Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, De Streek 25
Terwispel, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1864
- Address
- De Streek 25, 8407 EE Terwispel (Opsterland 21)
- Place
- Terwispel
- Municipality
- Opsterland
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.01879, 6.03815
- Part of complex
- 513158
- Monument number
- 513159
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1851 map "Holland." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De KERK is een zaalkerk met een gereduceerd torenlichaam. Rond de oost-west georiënteerde kerk is het kerkhof omgeven door een beukenhaag, met uitzondering van de noordzijde waar de uitbreiding van het kerkhof door een coniferenhaag van het oorspronkelijke deel is gescheiden. De kerk ligt enigszins geïsoleerd omdat de dorpsbebouwing zich heeft verplaatst naar het vaarwater de Nieuwe Vaart. Desondanks is gebouw een essentieel onderdeel van de dorps-lintbebouwing; het is daarin uitzonderlijk door het bouwvolume en de verhoogde ligging. De kerk staat op dezelfde plaats als het middeleeuwse bedehuis dat in 1864 werd afgebroken en door de huidige kerk in eclectische trant werd vervangen. Ter herinnering aan deze gebeurtenis is een gedenksteen boven de westelijke toegangsdeur ingemetseld met het opschrift: ANNO 1864 (...) IS DE OUDE KERK TE DEZER PLAATSE AFGEBROKEN EN DIT GEBOUW GESTICHT WAARVAN DE EERSTE STEEN (...)/GELEGD OP DEN 11 JUNIE. Het werk werd uitgevoerd door de timmerlieden Van der Sluis, Posthuma en Egbert Roel Kuiper, de laatste afkomstig uit Gorredijk. Het schilderwerk werd uitgevoerd door H. Sterringa. De inwijding van het nieuwe gebouw vond plaats op 11 december 1864.
Omschrijving
Zaalkerk van vier traveeën met driezijdige koorsluiting en ingebouwde toren. De kerk is opgetrokken in bruine bakstenen; het opgaand muurwerk wordt geleed door lisenen en een gevellijst; in de 'spaarvelden' houten rondboogvensters onder strekse omlijsting met radiale roedeverdeling en gekleurd glas. De kerk heeft een zadel/schilddak belegd met zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen: op de koorsluiting staat smeedijzeren versiering, waarop een windvaan in de vorm van een hond. De westzijde van de kerk wordt gedomineerd door de grotendeels ingesloten, risalerende toren, van drie bouwlagen, met hoeklisenen. Onderin de toren is de westelijke toegang, teruggelegd en onder strekse rondboogomlijsting. Boven de toegang een gedenksteen met uitvoerig opschrift ter gelegenheid van de eerste steenlegging. In de tweede bouwlaag een rondboogvenster met een van de twee wijzerplaten aan de toren. Op de bovenste bouwlaag van de toren is de klokkezolder met aan alle vier zijden dubbele galmgaten. Het torenlichaam wordt afgesloten door een houten gevellijst en bekroond door een achtzijdige ingesnoerde spits belegd met leien in Rijndekking. Op de spits een torenkruis met appel en weerhaan. De overige zijden van de toren, die boven de dakschilden uitsteken, zijn ongeleed: aan de zuidzijde is een In de klokkenstoel een klok van P. Overney uit 1694, uurwerkvan H.Y. Kramer (Bolsward) uit 1925. Aan weerszijden van de toren is de aankapping van het schip; in de korte westelijke gevelwanden zijn twee rondboogvensters; die aan de noordzijde heeft nog het oorspronkelijke ijzeren harnas. De zuidzijde van het schip bevat een toegang, teruggelegd onder een strekse rondboogomlijsting met natuurstenen sluit- en aanzetstenen en plint in de westelijke travee; in de overige traveeën houten rondboogvensters met gekleurd glas. De afgesnoten zijden van de driezijdige koorsluiting hebben elk een rondboogvenster; de meest oostelijke wand is blind. De noordzijde van het schip heeft drie rondboogvensters.
Het interieur van de kerk is grotendeels oorspronkelijk. De wijzigingen zijn op plaatsen van ondergeschikt belang uitgevoerd en verstoren de ruimtebeleving niet; in de kerkzaal ontbreken enkele rijen kerkbanken. Een eenvoudige houten vloer, wanden en tongewelf zijn gestuct; de wand wordt afgesloten door een fries tussen profiellijsten en per travee geleed door consoleparen, die corresponderen met trekstangen; om de raamdagkanten geprofileerde lijsten. De stucwand heeft ontluchtingsroostertjes. Langs de wanden is een houten lambrizering, waaraan de open kerkbanken zijn bevestigd; op de bankwangen aan het middenpad een ijzeren rozet. Aan de oostzijde een contemporain doophek; in de dooptuin tegen de oostelijke wand de preekstoel en kerkeraadsbanken aan weerszijden. Al het meubilair met uitzondering van de zwart gebeitste preekstoel heeft imitatieschildering. De 17de-eeuwse preekstoel heeft een vijfzijdige kuip met op de hoeken dorische pilasters tussen de rondboogpanelen; een trap met ijzeren spijlen; een luifelvormig klankbord aan een stang met op de lijst gesneden en beschilderde bloemversiering en een gietijzeren bekroning. Aan de westzijde is een rondboogtoegang met dubbele toegangsdeur; een orgelgalerij met twee herebanken met een tympaanvormige bekroning eronder. De orgelgalerij rust op twee slanke ijzeren zuilen met composietkapiteeltjes. De balustrade heeft gietijzeren spijltjes. Op de galerij een tweeklaviers orgel met hoofdwerk en bovenwerk. Het werd in 1878 vervaardigd door L. van Dam en Zonen uit Leeuwarden.
Waardering
De kerk van Terwispel uit 1864 is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van de sociaal-economische ontwikkeling die tot de nieuwbouw leidde,
- vanwege de hoge mate van esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege de zeer hoge mate van belang voor het aanzien van het dorp,
- vanwege de hoge mate van gaafheid van het exterieur en het interieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The CHURCH is a hall church with a reduced bell tower. Around the east-west oriented church, the churchyard is enclosed by a beech hedge, with the exception of the north side where the expansion of the churchyard is separated from the original part by a conifer hedge. The church lies somewhat isolated because the village buildings have shifted towards the waterway the Nieuwe Vaart. Nevertheless, the building is an essential part of the village linear settlement; it is exceptional in this regard due to its building volume and elevated location. The church stands on the same spot as the medieval chapel that was demolished in 1864 and replaced by the current church in eclectic style. To commemorate this event, a memorial stone has been set into the wall above the western entrance door with the inscription: ANNO 1864 (...) IS DE OUDE KERK TE DEZER PLAATSE AFGEBROKEN EN DIT GEBOUW GESTICHT WAARVAN DE EERSTE STEEN (...)/GELEGD OP DEN 11 JUNIE. The work was carried out by the carpenters Van der Sluis, Posthuma and Egbert Roel Kuiper, the latter from Gorredijk. The paintwork was carried out by H. Sterringa. The dedication of the new building took place on 11 December 1864.
Description
Hall church of four bays with three-sided choir closure and integrated bell tower. The church is built of brown brick; the wall structure is articulated by pilasters and a cornice; in the 'spare panels' wooden round-arched windows under taut moulding with radial glazing bars and coloured glass. The church has a gabled/hipped roof covered with black glazed corrugated Frisian tiles: on the choir closure stands wrought-iron ornamentation, upon which a weathervane in the form of a dog. The west side of the church is dominated by the largely enclosed, projecting bell tower, of three storeys, with corner pilasters. In the lower part of the tower is the western entrance, set back and under taut round-arched moulding. Above the entrance a memorial stone with detailed inscription on the occasion of the first stone laying. In the second storey of the tower a round-arched window with one of the two clock faces on the tower. On the uppermost storey of the tower is the bell chamber with on all four sides double sound holes. The bell tower is closed off by a wooden cornice and crowned by an octagonal tapered spire covered with slates in Rhenish bond. On the spire a tower cross with apple and weathervane. The remaining sides of the tower, which project above the roof slopes, are unarticulated: on the south side is a In the bell chamber a bell by P. Overney from 1694, clockwork by H.Y. Kramer (Bolsward) from 1925. On either side of the tower is the junction of the nave; in the short western gable walls are two round-arched windows; the one on the north side still has the original iron grille. The south side of the nave contains an entrance, set back under a taut round-arched moulding with natural stone coping and base stones and plinth in the western bay; in the remaining bays wooden round-arched windows with coloured glass. The cut-off sides of the three-sided choir closure each have a round-arched window; the easternmost wall is blind. The north side of the nave has three round-arched windows.
The interior of the church is largely original. The alterations have been carried out in places of subordinate importance and do not disturb the spatial experience; in the church hall some rows of church pews are missing. A simple wooden floor, walls and barrel vault are plastered; the wall is finished with a frieze between profile mouldings and articulated per bay by pairs of consoles, which correspond with tie rods; around the window reveals profiled mouldings. The plaster wall has ventilation grilles. Along the walls is wooden wainscoting, to which the open church pews are attached; on the pew ends at the central aisle an iron rosette. At the east side a contemporary baptismal gate; in the baptismal area against the eastern wall the pulpit and church council benches on either side. All furniture with the exception of the black-stained pulpit has imitation painting. The 17th-century pulpit has a five-sided body with Doric pilasters at the corners between the round-arched panels; a staircase with iron balusters; a canopy-shaped sounding board on a rod with carved and painted flower ornamentation on the moulding and a cast-iron crown. On the west side is a round-arched entrance with double entrance door; an organ gallery with two men's benches with a tympanum-shaped crown beneath. The organ gallery rests on two slender iron columns with Composite capitals. The balustrade has cast-iron balusters. On the gallery a two-manual organ with principal work and swell. It was made in 1878 by L. van Dam and Zonen from Leeuwarden.
Valuation
The church of Terwispel from 1864 is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of the socio-economic development that led to the new construction,
- because of the high degree of aesthetic quality of the design,
- because of the very high degree of importance for the appearance of the village,
- because of the high degree of integrity of the exterior and interior.
Nearby in the register
- Erfscheiding(D1), De Streek bij 25Erfscheidingunder 1 mi
- Kazerne, Stationsweg 35Militair verblijfsgebouw1 mi
- Woonhuis, Kerkewal 14Woonhuis1 mi
- Werk-woonhuis, Molenwal 3Werk-woonhuis2 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.