Rijksmonumentenregister · Netherlands
Rusthuis, Hoge Rijndijk 23 B
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Rusthuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1913
- Address
- Hoge Rijndijk 23 B, 2313 KE Leiden (and others)
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15482, 4.50688
- Monument number
- 515111
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1905 map "Bl. 17 Leiden, 1905" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het in opdracht van de stichting "Fonds ter aanmoediging en ondersteuning van den gewapenden dienst", als Koninklijk Militair-Invalidenhuis gestichte RUSTHUIS voor invalide en oud-militairen is gebouwd ter vervanging van de huisvesting (sinds 1817) in het voormalige Arme Kinder Weeshuis aan de Middelweg. Het met de voorgevel op een belangrijke invalsweg gerichte tehuis is in 1913 gebouwd naar een ontwerp van de architect C.B. Posthumus Meyjes in een historiserende, aan het lassicisme verwante bouwstijl. Deze stijl is bekend als de Um 1800-stijl, een traditionalistische architectuurstroming waarin veelvuldig gebruik werd gemaakt van met name 17de en 18de eeuwse, alsmede classicistische stijlmotieven. Een aantal onderdelen - waaronder gedenkstenen - van het tehuis aan de Middelweg zijn verwerkt in het sinds 1935 niet meer als tehuis in gebruik zijnde gebouw. Het interieur van het gebouw is ingrijpend verbouwd in 1993, waarbij ook de oorspronkelijke indeling volledig is gewijzigd. Het voor het gebouw staande monumentale hek is afkomstig van de buitenplaats Rhijnstroom en geniet reeds rijksbescherming (mon.nr. 25664).
Het gebouw vormt een stedebouwkundig ensemble met de H.B.S., waarmee het de hoeken van de Hoge Rijndijk met de Burggravenlaan markeert.
Omschrijving
Vanuit een L-vormige plattegrond, in schone baksteen opgetrokken gebouw met twee bouwlagen met lijstgevels, voorzien van rechtgesloten gevelopeningen onder strek, dunne cordonlijst, entablement met geprofileerde kroonlijst onder met bouletpannen gedekte, (deels afgeknotte) schilddaken en een tentdak met de originele dakkapellen en bakstenen schoorstenen met concaaf gewelfd, metalen kapje op de nokhoeken. Brede, symmetrische voorgevel met middenrisaliet, hoekrisalieten, cordonlijst en gekornist entablement met geprofileerde kroonlijst, rondom de hoofdvorm van het gehele gebouw. Middenrisaliet met hardstenen stoep met klein bordes voor de entree. Entreepartij met afsluitingen in de vorm van liggende ellipsbogen. Roedenverdeling in de bovenramen van dubbele glasdeur binnen een natuurstenen kozijn in ondiep portiek met een zware, geprofileerde omlijsting van natuursteen. De lijst wordt bekroond door een buste van een gehelmde en geharnaste figuur met vaandels aan weerszijden. Op de verdieping een traplicht met roedenverdeling en smalle zijlichten. Boven en onder deze vensterparij een natuurstenen? plaquette. De onderste met latijnse tekst. Van de bovenste onderbreekt het entablement en de tekst die het oorspronkelijk bevatte is eruit verdwenen. Beëindiging van de risaliet in de vorm van een voor een steekkap staand fronton geprofileerde lijst en oeil de boeuf in diepliggend timpaan. Terugliggende geveldelen aan weerszijden van de middenrisaliet met per bouwlaag vier rechtgesloten vensters met natuurstenen onderdorpels en roedenverdeling onder strek. Twee traveeën brede hoekrisalieten met hoeklisenen van geblokt metselwerk.
Boven het fronton een vierkante, bakstenen opbouw met obelisken als onderbouw voor een octogonale zinken dakruiter met helmdak en smeedijzeren windvaan op de rondboog-galmgaten.
In de dakschilden boven de terugliggende geveldelen aan weerszijden twee oorspronkelijke dakkapellen met zinken wangen, houten vleugelstukken, vierruits venster en fronton met profiellijst. In de dakschilden van de hoekrisalieten een grotere dakkapel met een venster met radiale roedenverdeling in gebogen fronton met profiellijst. Op de nokhoeken van deze dakschilden een gemetselde schoorsteen met concaaf gewelfd, metalen kapje. Kopgevel aan westzijde met hoeklisenen van geblokt metselwerk en een groot avant corps, rustend op zuilen met platte kapiteeltjes, die een entablement dragen met triglyfen en guttae. Deze later op de zuilenporticus geplaatste, erkerachtige uitbouw is voorzien van brede vensterpartijen met smalle penanten en een borstwering met kantelen. Vensters onder en aan weerszijden van deze uitbouw als die in de voorgevel. Twee dakkapellen in het dakschild hierboven als die in het voorste dakschild van de hoekrisaliet. Oorspronkelijk op een tuin gerichte achterzijde van de vleugel aan Hoge Rijndijk met links op de begane grond van de hoekrisaliet een deur onder een op consoles rustend balkon met smeedijzeren balustrade, waarop twee glasdeuren met roedenverdeling onder strek uitkomen. Vensters in het terugliggende geveldeel als de vensters in de andere gevels. De dakkapellen in het dakschild hierboven zijn vergelijkbaar met de kleinere aan de voorzijde.
Licht risalerende rechter gevelpartij met symmetrische vensterindeling en een hoekliseen van geblokt metselwerk. Drie vensters op de begane grond, daarboven drie grotere traplichten, waarvan de middelste onder rondboog. Vlak onder het entablement drie liggende vensters. Dit gedeelte van de kroonlijst rust op kleine consoles. Brede dakkapel hierboven met profiellijst aan gebogen fronton. Oorspronkelijk eveneens op de tuin gerichte westgevel van de vleugel aan Burggravenlaan met in beide bouwlagen vensters als elders in het gebouw, alsmede een ....deur met bovenlicht. Twee dakkapellen identiek aan de al eerder beschreven dakkapellen.
Risalerend, twee-assig rechter geveldeel, identiek aan de hoekrisalieten van de voorgevel. Kopgevel met in het dakschild een bredere dakkapel in het midden en een kleinere aan weerszijden. Verdiepingloze aanbouw (voormalige eetzaal) met symmetrische westgevel, voorzien van een entablement, een hoekliseen van geblokt metselwerk en een venster aan weerszijden van een deuropening met boven- en zijlichten. Vóór de deur een gemetseld bordes. Dakkapellen (2 + 3 + 2) in alle drie dakschilden van het afgeknotte schilddak. Tegen de zuidgevel van de eetzaal een aangebouwde, op een bakstenen basement staande serre met tussen de gevelopeningen - oorspronkelijk ingevuld met enkele deuren en porte brisées - op poeren staande enkele en dubbele penanten met kapiteeltjes.
Triglyfen met guttae in het fries van een zwaar entablement met uitkragende, geprofileerde kroonlijst. Voor het midden van de serre een bakstenen bordes. Langsgevel aan Burggravenlaan met hoekrisalieten als die aan de voorgevel en een sterker geprononceerd, vier-assig middenrisaliet met frontonbekroning voor een steekkap.
Vensters, geveldetaillering en dakkapellen als elders in en op het gebouw.
Het interieur van de hoofdvorm is in de jaren '90 ingrijpend gewijzigd. De meeste oorspronkelijke onderdelen zijn hierbij verwijderd en ook de ruimteïndeling is aangepast aan de nieuwe functie (wooneenheden). Slechts enkele,details en delen van de trappen - met houten leuningen op ijzeren balustrades - zijn in oorspronkelijke staat bewaard gebleven. De eetzaal verkeert nog wel voor een belangrijk deel in ongewijzigde staat en is onder meer voorzien van een gepleisterd gewelf en ijzeren spanten met trekstangen. De serre bezit ook nog de oude granito vloer.
Waardering
Het voormalige rusthuis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde wegens zijn bijzondere, oorspronkelijke functie en als een goed voorbeeld van een voor de bouwperiode karakteristieke, traditionalistische bouwstijl (Um 1800). Het heeft tevens architectuurhistorische waarde als een representatief ontwerp uit het oeuvre van een vooraanstaand architect.
Het gebouw heeft bovendien ensemblewaarde en stedebouwkundige waarde als medebepalend voor het aanzien van de Hoge Rijndijk en als onderdeel van een monumentaal architectonisch ensemble dat de toegang tot de Burggravenlaan markeert.
Het is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de gaafheid van het exterieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The NURSING HOME for disabled and retired servicemen, founded as a Royal Military Almshouse at the behest of the foundation "Fund for the encouragement and support of the armed services", was built to replace the housing (since 1817) in the former Poor Children's Orphanage on the Middelweg. The home, with its front facade facing an important thoroughfare, was built in 1913 according to a design by architect C.B. Posthumus Meyjes in a historicizing architectural style related to classicism. This style is known as the Around 1800 style, a traditionalist architectural movement in which extensive use was made of, in particular, 17th and 18th century, as well as classicistic style motifs. A number of components - including memorial stones - from the home on the Middelweg have been incorporated into the building, which has not been used as a home since 1935. The interior of the building was substantially renovated in 1993, during which the original layout was completely altered. The monumental fence standing in front of the building originates from the country estate Rhijnstroom and already enjoys national monument protection (monument no. 25664).
The building forms an urban ensemble with the H.B.S., with which it marks the corners of the Hoge Rijndijk with the Burggravenlaan.
Description
From an L-shaped plan, a building constructed in fair-faced brickwork with two storeys with cornice-topped facades, provided with straight-sided apertures under horizontal band, thin cornice band, entablature with profiled cornice beneath hipped roofs covered with curved tiles and a tent roof with original roof dormers and brick chimneys with concave vaulted metal caps at the ridge corners. Broad, symmetrical front facade with central projection, corner projections, cornice band and decorated entablature with profiled cornice, all round the main form of the entire building. Central projection with stone steps with small platform for the entrance. Entrance section with closures in the form of horizontal elliptical arches. Glazing bars in the upper lights of double glass door within a natural stone frame in shallow porch with heavy, profiled natural stone surround. The band is crowned by a bust of a helmeted and armoured figure with flags on either side. On the floor above, a stair light with glazing bars and narrow side lights. Above and below this window arrangement a natural stone plaque. The lower one with Latin text. The entablature interrupts the upper one and the text it originally contained has disappeared. Termination of the projection in the form of a profiled band in front of a pitched roof cap and oeil de boeuf in recessed tympanum. Recessed facade sections on either side of the central projection with per storey four straight-sided windows with natural stone sills and glazing bars under horizontal band. Two-bay-wide corner projections with corner quoins of blocked brickwork.
Above the pediment a square brick superstructure with obelisks as base for an octagonal zinc roof turret with helmet roof and wrought-iron weathervane on the round-arch louvres.
In the roof slopes above the recessed facade sections on either side two original roof dormers with zinc sides, wooden wing pieces, four-pane window and pediment with profile band. In the roof slopes of the corner projections a larger roof dormer with a window with radial glazing bars in curved pediment with profile band. At the ridge corners of these roof slopes a brick chimney with concave vaulted metal cap. Gable wall on the west side with corner quoins of blocked brickwork and a large avant-corps, resting on columns with flat capitals, which carry an entablature with triglyphs and guttae. This erker-like projection, later placed on the columned portico, is provided with broad window arrangements with narrow pilasters and a parapet with crenellations. Windows below and on either side of this projection like those in the front facade. Two roof dormers in the roof slope above as those in the foremost roof slope of the corner projection. Originally facing a garden, the rear of the wing on the Hoge Rijndijk with on the left on the ground floor of the corner projection a door under a balcony resting on consoles with wrought-iron balustrade, onto which two glass doors with glazing bars under horizontal band open. Windows in the recessed facade section as the windows in the other facades. The roof dormers in the roof slope above are comparable to the smaller ones at the front.
Slightly projecting right facade section with symmetrical window arrangement and a corner quoin of blocked brickwork. Three windows on the ground floor, above them three larger stair lights, the middle one under round arch. Just below the entablature three horizontal windows. This section of the cornice rests on small consoles. Broad roof dormer above with profile band on curved pediment. Originally also facing the garden, the west facade of the wing on the Burggravenlaan with in both storeys windows as elsewhere in the building, as well as a ....door with fanlight. Two roof dormers identical to the previously described roof dormers.
Projecting two-axis right facade section, identical to the corner projections of the front facade. Gable wall with in the roof slope a wider roof dormer in the middle and a smaller one on either side. Single-storey extension (former dining hall) with symmetrical west facade, provided with an entablature, a corner quoin of blocked brickwork and a window on either side of a doorway with upper and side lights. Before the door a brick platform. Roof dormers (2 + 3 + 2) in all three roof slopes of the truncated hipped roof. Against the south facade of the dining hall an attached conservatory, standing on a brick basement, with between the facade apertures - originally filled with individual doors and folding doors - standing on piers individual and double pilasters with capitals.
Triglyphs with guttae in the frieze of a heavy entablature with overhanging profiled cornice. In front of the centre of the conservatory a brick platform. Long facade on the Burggravenlaan with corner projections as those on the front facade and a more pronounced four-axis central projection with pediment crown in front of a pitched roof cap.
Windows, facade detailing and roof dormers as elsewhere in and on the building.
The interior of the main structure was substantially altered in the 1990s. Most original components were removed and the spatial layout was also adapted to the new function (residential units). Only a few details and parts of the staircases - with wooden handrails on iron balustrades - have been preserved in their original state. The dining hall is still to a considerable extent in an unaltered state and is equipped among other things with a plastered vault and iron roof trusses with tie rods. The conservatory also still has the old terrazzo floor.
Valuation
The former nursing home is of general importance because of its cultural-historical and architectural-historical value due to its special, original function and as a good example of a traditionalist architectural style (Around 1800) characteristic of the building period. It also has architectural-historical value as a representative design from the oeuvre of a leading architect.
The building furthermore has ensemble value and urban planning value as it helps determine the appearance of the Hoge Rijndijk and as part of a monumental architectural ensemble that marks the access to the Burggravenlaan.
It is furthermore of importance because of the legibility and integrity of its exterior.
Nearby in the register
- Erfscheiding, Hoge Rijndijk bij 25Erfscheidingunder 1 mi
- Schoolgebouw, Burggravenlaan 2Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Plantage 12Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hogewoerd 191Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.