonds, dichtgezette suitedeuren en schouwen van zwart marmer. Tussen de achterkamer en de serre met glas-in-lood ingevulde schuifdeuren. Ook een andere kamer op deze verdieping is voorzien van een vergelijkbare schouw en stucplafond. Op de tweede verdieping eveneens originele deuren met profiellijst en kamers met meer eenvoudige schouwen en stucplafond. Onder de kap enkele kleine vertrekken en eenvoudige Hollandse spanten. Nr. 14: Ingangsportaal met geëtst glas in de dubbele portaaldeur, hal en gang vergelijkbaar met nr. 16. Spreekbuis, oude huistelefoon en goederenlift nog aanwezig. Betegelde keuken voorzien van houten schouw en oude keukenkast. Trap met gietijzeren trappaal en spijlen. Eerste verdieping met omlijste deuren en schouwen, alle vergelijkbaar met die van nr. 16. Oorspronkelijke suitedeuren nog aanwezig. Eén van de stucdecoraties is vernieuwd na waterschade aan de originele.
In de kamers op de tweede verdieping nog twee stucplafonds en drie schouwen, eveneens vergelijkbaar met die van nr. 16.
Nr. 12: Spiegelbeeldig aan nr. 16 en met details die eveneens vergelijkbaar zijn aan die van nr.16. Het plafond in één van de kamers op de bel étage (eerste verdieping) is in de jaren vijftig vervangen door het huidige. De woning heeft een ingangsportaal met geëtst glas in de portaaldeuren.
Waardering
- Het blok van drie eclectische herenhuizen uit 1876 is van algemeen belang wegens architectuurhistorische waarde als goed en gaaf voorbeeld van woningbouw voor welgestelden uit de betreffende bouwperiode en als representant van een toendertijd in zwang zijnde bouwstijl.
- Vanwege de situering aan het Plantsoen en als dominant object in een gesloten gevelwand met visuele en functionele samenhang is er tevens sprake van stedebouwkundige en ensemblewaarde.
- Het blok is bovendien van belang vanwege de herkenbaarheid en vanwege de gaafheid van het exterieur en delen van het interieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
In 1876 a row of three TOWNHOUSES was built. The block of houses, built on the site (Plantsoen) of the former city walls that had been converted into a "city park", standing on the remains of the old city wall and the Hogewoerdspoort, was constructed on behalf of the builder and carpenter H.M.D. van Gelder and the mason-contractor J.J. Hasselbach, who may also have been involved in the design of the houses. The block was constructed in an eclectic architectural style current at the time of building, with influences from French neo-baroque. Like the exterior, the interiors of the townhouses have been preserved in their original state to a large extent.
The block of houses, with its front facade oriented towards the Plantsoen, forms part of the protected townscape of Leiden.
Description
Constructed from a rectangular ground plan, a symmetrical block of three townhouses, each three bays wide, with three storeys, under a hipped roof covered with zinc slates and cut short at the top. The outer dwelling houses are identical to each other; the middle one differs in several respects. Front facade with chamfered corners, slightly projecting entrance bays and gable accents resembling sandstone (block bands at the corners and mouldings) and decorations of artificial stone. Relatively low first storey. The gable arrangement within it of the middle dwelling is comparable to the other two; constructed of rendered brick with horizontal false joints, grey plinth with profiled edge and block bands.
All gable openings on the ground floor are straight-topped with closing and abutment stones in the rendered stretches. Three identical entrances with double-leaved doors fitted with double, fluted door-posts and profiled mouldings around panels and door-lights, the lower of which are fitted with window bars. On either side of the doors a pilaster with a shoulder arch above a spandrel. Windows on either side of the entrance of the middle dwelling fitted with an underdorpal, sash window and a small half-column with capital. Other windows with central stile instead of half-column, otherwise identical. Between the first and second storeys a decorated band-course with profiled edges. Band-course interrupted by balconies hanging above the entrances, fitted with a balustrade with turned balusters, rectangular corner balusters and profiled edges, supported on worked double corbels with scaled sides.
Both upper floors predominantly of fair-faced brick with bands of rusticated corner blocks, gable accents and decorations of rendered brick (artificial stone). At the balconies a French door with arched fanlight and profiled moulding. The middle one stands under a broad ornamental frieze of branches with leaves, a stylized flower on either side and a crowning in the form of a curved pediment with profiled edges. The outer ones stand under a profiled cornice, have a female head in the keystone and likewise a stylized flower on either side of it. They are identical to the windows on the first floor of the middle dwelling. On the first floor of the outer dwellings arched windows with continued undersills, profiled surround and a broad segmental arch with floral ornaments.
Windows of the middle dwelling likewise arched and fitted with a profiled cornice with a stylized flower on either side of a keystone with female head. All windows are fitted with T-divided casements.
Between the second and third storey of the outer dwellings a narrow profiled band-course. Straight-topped windows with profiled mouldings and guttae at the eaves. Between the windows of the entrance bays, closed off with a profiled cornice, a decorated, rendered field. Middle dwelling on this storey fitted with a semicircular window in the centre with, on either side, an arched window identical to those on the first storey of the outer dwellings.
Semicircular window with sculpted lion's head in the keystone.
Gable termination in the form of a high entablature with broken-out, projecting cornice, supported by 16 corbels with shell ornaments, guttae and egg-and-dart moulding at the volutes.
The semi-circular portion of the cornice protruding above the middle bay in the roof comprises a circular window with profiled moulding and a tilt-opening window. On either side of this window a double corbel. The central projection of the middle dwelling is accentuated on the floors by the use of rusticated blocks of rendered brick.
Above the windows of the right dwelling a small roof dormer.
Cross-corner windows identical to those in the front facade, but narrower. At the right corner on the first floor there is a cast-iron element, which served for the attachment of the overhead line of the electric tram. Side facades likewise terminated by an entablature. Two brick chimneys protrude from the left roof slope.
Rear facade with higher rising middle section (no. 14), originally conservatories resting on wooden posts (see no. 12) along the entire length of the rear facade. The conservatories have a scalloped wooden edge and a glazed lean-to roof. On the second storey arched windows with six-pane sash windows and a rendered moulding under the profiled gutter edges.
No. 14 likewise fitted with arched windows on either side of a blind window standing beneath a pediment on the rendered third storey. The still-open space under the conservatory at nos. 12 and 14 is enclosed with glass at number 16.
The interiors of the dwellings have been preserved in their original state to a large extent. No. 16: Entrance hall with stucco decoration on the ceiling and floor covered with marble. Double hall doors to the hall and corridor, likewise with marble floor tiles, an anti-chamber to the left of the corridor and the original doors within profiled surrounds. Staircase fitted with a cast-iron handrail and likewise cast-iron balusters. On the corridor of the first floor likewise still the original doors within profiled mouldings, a living room en suite with fine stucco ceilings, closed-off suite doors and fireplaces of black marble. Between the rear room and the conservatory, sliding doors filled with leaded glass. Another room on this floor is likewise fitted with a comparable fireplace and stucco ceiling. On the second floor likewise original doors with profiled moulding and rooms with simpler fireplaces and stucco ceiling. Under the roof some small rooms and simple Dutch roof trusses. No. 14: Entrance hall with etched glass in the double hall doors, hall and corridor comparable to no. 16. Speaking tube, old house telephone and goods lift still present. Tiled kitchen fitted with wooden fireplace and old kitchen cabinet. Staircase with cast-iron handrail and balusters. First floor with surrounded doors and fireplaces, all comparable to those of no. 16. Original suite doors still present. One of the stucco decorations was renewed after water damage to the original.
In the rooms on the second floor still two stucco ceilings and three fireplaces, likewise comparable to those of no. 16.
No. 12: Mirror-image of no. 16 and with details likewise comparable to those of no. 16. The ceiling in one of the rooms on the principal floor (first storey) was replaced in the nineteen-fifties by the present one. The dwelling has an entrance hall with etched glass in the hall doors.
Valuation
- The block of three eclectic townhouses from 1876 is of general importance for its architectural-historical value as a good and intact example of housing for the well-to-do from the period of construction in question and as a representative of an architectural style that was in vogue at that time.
- Due to its location at the Plantsoen and as a dominant object in a closed facade wall with visual and functional cohesion, there is also a question of townscape and ensemble value.
- The block is moreover of importance due to its recognizability and due to the intactness of its exterior and parts of its interior.
Nearby in the register
- Woonhuis, Hogewoerd 191Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hogewoerd 164Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hogewoerd 162Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hogewoerd 185Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.