Rijksmonumentenregister · Netherlands
Spieghelkerk
Bussum, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1924
- Address
- Nieuwe 's-Gravelandseweg 34, Locatie: Spiegel, Het, 1405 HM Bussum (Gooise meren 27)
- Place
- Bussum
- Municipality
- Gooise meren
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.27525, 5.15383
- Monument number
- 513251
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1900 map "Kaart ten behoeve der oefeningen in de legerplaats bij Laren : (tevens garnizoenskaart)" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
KERKGEBOUW, genaamd Spieghelkerk en gesitueerd op een klein perceel aan de Nieuwe 's-Gravelandseweg met de voorgevel(oostgevel) op enige afstand van deze weg. Aan de rechterzijde van het kerkgebouw wordt het achterliggende terrein afgescheiden door baksteen pijlers met daartussen siermetselwerk. Tussen twee baksteenpijlers is een houten deur geplaatst met expressionistische detaillering. Oorspronkelijk was aan de linkerkant van het kerkgebouw eenzelfde afscheiding.
De kerk werd in 1924, in opdracht van "de Vereniging tot Evangelisatie", ontworpen door de architect Theo Rueter. Het gebouw vertoont voornamelijk in de toren expressionistische kenmerken; terug te vinden in de geleding van de toren, het baksteen siermetselwerk en de stijle, bijna verticale dakvlakken.
Omschrijving
De als centraalbouw opgezette kerk heeft een plattegrond in de vorm van een Grieks kruis, met narthexachtige voorbouw (O), uitbouw aan de noordzijde en toren in de noordoostelijke binnenhoek van de plattegrond. De overige drie binnenhoeken (ZO,ZW,NW) bevatten lagere bouwvolumes onder geknikte tentdaken. Deze bouwvolumes vormen doorlopende ruimten in de beide zuidelijke hoeken van het kerkinterieur. De noordwesthoek is een aparte ruimte die door een deur met rondboog en venster met rondboog met het kerkinterieur wordt verbonden. Het muurwerk is opgetrokken in rode baksteen gemetseld in vlaamsverband op een plint van donkerrode baksteen. De dakvlakken zijn gedekt met rode Hollandse pannen. De houten bakgoten worden ondersteund door baksteen consoles. De meeste vensters zijn meerdelig en hebben penanten met basementen en kapitelen in natuursteen. De vensters hebben vrijwel alle glas-in-lood met geometrische patronen.
De kerktoren staat op een vierkant grondvlak en de vier vrijstaande gevelvlakken zijn vrijwel identiek. De oostgevel loopt door tot maaiveldhoogte, de andere drie gevels zijn aan de voet ingebouwd. De toren verjongt zich twee maal trapsgewijs in de top en heeft aan vier zijden oorspronkelijk open, thans dichtgezette, galmgaten. Boven deze galmgaten verjongt de toren zich voor de tweede maal in de vorm van een verticaal bouwlichaam bekleed met grijze leien. Dit bouwlichaam wordt bekroond door een kegelvormige met lood beklede spits staande op een kleiner vierkant van acht pijlers. De top van de spits heeft een eenvoudige piek. De hoog opgaande onderbouw van de toren is aan vier zijden geleed door inspringende verticale siermetselbanden in het midden van het muurvlak. Deze siermetselbanden eindigen aan de bovenzijde van de onderbouw in een driehoekige stenen uitbouw met in de punt een natuurstenen spuwer. De toren heeft in de oostgevel op parterre en verdieping twee paar kleine rechthoekige vensters.
De voorzijde van de kerk (O) heeft op de begane grond de narthexachtige voorbouw met arcade onder lessenaarsdak. In de kop van deze voorbouw is een tweede ingang naar de kerk. De achtkantige zuiltjes van de arcade hebben een basement en kapiteel in natuursteen. Boven de voorbouw is een puntgevel met twee series van drie rondboogvensters. De penanten van deze vensters zijn uitgevoerd als zuiltjes met een basement en een kapiteel van natuursteen. De gevel is verder voorzien van gemetselde profielranden. Links van de puntgevel het meergenoemde, onder geknikt tentdak geplaatste volume in de zuidoosthoek van de plattegrond. Dit volume heeft twee paar rondboogvensters in het oostelijk muurwerk. Rechts van de toren is de genoemde uitbouw met ingangspartij onder rondboog en geknikt schilddak. In de portiek is een deur in het voorvlak en een deur aan de linkerkant. Beide deuren hebben een rechthoekig kozijn geplaatst in een rondboog.
De achtergevel (W) heeft in het symmetrische middendeel (onder een schilddak) een meerdelig venster bestaande uit een hoog centraal rondboogvenster geflankeerd door twee kleine rondboogvensters. De top van het schilddak heeft een uilenbord met een driehoekig raam. De linkerhoek (NW) heeft twee smalle rechthoekige vensters. De rechterhoek (ZW) heeft drie kleine rechthoekige vensters.
De vrijwel symmetrische zuidzijde heeft in het midden van de geprofileerde puntgevel een driedelig rondboogvensters en hierboven een vijfdelig rondboogvenster waarvan het middelste venster het hoogst is en de vensters naar de zijkanten toe trapsgewijs lager worden. De linkerhoek (ZW) heeft beneden twee rechthoekige vensters en recht daarboven, twee dezelfde vensters. De rechterhoek (ZO) heeft alleen hoog twee rechthoekige vensters. De noordgevel heeft in het middendeel van de genoemde uitbouw onder schilddak drie paar rondboogvensters met daartussen twee steunberen. Gedeeltelijk achter het schilddak van de uitbouw geplaatst, heeft het achterliggende middendeel van het kerkkruis een vijfdelig rondboogvenster waarvan de middelste het hoogst is en de andere vensters naar de zijkanten toe trapsgewijs lager worden. Het linker bouwdeel van de uitbouw (de portiek), heeft naast elkaar twee open rondboogvensters. Het rechter deel van de uitbouw ligt iets terug en heeft op de begane grond een rondboogvenster met een deur waarvoor enkele treden liggen. Boven deze deur is een rond venster. Helemaal links, een aanzienlijk stuk terugliggend, is de zijkant van de galerij zichtbaar met een rondboogpoort als toegang tot de galerij die naar een entree voert.
Het door een beschoten kap overhuifde INTERIEUR is merendeels gaaf bewaard gebleven en bevat onder meer de oorspronkelijke vloer in rode natuursteen, de preekstoel en het bankenplan. Het muurwerk bestaat op diverse punten uit arcades rustend op veelhoekige pijlers met vierkante basementen en kapitelen. Het genoemde glas-in-lood is in alle ramen non-figuratief en geometrisch van patroon. De uitbouw tegen de noordgevel hoorde in oorsprong bij de kerkruimte waarvan het door een arcade werd gescheiden. De arcade is thans met deuren dichtgezet ten behoeve van een vergaderzaal.
Waardering
De Spieghelkerk met bijbehorend interieur is van algemeen belang wegens cultuur- en architectuurhistorische waarde als goed en zeer gaaf bewaard gebleven voorbeeld van kleine protestantse kerkbouw uit het Interbellum, opgetrokken in de expressionistische trant, hetgeen onder meer is terug te vinden in de geleding van de toren, het baksteen siermetselwerk en de stijle, kegelvormige spits.
De kerk is tevens van belang als element uit het oeuvre van architect Th. Rueter en vanwege de beeldbepalende ligging in de villawijk Het Spiegel.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
CHURCH BUILDING, called Spieghelkerk and situated on a small plot at the Nieuwe 's-Gravelandseweg with the front facade (east facade) at some distance from this road. On the right side of the church building, the rear terrain is separated by brick piers with ornamental brickwork between them. Between two brick piers a wooden door has been placed with expressionistic detailing. Originally there was a similar separation on the left side of the church building.
The church was designed in 1924, on commission of "de Vereniging tot Evangelisatie", by architect Theo Rueter. The building displays expressionistic characteristics primarily in the tower; evident in the articulation of the tower, the brick ornamental brickwork and the steep, almost vertical roof planes.
Description
The church, designed as a centralized structure, has a floor plan in the form of a Greek cross, with a narthex-like porch (E), an extension on the north side and a tower in the north-eastern corner of the floor plan. The other three corners (SE, SW, NW) contain lower building volumes under cambered tent roofs. These building volumes form continuous spaces in both southern corners of the church interior. The north-west corner is a separate room which is connected to the church interior by a door with a round arch and a window with a round arch. The masonry is built up in red brick, laid in Flemish bond on a plinth of dark red brick. The roof planes are covered with red Dutch tiles. The wooden gutters are supported by brick corbels. Most windows are multi-part and have pilasters with bases and capitals in natural stone. The windows almost all have leaded glass with geometric patterns.
The church tower stands on a square ground plan and the four free-standing facades are virtually identical. The east facade extends to ground level, the other three facades are built in at the base. The tower tapers twice in stages towards the top and has on four sides originally open, now closed, louvres. Above these louvres the tower tapers for the second time in the form of a vertical structure clad with grey slate. This structure is crowned by a cone-shaped spire covered with lead standing on a smaller square of eight piers. The top of the spire has a simple apex. The tall lower structure of the tower is articulated on four sides by recessed vertical ornamental brickwork bands in the middle of the wall surface. These ornamental brickwork bands end at the top of the lower structure in a triangular stone projection with a natural stone gargoyle at the point. The tower has in the east facade on ground floor and first floor two pairs of small rectangular windows.
The front of the church (E) has on the ground floor the narthex-like porch with arcade under a lean-to roof. In the end of this porch is a second entrance to the church. The octagonal small columns of the arcade have a base and capital in natural stone. Above the porch is a pointed gable with two series of three round-arched windows. The pilasters of these windows are executed as small columns with a base and a capital in natural stone. The facade is further provided with moulded stone bands. To the left of the pointed gable the aforementioned volume placed under a cambered tent roof in the south-eastern corner of the floor plan. This volume has two pairs of round-arched windows in the eastern wall. To the right of the tower is the aforementioned extension with entrance feature under a round arch and cambered hipped roof. In the porch is a door in the front surface and a door on the left side. Both doors have a rectangular frame placed in a round arch.
The rear facade (W) has in the symmetrical middle section (under a hipped roof) a multi-part window consisting of a tall central round-arched window flanked by two small round-arched windows. The top of the hipped roof has a bargeboard with a triangular window. The left corner (NW) has two narrow rectangular windows. The right corner (SW) has three small rectangular windows.
The virtually symmetrical south side has in the middle of the moulded pointed gable a three-part round-arched window and above it a five-part round-arched window of which the middle window is the highest and the windows towards the sides become progressively lower in stages. The left corner (SW) has below two rectangular windows and directly above them, two identical windows. The right corner (SE) has only high up two rectangular windows. The north facade has in the middle section of the aforementioned extension under a hipped roof three pairs of round-arched windows with two buttresses between them. Partially behind the hipped roof of the extension, the rear middle section of the church cross has a five-part round-arched window of which the middle one is the highest and the other windows towards the sides become progressively lower in stages. The left building part of the extension (the porch) has next to each other two open round-arched windows. The right part of the extension lies slightly back and has on the ground floor a round-arched window with a door in front of which lie a few steps. Above this door is a round window. Right at the left, set considerably back, is the side of the gallery visible with a round-arched gate as access to the gallery which leads to an entrance.
The INTERIOR, roofed by a plastered roof structure, has been preserved largely intact and contains amongst others the original floor in red natural stone, the pulpit and the bench layout. The masonry consists at various points of arcades resting on polygonal piers with square bases and capitals. The aforementioned leaded glass is in all windows non-figurative and geometric in pattern. The extension against the north facade originally belonged to the church space from which it was separated by an arcade. The arcade is now closed with doors for the benefit of a meeting room.
Valuation
The Spieghelkerk with its associated interior is of general importance owing to cultural and architectural-historical value as a well and very faithfully preserved example of small Protestant church construction from the Interwar period, built in the expressionistic manner, which is amongst other things evident in the articulation of the tower, the brick ornamental brickwork and the steep, cone-shaped spire.
The church is also of importance as an element from the oeuvre of architect Th. Rueter and because of its defining location in the villa neighbourhood Het Spiegel.
Nearby in the register
- TindalWoonhuisunder 1 mi
- Koetshuis(L), H.J. Schimmellaan 2Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe 's-Gravelandseweg 26Woonhuisunder 1 mi
- OP DEN AKKERWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.