Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gerkema zathe
Warstiens, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1899
- Address
- Oeble-om-wei 3, 9004 XZ Warstiens (Leeuwarden 21)
- Place
- Warstiens
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.16208, 5.86672
- Monument number
- 514879
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De BOERDERIJ van het type Stelp, genaamd Gerkema zathe (ook wel: Gerkema-state), is gebouwd in 1899 onder Eclectische baksteenarchitectuur. Het gedrukte bestek (69 pagina's) en het ontwerp is van A.K. Hoekstra uit Warga, in opdracht van de kerkvoogden van Warstiens. Tot de werkzaamheden behoorden het slopen van een kleinere boerderij uit plm. 1839 c.a. ter plaatse en het bouwen van "een dubbel varkenshok met stierenstal enz. en het bouwen van eene Stelphuizinge met walbeschoeiing, schiphuis enz." Bij de bouw van de boerderij zijn diverse materialen uit de sloop van de oudere boerderij hergebruikt. De modernisering hing samen met de vergroting van de bemaling van de droge polders.
De boerderij was tot aan de ruilverkaveling van 1965 alleen over het water bereikbaar. De boerderij ligt tegenover de opvaart naar Warstiens en heeft een ruime voortuin omzoomd door leilinden en aan de noordoostzijde een kleine boomgaard met fruitbomen.
Het varkenshok annex stierenstal, dat eerder dan de boerderij gereed moest zijn, te weten voor 12 mei 1899, is opgetrokken uit sloopmateriaal. De bijschuur, walbeschoeiing en schiphuis zijn als gevolg van wijzigingen voor de bescherming van ondergeschikt belang. Het kippenladdertje is tussen 1988-1996 verloren gegaan. Buiten bescherming van rijkswege vallen het aangebouwde tanklokaal en de recentelijk gebouwde loopstal.
De boerderij is een bijzondere variant op de traditionele bedrijfsvoering met Friese stalling, doordat werd geëxperimenteerd met een zolder en voerluiken boven de koestallen. Door de constructie van een tegenkap met doorgangen was het experiment omkeerbaar naar de traditionele voermethode.
Omschrijving
De boerderij heeft globaal een rechthoekige plattegrond met een krimp voor het woonhuisgedeelte. De boerderij is uitgevoerd in steens metselwerk in bruine baksteen van onderscheiden hardheid, in kruisverband, op trasraam. Onder de muren zijn funderingsbogen geslagen. De boerderij heeft een schilddak belegd met pannen: het voorschild is belegd met zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen; de zijschilden van het voorhuis met geglazuurde holle pannen; de schuur is belegd met rode holle pannen.
De voorgevel heeft een halfsteens risaliet ter breedte van de middenkamer. In de drie kamers bevinden zich acht T-vensters: zes in de voorgevel, twee in de zijgevels. De T-vensters zijn geplaatst onder een streklaag met kunststenen hoek- en middelstukken met diamantkop. Aan de kozijnen van de voor- en zuidgevel hangen zeven zonneblinden met onderaan uitdraaiende deurtjes. In de voorgevel bevinden zich een provisiekelder, een licht- en ventilatiekozijn en een klein vierruits raam. Op het dakschild een dakkapel met bakstenen zijmuren, twee stolpramen, pilasters en een timpaan.
In de zuidgevel, naast de deur is een gedenksteen geplaatst met het opschrift: GERKEMA-ZATHE / DEN VIJFDEN JUNI 1899 IS AAN DIT / GEBOUW DEN EERSTEN STEEN GELEGD / DOOR DE HEEREN / S.J. KOOISTRA, S.J. POSTMA / EN J.B. IJSSELSTEIN / KERKVOOGDEN VAN WARSTIENS.
In de zuidgevel van de schuur zijn 13 getoogde gietijzeren ramen met eronder een schuin afwaterende rollaag en erboven nog een rollaag, beide in gele strengpersbaksteen. Aan de binnenzijde van de drieruits stalramen zitten tralies.
De achtergevel heeft een karakteristieke indeling voor een veeteelt bedrijf met de schuurdeuren naar de deel in een terugsprong van de gevelwand. In de achtergevel bevinden zich van links naar rechts: lage schuurdeuren naar de koestallen, vijf stalramen van vaarsstallen, de grote schuurdeuren en een bovenlicht met kruisvormige roedeverdeling. In de noordgevel (de deel) bevinden zich vier getoogde, gietijzeren negenruits ramen en twee dubbele deuren.
De indeling van het INTERIEUR is op onderdelen gewijzigd, maar globaal herkenbaar. Tot de waardevolle interieurdelen behoren ondermeer de koestallen en de zolderverdieping; in het woonhuis ondermeer de gang en de middelkamer.
In de schuur staan vijf gebinten op klippen uit afbraaksteen, met op de draaghouten van het gebint 'gesloten spanten'. De tussenruimte tussen de juffers, ook die van het tegendak aan de binnenzijde, zijn aangestopt met riet, en aan de buitenzijde betengeld en belegd met pannen. De koestallen met koestijlen op neuten, korbeels, scherings, koeschotten, zeelhaken, drinkbakken. Boven de stallen is een zoldervloer met tegenzolders; langs de openingen naar de tas een hekwerk van stijltjes en schroten; bij de mendeuren een kippenhok, met een grote kippenmat van latwerk; op de stalzolder, tegen de brandmuur, een bedstede uit afbraakhout.
Het woonhuis heeft drie kamers: de zuiderkamer, de middelkamer, de noorderkamer en een gang. In de drie kamers zitten acht T-vensters en paneelblinden. In de noorderkamer is onder meer een schoorsteen met consoles en lijsten en een geschilderd schoorsteenstuk van de schilders Hiemstra en Algra met een veestuk. In de middelkamer is een bedstedewand met risalerend middendeel en drie openingen, elk met twee paneeldeuren. De buitenste deuren voor de bedsteden, de middelste voor de diggelkast, met een trapje in de kast. De schoorsteenmantel heeft een plaat met de voorstelling 'Mozes slaat water uit de rots' als schoorsteenstuk. De vensterbanken aan de onderzijde zijn afgewerkt met kraalschroten.
In de gang zijn veertien paneeldeuren, deels met loopsloten, enkele met palmhouten knoppen en wervel: deuren naar kamervertrekken, bedsteden en de stal. De staldeur is aan de stalzijde met zink bekleed.
Waardering
De boerderij van het type Stelp, genaamd Gerkema zathe (ook wel: Gerkema- state), gebouwd in 1899 onder Eclectische baksteenarchitectuur naar ontwerp van A.K. Hoekstra uit Warga is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- vanwege de vernieuwing van de boerderij als gevolg van een landschappelijke ontwikkeling, namelijk de vergroting van landbouwgronden door bemaling,
- als bijzondere uitdrukking van de experimentele ontwikkeling in de bedrijfsvoering binnen de traditionele bedrijfsgebouwen,
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met het omringende landbouwgebied en de vaarweg en de ligging tegenover het dorp Warstiens,
- vanwege de hoge mate van architectonische gaafheid van het exterieur,
- vanwege de redelijke tot hoge mate van gaafheid van het interieur,
- vanwege de visuele gaafheid in de landschappelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The FARMSTEAD of the Stelp type, named Gerkema zathe (also: Gerkema-state), was built in 1899 in Eclectic brick architecture. The printed specification (69 pages) and the design are by A.K. Hoekstra from Warga, commissioned by the church wardens of Warstiens. The work included the demolition of a smaller farmstead from approximately 1839 at the site and the construction of "a double pigsty with bull stall etc. and the construction of a Stelp dwelling with wattle fencing, barn etc." In the construction of the farmstead, various materials from the demolition of the older farmstead were reused. The modernization was connected with the enlargement of the pumping of the dry polders.
The farmstead was until the land consolidation of 1965 only accessible by water. The farmstead lies opposite the channel leading to Warstiens and has a spacious front garden bordered by linden trees and on the northeast side a small orchard with fruit trees.
The pigsty with bull stall, which had to be completed earlier than the farmstead, namely by 12 May 1899, was built from demolition material. The outbuilding, wattle fencing and barn are as a result of alterations of secondary importance for protection. The chicken ladder was lost between 1988-1996. Outside the protection at national level are the attached tank building and the recently built lounge stall.
The farmstead is a special variant on traditional farm operations with Frisian stalling, in that it experimented with a loft and feed chutes above the cattle stalls. Through the construction of a bracing truss with passages, the experiment was reversible to the traditional feeding method.
Description
The farmstead has roughly a rectangular floor plan with a contraction for the dwelling section. The farmstead is executed in brick masonry in brown brick of varying hardness, in cross bond, on lime-concrete. Foundation arches were struck under the walls. The farmstead has a hipped roof covered with tiles: the front slope is covered with black glazed corrugated Frisian tiles; the side slopes of the front house with glazed hollow tiles; the barn is covered with red hollow tiles.
The front facade has a half-brick risalit to the width of the middle room. In the three rooms are eight T-windows: six in the front facade, two in the side facades. The T-windows are placed under a course with artificial stone corner and middle pieces with diamond head. At the frames of the front and south facades hang seven awnings with outward-opening doors at the bottom. In the front facade are a storage cellar, a light and ventilation frame and a small four-pane window. On the roof slope a roof dormer with brick side walls, two roof windows, pilasters and a tympanum.
In the south facade, next to the door a commemorative stone is placed with the inscription: GERKEMA-ZATHE / ON THE FIFTH OF JUNE 1899 THE FIRST STONE OF THIS / BUILDING WAS LAID BY THE GENTLEMEN / S.J. KOOISTRA, S.J. POSTMA / AND J.B. IJSSELSTEIN / CHURCH WARDENS OF WARSTIENS.
In the south facade of the barn are 13 arched cast-iron windows with below a slanted draining roller course and above another roller course, both in yellow string-pressed brick. On the inside of the three-pane stable windows sit railings.
The rear facade has a characteristic layout for a livestock business with the barn doors to the barn floor in a recess of the facade wall. In the rear facade are from left to right: low barn doors to the cattle stalls, five stable windows of shipping stalls, the large barn doors and a fanlight with cross-shaped glazing bars. In the north facade (the barn floor) are four arched cast-iron nine-pane windows and two double doors.
The layout of the INTERIOR has been altered in parts, but is globally recognizable. Among the valuable interior elements are, among other things, the cattle stalls and the loft storey; in the dwelling among other things the hallway and the middle room.
In the barn stand five roof trusses on bricks made from demolition material, with on the bearing timbers of the truss 'closed rafters'. The space between the posts, including that of the bracing truss on the inside, are stopped with thatch, and on the outside tiled and covered with tiles. The cattle stalls with cattle posts on stone blocks, corbels, braces, cattle partitions, hay hooks, drinking troughs. Above the stalls is a loft floor with ceiling joists; along the openings to the hay loft a railing of posts and battens; at the feed doors a chicken coop, with a large chicken mat of latticework; on the stall loft, against the party wall, a bed cupboard made from demolition timber.
The dwelling house has three rooms: the south room, the middle room, the north room and a hallway. In the three rooms are eight T-windows and panel shutters. In the north room is among other things a fireplace with consoles and mouldings and a painted chimney piece by the painters Hiemstra and Algra with a cattle scene. In the middle room is a bed cupboard wall with projecting central section and three openings, each with two panel doors. The outer doors for the bed cupboards, the middle one for the china closet, with a small staircase in the closet. The fireplace mantel has a panel with the representation 'Moses striking water from the rock' as chimney piece. The window sills on the underside are finished with bead mouldings.
In the hallway are fourteen panel doors, partly with passage locks, some with palm-wood handles and wrought iron: doors to room partitions, bed cupboards and the stall. The stall door is on the stall side clad with zinc.
Valuation
The farmstead of the Stelp type, named Gerkema zathe (also: Gerkema-state), built in 1899 in Eclectic brick architecture to the design of A.K. Hoekstra from Warga is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- because of the renewal of the farmstead as a result of a landscape development, namely the expansion of agricultural land through pumping,
- as a special expression of experimental development in farm operations within traditional farm buildings,
- because of the high-quality aesthetic quality of the design,
- because of the historical-spatial relationship with the surrounding agricultural area and the waterway and the location opposite the village of Warstiens,
- because of the high degree of architectural integrity of the exterior,
- because of the reasonable to high degree of integrity of the interior,
- because of the visual integrity in the landscape environment.
Nearby in the register
- Baarhuisje, Buorren bij 5Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Kerk, Buorren 5Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- JornahusBoerderijunder 1 mi
- Sint MartinusKerk en kerkonderdeel1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.