Rijksmonumentenregister · Netherlands
De Kroon
Haarlem, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Horeca
- Function
- Café-restaurant
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1902
- Address
- Grote Markt 13, 2011 RC Haarlem
- Place
- Haarlem
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.38167, 4.63608
- Monument number
- 513376
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In 1902 door architect J.F.W. Stom gebouwd CAFE-RESTAURANT. Het café-restaurant, dat officieel de naam "De Kroon" kreeg naar de voormalige burgersociëteit De Kroon die voorheen op deze plek stond, is bekend onder de naam "Brinkmann". De van oorsprong Duitse horecafamilie Brinkmann bezat reeds eerder een horecabedrijf in Haarlem. Eerst aan de Grote Houtstraat (sinds 1879) en sedert 1881 aan de Grote Markt 11. In 1902 verhuisde men met het café-restaurant naar het nieuw opgetrokken pand Grote Markt 13.
Het in neo-Hollandse Renaissance stijl gebouwde café-restaurant bevindt zich aan de noordzijde van de Grote Markt, pal tegenover de 17de-eeuwse Vleeshal, en vormt zodoende een visuele tegenhanger van de Vleeshal.
Het interieur van het pand bestond in oorsprong uit een café-restaurant op de begane grond, met daarachter een toneelzaal. In het souterrain bevonden zich de keukens evenals een bier- en wijnkelder. Op de eerste verdieping was de Grote Zaal, Kleine Zaal en Receptiezaal met buffet en op zolder bevonden zich kamertjes voor het inwonend personeel. Het interieur van het pand was gedecoreerd met stoffen van de vormgever Chris Lebeau.
In 1970 moest de firma Brinkmann, die in de loop der jaren inmiddels meerdere panden in het vierkant Grote Markt/Schoutensteeg/ Barteljoris-straat/Smedestraat had verworven, vanwege onrendabele exploitatie haar deuren sluiten. Alle panden die Brinkmann in bovengenoemd vierkant bezat, werden verkocht aan een projectontwikkelaar. Deze sloopte het geheel, met uitzondering van de gevels aan de Grote Markt-zijde, en bouwde in de periode 1978-1980 op deze plek een overdekt winkelcentrum annex kantorencomplex, de Brinkmann-passage. In het pand Grote Markt 13 werd nu wederom een café-restaurant gevestigd. Het interieur van deze horecagelegenheid, die naar het voormalige café Brinkmann werd vernoemd, is echter totaal vernieuwd.
In de periode 1950-1970 huisvestte het pand Grote Markt 13 eveneens de sociëteit "Teisterbant". Deze door Godfried Bomans opgerichte kunstenaarssociëteit bezat in de kelder haar sociëteitsruimte die was ontworpen door de architecten G.H.M. Holt en B. Bijvoet. Van deze sociëteitsruimte resteert heden ten dage niets meer.
N.B. De bescherming richt zich uitsluitend op de voorgevel en de hoofdvorm van het pand.
Omschrijving
Op rechthoekige plattegrond gebouwd café-restaurant bestaande uit een kelderverdieping, begane grond, verdieping en kapverdieping. Het geheel wordt gedekt door een zadeldak met noklijn parallel aan de straat en een ingestoken zadeldak ter hoogte van de middelste trapgevel. Het dak is bekleed met grijze Hollandse pannen. Het langgerekte zadeldak wordt boven de zijmuren ter weerszijden afgesloten door een trapgevel. De symmetrische voorgevel (zuid) is opgetrokken in rode baksteen en bezit detailleringen als spekbanden, lateien, boogstenen en dergelijke, in natuursteen. De plint onder langs de voorgevel is van gesausde natuursteen. De voorgevel van het pand, die door middel van een stoepje van klinkers met hardstenen stoepbanden van de openbare weg wordt gescheiden, is zeven vensterassen breed en wordt bekroond door een trapgevel in de trant van de neo-Hollandse Renaissance met aan weerszijden daarvan een kleine neorenaissance halsgevel als beëindiging van een dakkapel. De trap- en halsgevels zijn rijk versierd met renaissancemotieven als pinakelvormige en krulvormige ornamenten van natuursteen. In de top van de trapgevel bevinden zich een aantal natuurstenen gevelstenen met afbeeldingen van onder meer een leeuw, een familiewapen met kroon en de zon.
In de linker en rechter vensteras van het pand bevinden zich de entrees. De entrees, waarvan de rechter nog origineel is met een houten dubbele deur, worden omlijst door een fantasie pilasterstelling opgetrokken uit afwisselend baksteen en natuursteen en afgedekt door een natuurstenen architraaf. Boven de entrees bevindt zich op de gevels sierwerk van natuursteen. In de linker entree bevindt zich onder het oorspronkelijke glas-in-lood bovenlicht de inscriptie "d( 13" (huisnummer) in de natuurstenen latei. Bij de rechter entree is de naam van de architect terug te vinden: "Joh. F.W. Stom, architect". De entrees worden ter weerszijden gesierd door wandlantaarns van glas en koper gedragen door een gietijzeren arm. Bij de rechter entree bevindt zich tevens de ingang tot de kelder, bestaande uit een hardstenen trap met ijzeren hekje. Boven deze kelderingang bevindt zich een hardstenen gedenksteen met de tekst: "De sociëteit Teisterbant kwam hier, in de kelder, bijeen van 11 maart 1950 tot 16 mei 1970".
De onderpui bestaat voorts uit een vijf vensterassen brede etalage die door houten stijlen in vijf vensters wordt verdeeld. De in hout gevatte vensters hebben glas-in-lood bovenlichten. De houten stijlen, die eindigen in houten consoles, dragen een houten balkon ter hoogte van de verdieping. Dit eveneens vijf vensterassen brede balkon wordt afgesloten door een houten balustrade. Het houtwerk van het balkon en de stijlen is donkergroen geverfd.
Ter linker en ter rechter zijde van het houten balkon bevinden zich in de buitenste vensterassen twee stenen balkons. Deze deels uit baksteen en deels uit natuursteen opgetrokken balkons zijn respectievelijk rechthoekig (linker travee) en rond (rechter travee) van vorm en worden gedragen door natuurstenen consoles.
De vensters op de verdieping zijn in hout gevatte meerdelige, in oorsprong draaiende, vensters cq. balkondeuren. De vensters ter hoogte van de kapverdieping zijn alle in hout gevatte kruiskozijnen met deels glas-in-lood vensters. In het midden van de voorgevel bevindt zich tussen de verdieping en de kapverdieping een horizontale natuurstenen balk met daarin de tekst: "ANNO, DE KROON, 1902". De voorgevel is voorts nog versierd met een aantal siersmeedijzeren muurankers ter hoogte van de verdieping.
Waardering
Het uit 1902 daterende café-restaurant, in oorsprong genaamd "De Kroon" (thans "Brinkmann") is van algemeen belang vanuit architectuurhistorisch oogpunt vanwege de vroeg twintigste-eeuwse, rijk gedetailleerde neo-Hollandse Renaissance bouwstijl, tevens is het pand van algemeen belang vanwege de beeldbepalende ligging aan de noordzijde van de Grote Markt, pal tegenover de 17de-eeuwse renaissancistische Vleeshal waarvan het de visuele tegenhanger vormt. Eveneens is het pand van belang vanwege de cultuurhistorische waarde daar het pand een voor Haarlem zeer bekende horecagelegenheid heeft gehuisvest, waarvan de naam nog steeds in Haarlem voortleeft.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Built in 1902 by architect J.F.W. Stom, a CAFE-RESTAURANT. The café-restaurant, which officially received the name "De Kroon" after the former citizens' society De Kroon that previously stood on this site, is known under the name "Brinkmann". The originally German hospitality family Brinkmann already owned a hospitality business in Haarlem earlier. First on the Grote Houtstraat (since 1879) and from 1881 on the Grote Markt 11. In 1902 they moved with the café-restaurant to the newly built premises at Grote Markt 13.
The café-restaurant, built in neo-Dutch Renaissance style, is located on the north side of the Grote Markt, directly opposite the 17th-century Vleeshal, and thus forms a visual counterpart to the Vleeshal.
The interior of the premises originally consisted of a café-restaurant on the ground floor, with a theatre hall behind it. In the basement were the kitchens as well as a beer and wine cellar. On the first floor were the Grand Hall, Small Hall and Reception Hall with buffet and in the attic were small rooms for resident staff. The interior of the premises was decorated with fabrics by designer Chris Lebeau.
In 1970 the Brinkmann company, which over the years had acquired several premises in the square formed by Grote Markt/Schoutensteeg/Barteljoris-straat/Smedestraat, had to close its doors due to uneconomical operation. All premises that Brinkmann owned in the aforementioned square were sold to a property developer. This developer demolished everything, with the exception of the facades on the Grote Markt side, and built in the period 1978-1980 a covered shopping centre including office complex on this site, the Brinkmann-passage. In the premises at Grote Markt 13 a café-restaurant was established once again. The interior of this hospitality establishment, which was named after the former Brinkmann café, is however completely renovated.
In the period 1950-1970 the premises at Grote Markt 13 also housed the society "Teisterbant". This artists' society, founded by Godfried Bomans, had its society room in the basement which was designed by the architects G.H.M. Holt and B. Bijvoet. Nothing remains of this society room today.
N.B. The protection is aimed exclusively at the front facade and the main form of the premises.
Description
A café-restaurant built on a rectangular floor plan consisting of a basement storey, ground floor, first storey and attic storey. The whole is covered by a gabled roof with a ridge line parallel to the street and a recessed gabled roof at the height of the middle stepped gable. The roof is clad with grey Dutch tiles. The elongated gabled roof is terminated above the side walls on both sides by a stepped gable. The symmetrical front facade (south) is built in red brick and has detailing such as plinth courses, lintels, arch stones and the like, in natural stone. The plinth along the bottom of the front facade is of pointed natural stone. The front facade of the premises, which is separated from the public road by means of a step of clinker bricks with hardstone step bands, is seven window bays wide and is crowned by a stepped gable in the style of neo-Dutch Renaissance with a small neo-renaissance neck gable on each side as the termination of a dormer. The stepped and neck gables are richly decorated with Renaissance motifs such as pinnacle-shaped and curled ornaments of natural stone. At the top of the stepped gable are a number of natural stone facade stones with images including a lion, a family coat of arms with crown and the sun.
In the left and right window bays of the premises are the entrances. The entrances, of which the right one is still original with a wooden double door, are framed by a fantasy pilaster arrangement built of alternating brick and natural stone and topped by a natural stone architrave. Above the entrances are natural stone ornaments on the facades. In the left entrance, below the original leaded glass fanlight, is the inscription "d( 13" (house number) in the natural stone lintel. At the right entrance the name of the architect can be found: "Joh. F.W. Stom, architect". The entrances are decorated on each side by wall lanterns of glass and copper carried by a cast-iron arm. At the right entrance is also the entrance to the basement, consisting of a hardstone staircase with an iron grille. Above this basement entrance is a hardstone memorial stone with the text: "The society Teisterbant met here, in the basement, from 11 March 1950 to 16 May 1970".
The ground floor facade further consists of a five window bays wide storefront which is divided into five windows by wooden mullions. The windows set in wood have leaded glass fanlights. The wooden mullions, which end in wooden corbels, carry a wooden balcony at the height of the first floor. This likewise five window bays wide balcony is enclosed by a wooden balustrade. The woodwork of the balcony and the mullions is painted dark green.
On the left and right side of the wooden balcony are two stone balconies in the outer window bays. These balconies, built partly of brick and partly of natural stone, are respectively rectangular (left bay) and round (right bay) in form and are carried by natural stone corbels.
The windows on the first floor are multi-part windows set in wood, originally casement windows, or balcony doors. The windows at the height of the attic storey are all cross windows set in wood with partly leaded glass windows. In the middle of the front facade, between the first floor and the attic storey, is a horizontal natural stone beam with the text: "ANNO, DE KROON, 1902". The front facade is further decorated with a number of ornamental wrought-iron wall anchors at the height of the first floor.
Valuation
The café-restaurant dating from 1902, originally named "De Kroon" (now "Brinkmann") is of general importance from an architectural-historical perspective because of the early twentieth-century, richly detailed neo-Dutch Renaissance building style, and the premises are also of general importance because of their visually defining location on the north side of the Grote Markt, directly opposite the 17th-century renaissance-style Vleeshal of which it forms the visual counterpart. The premises are also important because of their cultural-historical value as the premises have housed a hospitality establishment very well-known in Haarlem, the name of which still lives on in Haarlem today.
Nearby in the register
- Woonhuis, Grote Markt 9 11Woonhuisunder 1 mi
- Overheidsgebouw, Grote Markt 17Overheidsgebouwunder 1 mi
- Lourens Janszoon CosterGedenktekenunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Grote Markt 21Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.