Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Peeleik 4
Helmond, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1928 - 1929
- Address
- Peeleik 4, 5704 AR Helmond
- Place
- Helmond
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.46024, 5.70060
- Monument number
- 513071
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1920 map "Bl. 33 Helmond, 1920" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De ONZE LIEVE VROUWE MIDDELARES ALLER GENADENKERK is gebouwd in 1928-1929 naar ontwerp van architect L.J.P. Kooken in de stijl van de Amsterdamse School met elementen uit de Neogotiek. Het godshuis te Brouwhuis werd gebouwd als hulpkerk van de parochie te Bakel, waar men eerst ter kerke ging. De opdracht werd verleend door de Paters van het Heilig Hart te Bergen op Zoom, die in de nabijheid aan de Deurneseweg 9 een seminarie lieten bouwen. De toestemming tot het bouwen van dit opleidingsinstituut hing samen met de bouw van de kerk. Bij verbouwingen in de jaren zestig is de inwendige polychromie verdwenen en zijn de gepleisterde gewelven afgedekt met houten schrootjes. De kerk bezit een reeds van Rijkswege beschermd orgel uit 1788.
Omschrijving
De centraliserende kruiskerk bezit een toren bij de rechtgesloten absis. De kerk telt drie traveeën tot de viering en één travee vóór de absis. De transepten hebben elk twee traveeën.
De gevels zijn opgetrokken uit machinale baksteen, voorzien van siermetselwerk in reliëf. De traveeën worden gescheiden door zware baksteen steunberen met versnijdingen onder ezelsrug. Elk bouwdeel heeft een eigen zadeldak met rode romaanse pannen, opklimmend tot dat van de toren. De hoekvorsten zijn gedecoreerd met concentrische cirkels.
De hoofdingang bevindt zich aan de zijde van Peeleik, in een voorportaal onder zadeldak. Aan weerskanten van de deur is een baksteen muurtje langs de treden gemetseld. De spitsbogige vleugeldeuren zijn voorzien van sierbeslag en siermetselwerkbanden rondom. Aan weerskanten een getrapt keperboograampje met blank glas-in-lood. Hier boven een getrapte siermetselband en een rondraam. De aanzetten van de topgevel en het kruis op de top zijn van natuursteen. Het gevelvlak is gevuld met siermetselwerk en in een ruit het CHIROTEKEN. In de zijden bevinden zich zij-ingangen met siermetselwerk er boven waaronder een kruis. In de oksel van voorportaal en schip is aan beide zijden een vijfhoekige kapel geplaatst met vijfzijdig kegeldak, de één nog voorzien van zinken bolpiron. In het schip en de transepten bevinden zich getrapte keperboogvormige vensters, van een groter formaat dan die in voorportaal en zijkapellen. Aan de bovenzijde zijn deze omrand met siermetselwerk. Onder de gootlijst is een tandlijst gemetseld. In de zijden van het transept bevindt zich een klimmende reeks getrapte keperboogvensters. In de topgevel hiervan is in een ruit de letter "M" gemetseld. Het schip en de transepten worden van elkaar gescheiden door de viering, die een eigen en hoger opgemetseld kruisend zadeldak bezit. Hierachter bevindt zich de rechtgesloten absis en de rechthoekige toren. In het bovenste gedeelte zijn getrapte keperboogvormen als galmgaten uitgespaard. Aan de brede naar het schip gerichte zijde zijn dit er vijf, aan de andere kant twee. Hier boven een zadeldak met in de topgeveleinden wijzerplaten en aan de andere kant uurwerken in kleine topgevels. Het dak wordt bekroond door een sierkruis en een windhaan. Het inwendige van de kerk wordt gekenmerkt door een ruimtelijke opzet. Korte baksteen steunberen dragen zware houten balken die de ruimte vrij houden. In de viering komt het geheel samen in een kruisgewelf van balken. De balken zijn voorzien van afschuiningen en stroomvormen. De bouwdelen worden verder van elkaar gescheiden door baksteen spitsbogen. De baksteen muren zijn heden beige geschilderd, de oorspronkelijke tegelbevloering is bedekt met vaste vloerbedekking. In de transepten zijn biechthokjes opgenomen met in het midden een rondboog- en aan de zijden een ellipsboogvormige opening.
Via het voorportaal komt men bij de orgeltribune, voorzien van een baksteen borstwering.
Eenklaviers orgel met aangehangen pedaal, gemaakt door A.J. van Gruisen in 1788 voor de RK Schuilkerk St. Martinus in Bolsward, 1850 door D.S. Ypma gerestaureerd en in de toenmalig nieuwe parochiekerk te Bolsward overgeplaatst. In 1934 in Helmond (Brouwhuis) geplaatst waarbij het oorspronkelijke meubel en front werd verwijderd. In 1982 gerestaureerd door de firma Verschueren uit Heijthuijsen. Bij die gelegenheid voorzien van een historisch orgelmeubel, afkomstig uit de hervormde kerk van Oisterwijk.
In de kerk bevinden zich diverse ongesigneerde en ongedateerde onderdelen, zoals neogotische knielbankjes. Er is een hardstenen doopvont met bronzen deksel. Er zijn gepolychromeerde houten beelden; Jozef met lelietak en Maria met Kind. Delen van het hoogaltaar, enkele figuratieve bronzen plaquettes, zijn opgenomen in de absis.
Aan weerskanten van de ingang is er een kapel; één met een gekroonde Maria met Kind en een kapel voor Gerardus Majella.
Waardering
De kerk is van algemeen belang. Zij heeft cultuurhistorische waarde als voorbeeld van de ontwikkeling van het katholicisme in het interbellum, met name de stichting van nieuwe kerkdorpen, zij is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de dorpskerk. De kerk heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van de regionale interpretatie van Expressionistische stijlvormen met een markante torenoplossing en als voorbeeld van het werk van de architect Kooken. Zij is gaaf bewaard gebleven en door de combinatie van kerk en pastorie betrekkelijk zeldzaam.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The ONZE LIEVE VROUWE MIDDELARES ALLER GENADENKERK was built in 1928-1929 after a design by architect L.J.P. Kooken in the style of the Amsterdam School with elements from Neogothic. The place of worship at Brouwhuis was built as an auxiliary church of the parish at Bakel, where people originally went to church. The commission was granted by the Fathers of the Sacred Heart at Bergen op Zoom, who had a seminary built nearby at Deurneseweg 9. Permission to build this educational institution was linked to the construction of the church. During renovations in the sixties the internal polychromy disappeared and the plastered vaults were covered with wooden planking. The church possesses an organ from 1788 already protected by the State.
Description
The centralising cruciform church has a tower at the straight-closed apse. The church has three bays up to the crossing and one bay in front of the apse. The transepts each have two bays.
The facades are built in machine-made brick, provided with ornamental brickwork in relief. The bays are separated by heavy brick buttresses with chamfered salient edges. Each component has its own gabled roof with red Romanesque tiles, rising to that of the tower. The ridge corners are decorated with concentric circles.
The main entrance is located on the Peeleik side, in a porch under a gabled roof. On either side of the door is a brick wall laid along the steps. The pointed-arch swing doors are provided with decorative metalwork and ornamental brickwork bands around. On either side a stepped brick keperboograampje with clear leaded glass. Above this a stepped ornamental brickwork band and a round window. The base of the gable and the cross at the top are of natural stone. The facade area is filled with ornamental brickwork and in a lozenge the CHI-RHO. On the sides there are side entrances with ornamental brickwork above with a cross below. In the corner between porch and nave is a pentagonal chapel on both sides with pentagonal conical roof, one still equipped with a zinc ball finial. In the nave and transepts there are stepped keperboograampje-shaped windows, of a larger format than those in the porch and side chapels. At the top these are framed with ornamental brickwork. Under the gutter line a tooth moulding is laid in brick. On the sides of the transept there is a climbing series of stepped keperboograampje windows. In the top gable of this the letter "M" is laid in brick in a lozenge. The nave and transepts are separated from each other by the crossing, which has its own and higher built crossing gabled roof. Behind this is the straight-closed apse and the rectangular tower. In the upper part stepped keperboograampje forms are cut out as sound holes. On the wide side facing the nave there are five of these, on the other side two. Above this a gabled roof with dials in the gable ends and on the other side clocks in small gables. The roof is crowned by an ornamental cross and a weathervane. The interior of the church is characterised by a spatial layout. Short brick buttresses carry heavy wooden beams that keep the space clear. At the crossing everything comes together in a barrel vault of beams. The beams are provided with chamfers and flowing forms. The components are further separated from each other by brick pointed arches. The brick walls are currently painted beige, the original tile flooring is covered with fitted flooring. In the transepts confessionals are incorporated with in the middle a round-arch and on the sides an ellipse-arch-shaped opening.
Via the porch one reaches the organ gallery, provided with a brick balustrade.
Single-manual organ with attached pedal, made by A.J. van Gruisen in 1788 for the RC Hidden Church St. Martinus in Bolsward, restored in 1850 by D.S. Ypma and transferred to the then new parish church at Bolsward. Installed in 1934 in Helmond (Brouwhuis) whereby the original case and front were removed. Restored in 1982 by the firm Verschueren from Heijthuijsen. On that occasion provided with a historical organ case, originating from the Reformed church of Oisterwijk.
The church contains various unsigned and undated components, such as Neogothic kneeling benches. There is a hardstone font with bronze cover. There are polychromed wooden images; Joseph with lily stalk and Mary with Child. Parts of the high altar, some figurative bronze plaques, are incorporated in the apse.
On either side of the entrance there is a chapel; one with a crowned Mary with Child and a chapel for Gerardus Majella.
Valuation
The church is of general importance. It has cultural-historical value as an example of the development of Catholicism in the interwar period, in particular the establishment of new church villages, and is also of importance as an example of the typological development of the village church. The church has architectural-historical value as an example of the regional interpretation of Expressionist stylistic forms with a striking tower solution and as an example of the work of architect Kooken. It has been well preserved and is relatively rare due to the combination of church and rectory.
Nearby in the register
- Dienstwoning(K4), Deurneseweg 9Dienstwoningunder 1 mi
- Schoolgebouw, Deurneseweg 9Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Doodgraverswoning, Molenstraat 70Dienstwoning2 mi
- Begraafplaats, Molenstraat 70Begraafplaats en -onderdelen2 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.