Rijksmonumentenregister · Netherlands
Deelerwoud
Hoenderloo, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Dienstwoning
- Function
- Portierswoning
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1923
- Address
- Delerwoud 1, 7351 TS Hoenderloo (Apeldoorn 25) (and others)
- Place
- Hoenderloo
- Municipality
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.11824, 5.88349
- Monument number
- 514580
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Chromo-topographische kaart voor het Garnizoen Ede / bew. door de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
POORTGEBOUW waarin TWEE DIENSTWONINGEN. Het poortgebouw geeft toegang tot het landgoed Deelerwoud.
Het Deelerwoud maakte in oorsprong deel uit van de woeste gronden of 'wildernissen' tussen Apeldoorn en Arnhem. Na een machtsstrijd over het eigendomsrecht tussen de Staat enerzijds en gemeenten en 'geërfden' anderzijds, die in 1843 in het voordeel van de laatstgenoemden werd beslist, werden de gronden verkocht voor de aanplant van bossen. Zo verkochten de eigenaren van de Speldermark in 1845 1.500 hectare heide aan het echtpaar Van Heeckeren-Hope. De opmerking van H.W.M. van der Wyck dat zij in de 19de eeuw hun landhuizen/kastelen Deelerwoud, Enghuizen, Sonsbeek en Beverweerd lieten moderniseren of als geheel nieuwe schepping lieten herbouwen, doet vermoeden dat er toen een landhuis op het terrein is gebouwd. Omstreeks 1850 werden door Baron van Heeckeren op Deelerwoud in ieder geval stallen gebouwd voor het verversen van paarden tijdens de vele jachtpartijen van de baron en koning Willem III.
Eind 19de eeuw kwam het landgoed in bezit van het Arnhemse echtpaar Brantsen-Bohlen, woonachtig op huis Zijpendaal. Niet duidelijk is of zij in 1895 het bestaande landhuis hebben laten verbouwen of een nieuw groot landhuis hebben laten bouwen. In 1918 kwam Deelerwoud in het bezit van de familie Repelaer. Voor de ontginning van het landgoed lieten zij onder meer personeelswoningen, schuren, een korenschuur, een drogerij, een watertoren, varkensstallen en wagenloodsen bouwen. Verder lieten zij in 1923 een poortgebouw ontwerpen door de Haagse architect ir Jan Molema. Molema is waarschijnlijk ook betrokken geweest bij de wijzigingen aan het landhuis. In 1918-19 is de tuin om het landhuis gereorganiseerd naar ontwerp van de tuinarchitect Leonard A. Springer (1855-1940).
Het landhuis is tijdens de Tweede Wereldoorlog gebombardeerd en met de nog bruikbare resten van de ruïne is een kleine sobere villa gebouwd. In 1967 werd een deel van het Deelerwoud te koop aangeboden, 1151 ha, en dit is aangekocht door Natuurmonumenten.
Het poortgebouw is in 1923 gebouwd naar ontwerp van de Haagse architect ir Jan Molema in een traditionele stijl met invloeden van de Engelse landhuisstijl. Het gebouw heeft een bijzondere plattegrondvorm die is afgeleid van de vlinderplattegrond. Het gaat hier om een laat voorbeeld van een in de vroege 20ste eeuw bij landhuizen vaker voorkomende grondvorm. Wat betreft architectuur lijkt het gebouw op het ontwerp van de architect J. London voor de villa's Rijnegom en Sonnevanck te Aerdenhout.
Omschrijving
Het pand bevat de poortdoorgang met aan weerszijden een gedeeltelijk onderkelderde dienstwoning. Het gebouw is opgetrokken op samengestelde plattegrond en bestaat uit een rechthoekige anderhalf laags middenbeuk onder een schilddak. Hier sluit aan weerszijden een diagonaal naar achteren uitgebouwde evenhoge zijvleugel onder een schilddak op aan. In de binnenhoeken achter bevindt zich een deels in de bouwmassa opgenomen toren van tweeëneenhalve bouwlaag onder een gedrukt kegeldak. Beide zijvleugels bevatten aan de uiteinden, in het verlende van de zijgevels, een lagere aanbouw waarin zich in oorsprong een wagenberging(?) bevond.
Op een hoge plint na zijn alle gevels gepleisterd. De plint, gemetseld in kruisverband, wordt afgesloten met een half steens rollaag. De gevelopeningen worden ontlast door een steens strek in schoonmetselwerk. De vensters hebben een bakstenen lekdorpel.
De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL bevat in het midden een hoge poortdoorgang, overkluisd met een houten samengestelde balklaag, waarvan de hoofdbalken rusten op zandstenen consoles op bakstenen lisenen. In de doorgang hangt een kleine klok aan een smeedijzeren ornament. Aan de voorzijde wordt de doorgang afgesloten met een steens segmentboog met zandstenen aanzet- en sluitstukken. Daarboven bevindt zich een dakopbouw met steekkap met daarin twee 6-ruits vensters met luiken. Ter weerszijden een dakkapel met steekkap en een bolkozijn met luiken en twee 4-ruits draairamen. Ter weerszijden van de poortdoorgang een portiek met in het voorvlak een bolkozijn met luiken en twee 6-ruits draairamen. In het zijvlak de voordeur. Geheel links en rechts heeft de gevel een 6-ruits venster met luiken.
De LINKER ZIJGEVEL van de linkervleugel bevat rechts twee bolkozijnen met luiken en twee 6-ruits draairamen. Het linker bevindt zich iets hoger in de gevel. De lagere uitbouw links bevat een grote dichtgezette doorgang.
De linker zijgevel van de rechtervleugel bevat rechts naaste de toren een kruiskozijn met 6-ruits onder- en 4-ruits bovenramen. De toren bevat op de begane grond twee identieke kruiskozijnen, op de eerste verdieping twee bolkozijnen met 6-ruits draairamen en op de tweede verdieping aan de achterzijde een venster met 4-ruits draairaam. De lagere uitbouw heeft rechts een deur en links daarvan een klein 4-ruits venster.
In de ACHTERGEVEL wordt de poortdoorgang eveneens afgesloten met een steens segmentboog met zandstenen aanzet- en sluitstukken. Boven de poort een dakkapel met schildkap en twee 4-ruits draairamen. De achtergevel van beide uitbouwen bevat een 9-ruits venster.
De RECHTER ZIJGEVELS zijn identiek aan maar gespiegeld in vergelijking met de linker zijgevels.
Het interieur is qua indeling redelijk intact en bevat nog oorspronkelijke tegels in de hal.
Waardering
POORTGEBOUW tot het landgoed Deelerwoud uit 1923 in een traditionele stijl met invloeden van de Engelse landhuisstijl.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en zeldzaam voorbeeld van een pand in traditionalistische architectuur met invloeden van de Engelse Landhuisstijl en een plattegrondvorm geïnspireerd op de in de vroege 20ste eeuw bij villa's vaker voorkomende vlinderplattegrond. Er is tevens sprake van een typologische waarde.
- Van stedebouwkundige waarde vanwege de prominente ligging in het dorp Hoenderloo. Het gebouw vormt door het kasteelachtige uiterlijk, bewerkstelligd door de torenachtige uitbouwen en de poortdoorgang, een duidelijk herkenbaar gebouw in het oostelijke deel van het dorp en vormt daar de overgang naar het particuliere landgoed Deelerwoud dat zich in zuidoostelijke richting uitstrekt.
- Als poortgebouw tot het landgoed Deelerwoud, waarvan de historie teruggaat tot in het midden van de negentiende eeuw, is er tevens sprake van cultuurhistorische waarde. Het landgoed speelde in die eeuw een rol als jachtterrein voor onder meer Koning Willem III en is later ontgonnen voor bos- en landbouwactiviteiten.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
GATEHOUSE containing TWO SERVICE DWELLINGS. The gatehouse provides access to the estate Deelerwoud.
The Deelerwoud originally formed part of the wasteland or 'wilderness' between Apeldoorn and Arnhem. Following a power struggle over ownership between the State on one hand and municipalities and 'heritages' on the other, which was decided in favour of the latter in 1843, the land was sold for forest planting. Thus the owners of the Speldermark sold 1,500 hectares of heathland in 1845 to the couple Van Heeckeren-Hope. The observation by H.W.M. van der Wyck that in the 19th century they had their country houses/castles Deelerwoud, Enghuizen, Sonsbeek and Beverweerd modernised or rebuilt as entirely new creations suggests that a country house was built on the site at that time. Around 1850 Baron van Heeckeren had stables built on Deelerwoud in any case, for the changing of horses during the many hunting parties of the baron and King Willem III.
At the end of the 19th century the estate came into the possession of the Arnhem couple Brantsen-Bohlen, resident at house Zijpendaal. It is unclear whether in 1895 they had the existing country house remodelled or had a new large country house built. In 1918 Deelerwoud came into the possession of the Repelaer family. For the development of the estate they had built, among other things, staff dwellings, barns, a grain store, a drying house, a water tower, pig sties and coach houses. Furthermore, they had a gatehouse designed in 1923 by The Hague architect ir Jan Molema. Molema was probably also involved in the alterations to the country house. In 1918-19 the garden around the country house was reorganised to the design of landscape architect Leonard A. Springer (1855-1940).
The country house was bombed during the Second World War and from the still usable remains of the ruin a small sober villa was built. In 1967 part of the Deelerwoud was offered for sale, 1151 hectares, and this was purchased by Natuurmonumenten.
The gatehouse was built in 1923 to the design of The Hague architect ir Jan Molema in a traditional style with influences from the English country house style. The building has a special ground plan form derived from the butterfly ground plan. This is a late example of a ground form more commonly found in country houses in the early 20th century. In terms of architecture the building resembles the design of architect J. London for the villas Rijnegom and Sonnevanck at Aerdenhout.
Description
The property contains the gate passage with on either side a partially cellared service dwelling. The building is constructed on a complex ground plan and consists of a rectangular one-and-a-half storey central nave under a hipped roof. Adjoining on either side is a diagonally extending wing of equal height under a hipped roof. In the inner corners at the rear is a tower of two-and-a-half storeys partly incorporated into the building mass under a compressed conical roof. Both side wings contain at the ends, in line with the side facades, a lower extension in which originally a coach house(?) was located.
Except for a high plinth, all facades are rendered. The plinth, laid in Flemish bond, is finished with a half-brick roll moulding. The wall openings are relieved by a brick course in exposed brickwork. The windows have a brick drip stone.
The symmetrically arranged FRONT FACADE contains in the centre a high gate passage, covered with a wooden composite beam layer, the main beams of which rest on sandstone corbels on brick pilasters. In the passage hangs a small bell on a wrought-iron ornament. At the front the passage is closed with a brick segmental arch with sandstone respond and keystone. Above this is a roof structure with a roof dormer with two 6-pane windows with shutters. On either side a roof dormer with a roof dormer and a round-headed window with shutters and two 4-pane casement windows. On either side of the gate passage a porch with on the front plane a round-headed window with shutters and two 6-pane casement windows. In the side plane the front door. Far left and right the facade has a 6-pane window with shutters.
The LEFT SIDE FACADE of the left wing contains on the right two round-headed windows with shutters and two 6-pane casement windows. The left one is situated slightly higher in the facade. The lower extension on the left contains a large blocked-up passage.
The left side facade of the right wing contains on the right next to the tower a cross window with 6-pane lower and 4-pane upper lights. The tower contains on the ground floor two identical cross windows, on the first floor two round-headed windows with 6-pane casement windows and on the second floor at the rear a window with a 4-pane casement window. The lower extension has on the right a door and to the left of it a small 4-pane window.
In the REAR FACADE the gate passage is likewise closed with a brick segmental arch with sandstone respond and keystone. Above the gate a roof dormer with a hip roof and two 4-pane casement windows. The rear facade of both extensions contains a 9-pane window.
The RIGHT SIDE FACADES are identical to but mirrored in comparison with the left side facades.
The interior in terms of layout is reasonably intact and still contains original tiles in the hall.
Valuation
GATEHOUSE to the estate Deelerwoud from 1923 in a traditional style with influences from the English country house style.
- Of architectural-historical value as a good and rare example of a building in traditionalist architecture with influences from the English Country House style and a ground plan form inspired by the butterfly ground plan more commonly found in villas in the early 20th century. There is also a typological value.
- Of urban planning value due to its prominent location in the village of Hoenderloo. The building forms, through its castle-like appearance, achieved by the tower-like extensions and the gate passage, a clearly recognisable building in the eastern part of the village and forms there the transition to the private estate Deelerwoud which extends in a south-easterly direction.
- As a gatehouse to the estate Deelerwoud, whose history dates back to the mid-nineteenth century, there is also cultural-historical value. The estate played a role in that century as a hunting ground for, among others, King Willem III and was later developed for forestry and agricultural activities.
Nearby in the register
- HeldringkerkKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- De ArckeWoonhuisunder 1 mi
- Straatmeubilair, Waterput bij de kruising Hoenderloo (Apeldoorn 25)Straatmeubilairunder 1 mi
- Dienstwoning(K4), Otterloseweg 309Dienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.